Zaterdag 24/10/2020

Richard Strauss herdenken

Richard Strauss

Strauss Heroines (scènes uit Der Rosenkavalier, Arabella en Capriccio). Wiener Philharmoniker, Christoph Eschenbach. Decca 466 314-2. Vier letzte Lieder en andere orkestliederen. Karita Mattila, Berliner Philharmoniker, Claudio Abbado. Deutsche Grammophon 445 182-2. Also sprach Zarathustra. Gustav Mahler, Totenfeier. Chicago Symphony Orchestra, Pierre Boulez. Deutsche Grammophon 457 649-2.

Richard Strauss herdenken, zoals we dit jaar moeten, is gemakkelijk. Dat komt doordat hij zo'n feestelijk componist is. Hij viert als het ware feest met zijn eigen noten, wil er zo veel mogelijk van om in te zwelgen, om zich aan te bezatten. Vaak verzamelt hij te dien einde vrouwen rond zich, mooie, sentimentele, warme vrouwen, het liefst met twee of drie bij elkaar. Aan die combinatie is, net als in het ware leven, moeilijk te weerstaan.

Neem nu de combinatie van Renée Fleming, Susan Graham en Barbara Bonney in de slotscène uit Rosenkavalier: dat is een orgie van vrouwelijkheid en daarbij (en ook daardoor) een tranentrekker waar niemand aan ontsnapt. Aan de discussie of dit nu grote kunst is of niet kom je niet eens toe, je ligt gewoon plat als na een goeie dosis drugs.

Op dezelfde cd is Fleming nog te horen in de al even hartverscheurende monoloog van de Marschallin uit het eerste bedrijf en (benevens het duet uit het tweede bedrijf van Arabella) de zo mogelijk nog pakkender slotscène uit Capriccio. Het maakt nogmaals duidelijk wat we al lang wisten: dat Fleming niet alleen dé Strauss-sopraan maar ook dé lyrische sopraan van het ogenblik is, en dat haar beide gezellinnen in hun vak niet voor haar moeten onderdoen. Het enige wat je bij een dergelijke cd kunt betreuren is dat het eigenlijk niet veel meer dan een grote snoep is, een gulp schoonheid en sentiment.

Dat geldt als dusdanig ook altijd voor de Vier letzte Lieder. Karita Mattila is de volgende sopraan die ze niet kan laten en ze wordt daarbij geruggensteund door Claudio Abbado. Hoe meer uitvoeringen er van die liederen zijn, hoe sterker de indruk wordt dat het laatste woord erover gezegd is. Het wordt een kwestie van wie de mooiste stem heeft en wie er nog meer kan detailleren in de orkestpartituur. Mattila heeft een mooie stem (maar niet de mooiste, Fleming bijvoorbeeld heeft dit ook opgenomen); Abbado kan detailleren. De opname is aangevuld met andere orkestliederen, zowel oorspronkelijke als Strauss' eigen bewerkingen van pianoliederen.

Wellicht de zinvolste manier om Strauss te herdenken wordt door Pierre Boulez gehanteerd. Also sprach Zarathustra tekent inderdaad het noodlot van de twintigste eeuw: het was voor Nietzsche én voor Strauss een programmaverklaring voor wellicht de fataalste ideologie, die van (om Strauss te citeren) "de idee van de ontplooiing van het menselijk ras vanaf het begin, door verschillende ontwikkelingsstadia, zowel van religieuze als van wetenschappelijke aard heen, tot Nietzsches idee van de Übermensch".

Daar, in dit werk, ligt de basis voor wat Strauss op het einde van zijn leven in de Metamorphosen betreurde. Boulez legt het met het Chicago Symphony Orchestra meedogenloos en dramatisch bloot, in al zijn verleidelijke en gevaarlijke grootspraak en grootsheid. En hij koppelt het al even zinvol aan Mahlers 'Totenfeier' (de vroege versie van het eerste deel van de tweede symfonie), een werk dat voor het eerst door Strauss werd gedirigeerd en een jaar later in Zarathustra bewust of onbewust werd geparafraseerd. Het is zoals men weet een gedeeltelijk autobiografisch stuk vol gedachten aan geweld, dood en zelfmoord; Mahler reageerde op de tekens van zijn tijd heel anders dan Strauss. En ja, wat we dit jaar herdenken (mag je zeggen: vieren?), is inderdaad de dood van Strauss.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234