Maandag 24/01/2022

'Revolutionaire toeristen' wekken woede Mexico

Mexico heeft deze week veertig Italiaanse mensenrechtenwaarnemers het land uitgezet. Officieel omdat hun visa vier uur eerder waren afgelopen, in werkelijkheid omdat Mexico de buik vol heeft van wat het 'revolutionaire toeristen' en 'professionele provocateurs' noemt, westerse mensenrechtenwaarnemers die zich komen vergewissen van de situatie in Chiapas.

MARJON VAN ROYEN IN TANIPERLAS

'Weg met de buitenlanders. Het volk wil jullie niet." Driehonderd indiaanse mannen met vertrokken gezichten brullen hun woede uit tegen de delegatie Italiaanse waarnemers die net het dorp Taniperlas is binnengekomen. De mannen dragen witte hoeden en wapenstokken. Plots rukken ze op tegen de Italianen, die een cordon hebben gevormd rond een groep indiaanse vrouwen. "Als er geen buitenlanders waren, zouden er geen zapatisten zijn", schreeuwt een man. "De zapatisten verpesten alles."

Indianen tegen indianen: sinds de massamoord afgelopen december op 42 vrouwen en kinderen in het dorp Acteal is dit in Chiapas een vast patroon. "De mensen hebben het recht de wet van de meerderheid te laten gelden", zegt een dikke blanke man met een sigaar in zijn mond. Rustig kijkt Juan Billaforte toe hoe de mannen in Taniperlas de waarnemers in het nauw drijven. Hij is functionaris van de regering van de deelstaat en parlementslid van de regerende Institutionele Revolutionaire Partij (PRI). De vrouwen zijn de echtgenotes van zapatisten die het dorp zijn ontvlucht, vertelt hij. En deze opstandige indianenbeweging in Chiapas bestaat nu eenmaal uit "criminelen en provocateurs".

Daar staan ze dan, de waarnemers: jonge punkers, parlementsleden en schepenen van grote steden als Venetië en Milaan. "Wij zijn allemaal indianen van de wereld", staat er op hun gifgroene jacks. Uitgeput en zwetend in de junglehitte, proberen ze het in hun radde Italiaans uit te leggen. "Siamo venuti per la pace, capisci?", wijdt de priester van het gezelschap uit. "Wij komen in vrede." De mannen moeten er niets van hebben. "Wij passen de wet toe, terwijl deze buitenlanders onze wetten schenden", roept één van hen, zwaaiend met zijn wapenstok. Hij heeft nog gelijk ook.

Een "klap in het gezicht van de xenofobie" en een "protest tegen een regering die probeert te verbergen wat ze in Chiapas aanricht". Dat was het nevendoel van de missie van 135 Italiaanse waarnemers. Maar in de visa van de Italianen staat dat de delegatie maar twee plaatsen mag bezoeken. Na een busreis van twintig uur uit Mexico-stad zet de karavaan dan ook braaf de jungletocht in naar het zapatistendorp La Realidad. Een ontvangst door indiaanse vrouwen met zakdoeken voor het gezicht en mannen met bivakmutsen. Muziek van de marimba en daarna een nacht op de grond onder de sterren. Ook de volgende dag houdt de karavaan zich aan het voorgekookte parcours, maar dan besluiten de Italianen een doorbraak te forceren naar de plaats waarvoor ze eigenlijk gekomen zijn: Taniperlas.

Op 11 april vielen paramilitairen van de PRI de huizen van de zapatisten in Taniperlas binnen. De meeste mannen vluchtten het oerwoud in, terwijl de vrouwen achterbleven om de grond te bewerken. De nacht ervoor hadden de 120 indiaanse families van Taniperlas zich uitgeroepen tot 'autonome gemeenschap'. Dat is de benaming voor indianengemeenschappen die niet meer onder de controle van de regerende PRI willen staan, maar zich solidair verklaren met de principes van zelfbestuur die de zapatisten twee jaar geleden in een akkoord met de regering hebben vastgelegd.

Tot nu toe heeft de regering-Zedillo geweigerd dit akkoord uit te voeren. In plaats daarvan stuurde de regering militairen. Zoals elders in Chiapas maakten die ook in Taniperlas de ontruiming van de 'autonome gemeenschap' door paramilitairen en PRI-aanhangers mogelijk. "De Mexicaanse regering is bezig met een chirurgische operatie om iedereen die de zapatisten steunt, uit hun dorpen te verjagen", vertelt aartsbisschop Samuel Ruiz de Italianen.

Om zes uur 's ochtends zetten de Italianen zich in beweging richting Taniperlas. Twee vrouwelijke parlementsleden van de Mexicaanse oppositie en één van de PRI voegen zich bij hen. Al na twee uur wordt de karavaan van de weg afgezwaaid door ambtenaren van de immigratiedienst en het Mexicaanse leger: doorgang verboden. Na uren onderhandelen mag een afvaardiging van vijf mensen naar Taniperlas, waar sinds 11 april geen enkele buitenstaander is toegelaten. De autoriteiten zouden hun veiligheid niet kunnen garanderen.

Tientallen camera's leggen de onderhandelingen vast. "Is daar dan geen uitzonderingssituatie? In elk geval zijn er problemen." Nauwelijks is de militaire woordvoerder uitgesproken of de Italianen wandelen dwars door de blokkade heen. Ongelovig kijken de Mexicaanse autoriteiten toe. Wat is dit voor ongehoorzaamheid? En waar willen die Italianen naartoe als hun busjes hier blijven staan? Taniperlas ligt nog op minstens zeven uur rijden over onverharde wegen.

Drie uur lang ploeteren de Italianen druipend van het zweet bij veertig graden door Chiapas. Geen water, geen eten, geen idee hoe dit zal aflopen. Twee jongeren zijn inmiddels flauwgevallen en door behulpzame Mexicanen naar het ziekenhuis gebracht. "Weer een punt voor ons", brult een 'betrokken' Italiaanse televisieregisseur in de microfoon wanneer hij het vijfde slachtoffer in het stof ziet vallen. De delegatie moet stoppen. Mensen kreunen, nog een jongere valt flauw. Maar dan, als een fata morgana, komen de busjes van de delgatie over de weg aangereden.

In bus nummer 7 zingen een punker en priester samen uit volle borst Bella Ciao. Uiteindelijk is het de Italiaanse ambassade geweest die, samen met de Mexicaanse parlementsleden, de busjes heeft losgepraat. Zo lukte het de de Italiaanse waarnemers de volgende ochtend een "historische provocatie tegen de Mexicaanse regering" op touw te zetten. Na een ijskoude nacht in de busjes vlakbij Taniperlas, rijdt de karavaan bij het eerste ochtendlicht de verboden gemeenschap binnen. De vrouwen staan in kleurrijke kleren opgesteld in een lange, zwijgende rij. Sommigen huilen, de meesten kijken strak voor zich uit.

"Het zijn de zapatisten, opgestookt door bisschop Samuel Ruiz, die onze gemeenschappen proberen te splijten", leest de nieuwe PRI-secretaris van de gemeente voor. Hij zegt drie dagen geleden door de 'meerderheid van de gemeenschap' verkozen te zijn tot leider van Taniperlas. 'Boer' Pedro Chulín wil geen gesprek, geen dialoog. Alleen dit communiqué: buitenlanders dienen thuis te blijven en in Chiapas is niets aan de hand. "Een gewone boer van hier zeker", fluistert één van de Italiaanse parlementsleden terwijl hij naar de gemanicuurde handen van de secretaris kijkt. Zijn electoraat, scheldende en joelende mannen met knuppels, begint op te dringen.

"Als jullie het wagen nog één keer met je vingers aan die vrouwen te komen, dan zorg ik ervoor dat hier buitenlanders komen en nooit meer weggaan", dreigt Patria Jimenéz. Met een gezwollen gezicht staat het Mexicaanse parlementslid van de oppositiepartij PRD aan het einde van de middag op het dorpsplein. Ze is in elkaar geslagen door de mannen. Nog geen minuut nadat de Italiaanse delegatie zich omzichtig naar de bussen had teruggetrokken, stormden de mannen op de indiaanse vrouwen af. Jimenéz ging met haar collega's voor de vrouwen staan. Niet alleen de twee parlementsleden van de oppositie, maar ook het vrouwelijke parlementslid van de PRI kreeg de volle laag. "Dan hadden jullie hier maar niet moeten komen", grijnst Juán Billaforte en dooft zijn sigaar. "Hier komt nooit meer iemand in."

Zaterdag en zondag vertrekt de Italiaanse delegatie. Een deel stapt met symbolische blinddoeken om op het vliegtuig. De parlementsleden beloven alles in het werk te stellen om het vrijhandelsakkoord waarover de EU en Mexico onderhandelen, te torpederen. "Mexico is altijd een gastrvij land geweest voor bezoekers", oreerde de Mexicaanse president Zedolli vrijdag. Maar "revolutionair toerisme" is niet langer welkom. Komende week reist een diplomaat de Europese hoofdsteden af om begrip te kweken voor nog strengere restricties voor waarnemers in Chiapas.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234