Zondag 27/09/2020

Revolutie in het klaslokaal

In alle sectoren die te maken hebben met communicatie heeft het internet de spelregels veranderd. Als het van Salman Khan - de bezieler dan de Khan Academy - afhangt, ontsnapt ook het onderwijs niet aan deze revolutie. 'Ik wil één wereldwijd klaslokaal creëren waar leerlingen van alle leeftijden samenzitten en les krijgen van de beste leraars én van elkaar.' Bill Gates is alvast een fan.

Dat het onderwijs door een diepe crisis gaat, is geen geheim. In België gaan we er prat op zowat het beste onderwijssysteem ter wereld te hebben, maar die gouden medaille heeft ook een andere kant. Het onderwijs neemt de grootste hap uit het Vlaamse budget en toch slaagt het er niet in om kinderen uit kansarme milieus naar een hoger niveau te tillen. Een recente enquête van Katholieke Hogeschool Limburg toonde eind januari aan dat het problematisch gesteld is met het kennisniveau van studenten die leraar willen worden. Ondertussen zijn er ook steeds minder kandidaat-leraars. Dat doet vrezen dat het lerarenberoep op termijn wel eens een tweede of derde keuze van veel jonge afgestudeerden zal worden.

De Belgische situatie is ernstig, maar niet dramatisch. In de Verenigde Staten kleurt het plaatje nog veel donkerder. Het zakenblad Forbes zette de feiten in december 2012 eens op een rijtje. De VS geven jaarlijks 1,3 triljoen dollar uit aan onderwijs en staan daarmee aan de wereldtop. Toch staan Amerikaanse leerlingen maar op de 25ste plaats van de wiskunderanglijst van de OESO. Voor wetenschap en lezen staan ze respectievelijk 17de en 14de. Een kwart van alle Amerikaanse 15-jarigen weet niet hoe het wiskunde kan gebruiken in het dagelijks leven.

Ons onderwijs verschilt weinig van het systeem dat in de achttiende eeuw in Pruisen door Frederik de Grote werd ingevoerd. Kinderen moeten elke dag verplicht met een groep leeftijdsgenoten in een klas gaan zitten om les te krijgen van een leraar. Die past zijn niveau aan aan de gemiddelde leerling. Wie slimmer is, blijft op zijn honger zitten en wie niet meekan, wordt achtergelaten en moet een jaar overdoen.

In het industriële tijdperk leverde dit soort onderwijs een gedisciplineerde, dociele arbeidersklasse af die rijp was voor de fabrieken en de administratie. De Derde Golf, die al van de jaren tachtig dateert, heeft dit soort one-size-fits- alloplossingen (de term is van futuroloog Alvin Toffler), ontoereikend gemaakt. De creatieve kenniseconomie heeft nood aan hooggeschoolde, zelfstandig denkende arbeidskrachten die flexibel zijn en zich voortdurend kunnen bijscholen.

Zestien talen

Diverse onderwijshervormingen, zoals het Vernieuwd Secundair Onderwijs in Vlaanderen of het methode-onderwijs, proberen het onderwijs aansluiting te doen vinden met de 21ste eeuw. De resultaten blijven uit en de klacht dat ons onderwijs steeds slechtere leerlingen aflevert, klinkt alsmaar luider.

Als het van Microsoft-stichter Bill Gates afhangt, zal de toekomst van het onderwijs heel sterk lijken op de Khan Academy. Hij pompt 1,5 miljoen euro in de non-profitorganisatie van de Bengaalse Amerikaan Salman Khan. Die produceerde tussen 2010 en nu bijna 4.000 educatieve video's die gratis beschikbaar zijn via een website. In december kregen ze 4,6 miljoen unieke bezoekers in hun virtuele klaslokaal. Sinds de start in 2010 werden er al 225 miljoen video's bekeken en 915 miljoen online-oefeningen gedaan. De meeste bezoekers (65 procent) komen uit de Verenigde Staten, maar de Khan Academy bereikt leerlingen in de hele wereld.

"U krijgt hier een glimp van het onderwijs van de toekomst", zei Bill Gates in 2011 op een TED-conferentie waarop Khan voor een extatisch publiek zijn project uit de doeken kwam doen.

Salman - Sal - Khan werd in Metairie (Louisiana) grootgebracht door zijn alleenstaande moeder. Hij kon alleen maar 'ontsnappen' omdat hij met zijn wiskundeknobbel een beurs kon bemachtigen die hem naar de universiteiten van Cambridge (Massachusetts) en het MIT bracht. Na zijn studies ging hij werken voor een hefboomfonds in Boston.

"Ik ben helemaal geen onderwijsspecialist", zei hij tijdens de TED-conferentie. "Maar in 2004 had mijn nichtje in Louisiana problemen met wiskunde. Via de telefoon en mails gaf ik haar bijles. Omdat ik niet altijd tijd had om haar te bellen, begon ik de lessen op video op te nemen en op YouTube te plaatsen."

Al snel kreeg Sal Khan mails van overal. Leerlingen uit de vier windstreken die worstelden met wiskunde gebruikten zijn videolessen. Eén mail gaf de doorslag. "Een moeder schreef me dat haar autistische zoon al jarenlang sukkelde met wiskunde. Door mijn lessen had hij nu goede resultaten gehaald. Ik nam ontslag en besloot om de zaken iets grondiger aan te pakken."

Van zijn vrouw, die nog voor arts studeerde, kreeg hij een jaar tijd om te bewijzen dat zijn video's de potentie hadden om een heuse Khan Academy te worden. In de ingemaakte kast in de slaapkamer bouwde hij een geïmproviseerde studio. Daar nam hij zijn video's op: camera gericht op een wit blad, een hand die formules of rekensommetjes noteert en zijn zachte warme stem die geduldig en met veel humor uitleg geeft.

Een paar maanden later bleken de video's steeds meer leerlingen te bereiken. Financiers, zoals John Doerr (Intel-pionier), Bill Gates, Reed Hastings (Netflix) en Eric Schmidt (Google) kwamen met kapitaal over de brug en in 2010 had Khan 16,5 miljoen dollar waarmee hij zijn academie kon opstarten. Vandaag werken er 36 mensen die niet alleen wiskunde maar ook geschiedenis, geneeskunde, fysica, chemie, biologie, astronomie, economie en nog tien andere vakken doceren. Die worden in zestien talen vertaald - voorlopig nog niet in het Nederlands.

Proefprojecten

Khan schreef scholen aan in heel Amerika om een proefproject te kunnen starten. In het Los Altos School District in de Bay Area van San Francisco, werd het systeem eerst in een paar klassen ingevoerd, maar al snel uitgebreid naar alle 10- tot 14-jarigen.

In samenspraak met de leraars ontwikkelde de IT-ploeg van de Khan Academy een dashboard waarop leraars in realtime kunnen nagaan of hun leerlingen de leerstof onder de knie hebben, welke leerlingen achterop hinken, wie er al klaar is voor nieuwe leerstof.

"We noemen het systeem: flipping the classroom", zegt Sal Khan. "Normaal krijg je de theorie op school en doe je de oefeningen thuis. Nu is het omgekeerd: de leerlingen kijken thuis op hun eigen tempo naar de video's en doen de oefeningen in de klas. Zo kunnen ze elkaar helpen en kunnen leraars aandacht besteden aan leerlingen die het nodig hebben. Ik wil het onderwijs humaner maken. Stel je voor dat je leert fietsen. Na twee weken blijkt dat de helft van de klas niet naar links kan afdraaien. Toch moet je verder gaan met de volgende les: rijden met een eenwieler."

"In het huidige systeem staan we toe dat leerlingen met enorme gaten in hun kennis toch overgaan. Het lijken wel Zwitserse kazen. Waarom mogen ze geen wiskunde leren zoals ze met de fiets leren rijden: tot ze het onder de knie hebben."

Peter McIntosh, een wiskundeleraar aan de Oakland Unity High School getuigt op YouTube over zin ervaringen met de Khan-methode. "Het probleem met het klassieke huiswerk is dat leerlingen hun oefeningen niet afwerken als ze in de problemen komen. Met de Khan-methode blijven ze proberen. Telkens ze een reeks van tien oefeningen foutloos afwerken, krijgen ze een virtuele badge. Dat werkt motiverend. Wanneer ze dan terug op school komen, kan ik me concentreren op de individuele begeleiding."

Voor de invoering van het Khan-systeem scoorden de leerlingen van de Oakland Unity High School 17 procent op algebra bij het begin van het jaar en 37 procent na een jaar. Alle ''han-scholen' samengenomen, stijgt het aantal leerlingen dat slaagt voor wiskunde van 23 naar 41 procent.

Khan heeft een eenvoudige verklaring voor zijn succes: "Het laatste wat je nodig hebt als je iets wilt begrijpen waar je nog niets van afweet, is iemand die over je schouder komt meelezen en zegt: 'En? Begrijp je er een klein beetje van?' Dat is zo vernederend."

Omdat de video's op het internet staan, kunnen leerlingen van de hele wereld en van alle leeftijden elkaar helpen. "Zo kan het dat een volwassene in Amerika hulp krijgt van een jongen van tien jaar uit Calcutta."

Het hoofddoel van Khan is leraars meer tijd geven om met hun leerlingen bezig te zijn op individuele basis, zoals in het klassieke Britse tutor-systeem. "Met onze technologie moet dat mogelijk zijn."

Kritiek

De Khan Academy is natuurlijk niet onomstreden. Videolessen bestaan al sinds de jaren negentig en hebben hun beperkingen. Het gebruik van virtuele beloningen zou het leerproces ook veranderen in een spel, waarbij leerlingen liever de gemakkelijke oefeningen herhalen om meer punten te scoren dan een nieuwe reeks moeilijke vragen aan te vatten.

En waarom zou deze innovatie zo veel meer succes hebben dan innovaties uit het verleden? Toen de radio in de jaren twintig van de vorige eeuw doorbrak, ontstond er overal in de wereld schoolradio. In de jaren vijftig begon dan de boom van de schooltelevisie. Toch kreeg het onderwijssysteem geen impulsen om betere leraars of leerlingen af te leveren.

Met het internet is het anders, zeggen believers. Neem nu Jose Ferreira, CEO van Knewton, een start-up die de prestaties van leerlingen individueel opvolgt en zo hun leergewoonten van de lagere school tot de universiteit in kaart brengt. Hij zegt in Forbes dat het internet uiteindelijk elke industrie die gebaseerd is communicatie op zijn kop heeft gezet. "Elk product dat je massaal op het net kunt plaatsen waar iedereen het kan terugvinden, komt in aanmerking."

Strenge kritiek is er van Sylvia Martinez, voorzitter van Generation YES. Deze Amerikaanse organisatie houdt zich bezig met technologie in de klas. In Wired maakt ze brandhout van de Khan Academy. "Het is school über alles", zegt ze. "De leerlingen zullen de inhoud van de lessen nooit in vraag stellen. Bovendien zullen leerlingen die moeite hebben met wiskunde niet beter gaan leren als ze een video bekijken."

Ook de constructionisten (vooral aanhangers van het methode-onderwijs) huiveren van de aanpak van Sal Khan. Volgens hen heeft het geen zin om wiskunde als een abstract vak te doceren. De leerstof moet verband houden met het leven van de leerlingen. "Kinderen moeten al doende leren, er is geen andere weg", zegt Martinez.

Khan verdedigt zich. "Wanneer de leerlingen de theorie thuis leren, hebben leraars veel meer tijd voor dit soort dingen in de klas".

Wel geeft Khan toe dat zijn methode niet zo geschikt is voor taalonderwijs. Hij wil nu experimenteren met peer review, waarbij leerlingen elkaars teksten lezen en becommentariëren. Pas volgend jaar wil hij daarmee starten.

Maar de grootste weerstand komt van... de vakbonden. Het dashboard waarmee leraars de prestaties van hun leerlingen kunnen volgen, kan ook gebruikt worden om goede van slechte leraars te onderscheiden. Wanneer een klas het bij het gros van de leraars in een school het goed doet en bij een welbepaalde leraar niet, zou dat erop kunnen wijzen dat die leraar niet voldoet. Eric Hanushek, een onderwijskundige van de Stanford University, zegt in The Economist dat het onderwijs alleen maar kan verbeteren als de leraars verbeteren. "En daarom moeten slechte leraars makkelijker bijscholing kunnen krijgen en desnoods ontslagen kunnen worden. Goede leraars zouden beloond moeten worden."

Dannis van Roekel, voorzitter van de National Educational Association - de grootste onderwijsvakbond in Amerika - is in alle staten. "Dit zou een destructieve competitie tussen scholen in het leven roepen. Het beroep van leraar wordt zo gedegradeerd."

Hanushek is formeel: "Deze technologie heeft de mogelijkheid om de huidige impasse in het onderwijs te doorbreken."

Time nam Sal Khan vorig op in zijn ranglijst van 's werelds tien invloedrijkste personen. Het zakenblad Forbes heeft dollartekens in zijn ogen. De big data die Khan verzamelt, vertegenwoordigen een waarde van van 1 triljoen dollar als ze gecommercialiseerd zouden worden. "Miljardair zijn is passé", lacht Khan in datzelfde blad. "Het is ironisch. Als mijn academie een echt bedrijf zou zijn, zou ik op de cover van Forbes staan." Het interview waaruit dit citaat geplukt is, was het coververhaal van november 2012.

Salman Khans recentste boek heet The One World Schoolhouse (Twelve, 2012): www.khanacademy.org

Wie is Salman Khan?

36 jaar, geboren in New Orleans in een kansarm migrantengezin

Volgde als beursstudent een ingenieursopleiding aan Massachusetts Institute of Technology

werkte tot 2009 als analist voor hefboom-beleggingsfondsen

begon in 2006 wiskundelessen via YouTube te verspreiden

De Khan Academy is sinds 2010 uitgegroeid tot een non-profitorganisatie voor laagdrempelig internetonderwijs. De website biedt een gratis onlineverzameling van meer dan 3.000 lesfragmenten die met video bijeen zijn gebracht op YouTube. De videolessen behandelen wiskunde, geschiedenis, fysica, chemie, biologie, astronomie en economie.

Sinds 2010 werden er al 225 miljoen video's bekeken en 915 miljoen online-oefeningen gedaan via de Khan Academy. In december 2012 lokte de Academy 4,6 miljoen unieke bezoekers.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234