Zondag 29/11/2020

Reuzenplaneet stelt eigen dood uit

‘De planeet doet heel wat stof opwaaien in wetenschapskringen’, vertelt Marc Gyssens, voorzitter van de volkssterrenwacht Urania. ‘Mogelijk begrijpen we de getijdenwerking tussen sterren en planeten niet bijster goed.’

WASP 18-b is een zogenaamde exoplaneet, een hemellichaam dat rond een andere ster dan de zon draait, in dit geval zo’n 325 lichtjaren van ons verwijderd. De enorme bol werd in 2006 ontdekt door Coel Hellier van de Keele University in het Britse Staffordshire in het kader van het ‘Wide Angle Search for Planets (WASP)’-programma, dat met één bijzondere opsporingsmethode een groot aantal exoplaneten wilde blootleggen. Het rapport van Hellier over de reuzenplaneet is gepubliceerd in het magazine Nature. Het principe voor de ontdekking is relatief eenvoudig. Een ster die vanop de aarde bekeken plots minder belicht wordt, betekent dat een ander hemellichaam voor de ster geschoven is. In casu: exoplaneet WASP 18-b. Op zich niets bijzonders, maar astronomen botsen steeds vaker op dergelijke planeten die ongewoon dicht bij hun moederster circuleren.

Stenen aan de hemel

“Dat de exoplaneten op een kleine afstand van de moederster blijven staan is in strijd met onze inzichten over het zonnestelsel”, vertelt Marc Gyssens, voorzitter van Urania. “De planeten in ons stelsel zijn ontstaan zo’n 100 miljoen jaar na het ontstaan van de zon, door het samenklitten van stof en gas. Die materialen bevonden zich in een schijf rond de zon. In de buitenste regionen van die schijf kwam ook water voor in ijsvorm, wat het groeiproces van planeten versnelde en ook bijdroeg tot het ontstaan van grote planeten. Vandaar dat ons zonnestelsel reuzenplaneten (Jupiter) en kleine planeten (aarde) telt, waarbij de grote planeten het verst van de zon liggen.” Net daarom is het moeilijk te begrijpen waarom exoplaneten als WASP 18-b toch zo dicht bij hun moederster staan. “WASP 18-b staat extreem dicht bij de moederster, op zo’n 2,2 miljoen kilometer. Dat is zowat zeven keer de afstand aarde-maan. De tijd die de planeet nodig heeft om rond de ster te draaien is amper 22,5 uur, wat verschrikkelijk snel is. De aarde doet daar een jaar over”, aldus Gyssens. Het enorme gewicht, het tienvoudige van zwaargewicht Jupiter, en de bijzonder hoge snelheid zorgen voor een enorme getijdenwerking op de moederster. Dan hebben we het niet over golfjes zoals aan de Noordzee, maar kilometershoge gloeiende gassen die de vorming van edelstenen stimuleren. Wie nu op de planeet zou rondlopen, ziet geen sterren maar wel stenen aan de hemel. Die getijdenwerking beïnvloedt de omwentelingssnelheid van de planeet, die veel hoger ligt dan die van de moederster. Kortom: de planeet draait zich suf, wordt aangetrokken door de veel grotere moederster en vliegt zo haar eigen dood tegemoet. Helaas, exoplaneten beschikken blijkbaar over verschillende levens want wetenschappers ontdekken steeds meer exemplaren die op het randje van de dood balanceren, maar vooralsnog niet in de moederster verdwijnen.Je kunt je natuurlijk de vraag stellen waarom de zware planeten van ons zonnestelsel niet migreren in de richting van de zon. Volgens Gyssens heeft dat te maken met de laattijdige vorming van onze reuzenplaneten.

Zwanenzang

“Het is voorlopig nog een raadsel waarom die exoplaneten niet samenklitten met de moederster”, vervolgt Gyssens. “Mogelijk begrijpen astronomen de getijdenwerking tussen sterren en planeten niet bijster goed. Het is wel erg toevallig dat we zo vaak exoplaneten vinden vlak voor hun zwanenzang. Het zou kunnen dat de aantrekkingskracht van andere exoplaneten in hetzelfde planetenstelsel de baan van objecten zoals WASP 18-b stabiliseert.”De effectieve dood van deze reuzenplaneten is nog niet voor morgen, maar laat waarschijnlijk nog zo’n miljoen jaar op zich wachten. “Wat niks voorstelt in de sterrenkunde.” Volgens ontdekker Coel Hellier moet er over tien jaar duidelijkheid zijn over het lot van gigant WASP 18-b, zo staat te lezen in Nature. Volgens de berekeningen van de astronomen moet de planeet meetbaar genaderd zijn richting moederster.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234