Maandag 14/06/2021

Reynders' laatste optocht

Met zwartgeschminkt gezicht liep Didier Reynders (MR) mee in een optocht door de Brusselse straten. Schandelijk en kolonialistisch, klonk het in het buitenland. Tot verbazing van onze minister van Buitenlandse Zaken.

Koning Filip deed het al eens, net als de toenmalige Brusselse burgemeester Freddy Thielemans (PS). Nooit nam iemand er aanstoot aan. Maar nu ook minister van Buitenlandse Zaken Didier Reynders (MR) afgelopen weekend meeliep in de optocht vanles Noirauds door de straten van de hoofdstad, tikt het buitenland hem op de vingers.

De stoet, die sinds 1876 in de carnavalsperiode plaatsvindt, heeft als doel geld in te zamelen voor minderbedeelde kinderen in eigen land. Reynders werd door de organisatoren uitgenodigd en kleedde zich zoals het hoort: met witte hoge hoed en col, zwarte rok, pofbroek en zwartgeschminkt gezicht. "Het devies van les Noirauds is plezier en liefdadigheid", zegt hij er zelf over. "En het is dus met een goed humeur dat ik heb deelgenomen."

Zaterdag liep hij vreugdevol mee, vier dagen later ligt hij onder vuur. "Folklore, liefdadigheid en... kolonialisme", meldde een journalist van televisiezender France 2, die een item over de optocht maakte. "De notabelen van Brussel verkleden zich in zwarten." Het beeld van een grijnzende en opgemaakte Reynders begon online een eigen leven te leiden.

Mensenrechtenorganisatie Human Rights Watch noemde de verkleedpartij "schokkend en schandalig". Mediadirecteur Andrew Stroehlein sprak van een racistische daad en vroeg zich af of zijn positie als minister wel houdbaar blijft. "Sommige van zijn buitenlandse ambtsgenoten zullen hem toch zeker niet meer willen ontmoeten?", klonk het op Twitter. Een uitspraak die werd bijgetreden door actrice Mia Farrow.

Zij verbazen zich eensgezind over België. Een land waar bijna niemand zich vragen stelde bij de deelname van Reynders aan 'les Noirauds' tot onze omgeving, de Angelsaksische en Franse media, aangaf dat zulke strapatsen niet thuishoren in een beschaafd land. Een visie die door tegenstanders wordt weggezet als doorgedreven politieke correctheid en het opdringen van andermans normen en waarden.

"Als we met de culturele bril van een land naar een ander land kijken, is er vaak verbazing of verontwaardiging", zegt Jozef De Witte, directeur van het Interfederaal Gelijkekansencentrum. "Dit is een vorm van verkleden. De rijken maken zich onherkenbaar door zich te schminken, omdat ze gaan bedelen in hun eigen omgeving. Als wij in een land vol zwarten zouden wonen, had Reynders zich wit geschminkt. Plots is alles racistisch, mijn klomp breekt een beetje. Je mag tegen deze traditie zijn, maar het heeft geen fluit met racisme te maken. Latent of niet."

Duiding

Context speelt daarin een belangrijke rol. Toen deze krant vorig jaar rond deze tijd een cartoon afdrukte waarin de Amerikaanse president Barack Obama en zijn vrouw Michelle werden afgebeeld als apen, ging een foto ervan de wereld rond. Dat de cartoon, die op zich niet bijzonder geslaagd of grappig was en blijk gaf van een inschattingsfout, op de satirische pagina's stond en zogezegd was ingestuurd door de Russische president Vladimir Poetin, werd zelden vermeld.

Hetzelfde overkomt Reynders vandaag. Zijn foto wordt driftig gedeeld op sociale media, maar de traditie van les Noirauds wordt zelden echt geduid, meent De Witte. "En als we zulke zaken uit de context halen, wordt het manipulatie."

Toch mag dat ons en onze minister van Buitenlandse Zaken niet ontslaan van de morele plicht om twee keer na te denken. Geheel onschuldig is les Noirauds namelijk ook niet. De traditie stamt uit 1876, niet toevallig het jaar waarin koning Leopold II zijn bezitterige blik op Centraal-Afrika begon te richten en ontdekkingstochten ging sponsoren. Een verwijzing die de vereniging zelf erkent. Zo is de klederdracht van Reynders en co. rechtstreeks afgeleid van hoe het volk zich toentertijd de Afrikaanse notabelen inbeeldde. De wrange nasmaak die België jaren later aan Congo zou overhouden, kan daar niet volledig van worden losgekoppeld.

Het is in dat licht dat buitenlandse media verontwaardigd reageren. De analogie met de Zwarte Piet-discussie lijkt snel gemaakt, maar gaat niet volledig op. Want waar Sinterklaas een wijdverspreid volksfeest is, gaat het hier om zeer lokale folklore. Een onderscheid dat KU Leuven-rector en kerkjurist Rik Torfs verder wil uitdiepen.

"De participatie van het kind speelt een rol. Bij les Noirauds heb ik geen kinderen gezien. Hun blik is er bij Sinterklaas een van onschuld, terwijl hier alleen de blik van volwassenen meespeelt. Je kunt je afvragen of dat soort folklore nog past bij deze tijd. Reynders had zeker geen racistische bedoelingen, maar hij had de gevoeligheden en de link met het kolonialisme moeten kennen. De schade die hij nu oploopt, is groter dan de pret die hij eraan heeft beleefd."

Moreel failliet

Vooralsnog houdt Reynders voet bij stuk. Hij heeft in zijn ogen niets verkeerd gedaan. Vanuit een bepaalde antropologische bril is dat, zoals De Witte stelt, verdedigbaar. Maar Reynders is, zeker als minister van Buitenlandse Zaken, geen eiland. Het zou bijzonder naïef zijn om te denken dat de mening van buitenlandse media en invloedrijke beroemdheden geen impact of belang heeft. Integendeel, het zal op termijn eerder onze blik beïnvloeden.

"Wij zijn nu nog wereldvreemd", zegt Wouter Van Bellingen, directeur van het Minderhedenforum. "De traditie van les Noirauds was in 1876 normaal, maar moet zich aanpassen aan zijn omgeving. Heel veel racisme en discriminatie gebeurt onbewust en is veroorzaakt door structurele fouten in ons systeem, dat bijna moreel failliet is. Als België werk maakt van een nationaal actieplan tegen racisme, zoals beloofd in 2002, zal dit niet meer gebeuren. Onze discriminatie- en racismewetgeving behoort tot de beste ter wereld, maar wordt te weinig gehandhaafd. Dat is alsof we BOB-campagnes organiseren zonder alcoholcontroles en ons dan verbazen dat het aantal dronken chauffeurs niet daalt."

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234