Dinsdag 07/12/2021

Retrospectieve van fictieve Belgische surrealiste Justine Frank in Extra City HHH

De lokroep van een verzonnen leven

In het Antwerpse Extra City is sinds gisteren de eerste retrospectieve van de Belgische surrealiste Justine Frank te zien. In haar tekeningen en schilderijen zet ze expliciet erotische beelden en joodse iconografie provocatief naast elkaar. Belangrijk detail: Justine Frank is geen echte kunstenares, maar ontsproten aan het brein van de Israëlische kunstenaar en docent Roee Rosen.

DOOR JOZEFIEN VAN BEEK

Rosen speelde een belangrijke rol in de 'herontdekking' van Franks werk. "Het is een schande dat ze nu pas in België tentoongesteld wordt", aldus Rosen. De man besteedde vijf jaar aan het maken van Franks pornografisch-surrealistisch oeuvre. Extra City toont niet alleen tekeningen en schilderijen, maar ook de documentaire Two women and a man, waarin een kunsthistorica - vertolkt door Rosen - uitleg geeft bij Franks werk. Bovendien schreef Rosen ook het boek Sweet Sweat. Daarin is naast een volledige biografie van Frank en een kunstkritisch essay over haar oeuvre ook haar enige roman integraal te lezen. Het boek komt nu voor het eerst in het Engels uit. Die Engelse editie werd gecoproduceerd door Extra City.

Het is niet de eerste keer dat Rosen speelt met de grens tussen feit en fictie. Zo maakte hij in de jaren negentig de schilderijenreeks 'Christian Martyrs' waarvoor hij portretten schilderde van bekende én verzonnen martelaren. Voor een aantal van de vrouwelijke martelaren stond hij zelf model. Het veranderen van identiteit en van geslacht is een constante in zijn werk.

Als je enkel de aankondiging van Extra City leest, is het onmogelijk om te achterhalen dat Justine Frank fictief is. "Het feit dat ze niet echt bestaat is geen geheim", zegt Rosen. "Op de tentoonstelling wordt de waarheid verteld, maar wel op een verborgen manier. Ik heb al gemerkt dat veel mensen zich niet realiseren dat ze niet echt is. De eerste tekst die ik over haar schreef, een essay over Franks enige roman, werd gepubliceerd in een zeer gevierd academisch Israëlisch tijdschrift. Het artikel ging uit van de premisse dat er over haar schilderwerk al wel genoeg geschreven was en dat het tijd was om het te hebben over haar choquerende pornografische roman. Onmiddellijk na de publicatie van dat essay werd ik door twee professoren uitgenodigd om een lezing te geven over Franks werk."

Voor Rosen is het van groot belang dat Justine Frank geloofwaardig is als echte persoon. Hij wil met zijn werk namelijk intellectuelen, professoren en journalisten aanzetten tot actief nadenken over haar werk en leven. "Reflecteren over fictie maakt deel uit van de realiteit. Hopelijk gaan de toeschouwers eigen antwoorden geven op vragen als: wat was de plaats van vrouwelijke kunstenaars in het Belgische surrealisme? Waarom werd Frank in België zo lang onderdrukt? Het is ondertussen 65 jaar geleden dat ze stierf en ze is nog nooit tentoongesteld in Antwerpen. Dat is een schande. (lacht) Ik hoop dat ik nu in haar geboortestad Antwerpen nieuwe dingen te weten kom."

Dominant

Dat Rosen zijn hersenspinsel de Belgische nationaliteit gaf, is niet toevallig. "Hoewel ik bijna niets over België wist, was Belgische kunst altijd al een bron van fascinatie. Er zit een heel speciaal gevoel voor humor in dat ik niet helemaal begrijp. Bovendien ben ik geïnteresseerd in culturen die hun identiteit niet vanzelfsprekend vinden."

Vijf jaar lang wijdde Rosen zich aan het oeuvre van Frank. Gedurende die periode kon hij geen eigen werk tonen. Zijn carrière zette hij dus noodgedwongen een half decennium in het vriesvak om aan zijn gigantische project te werken. Hij produceerde ongeveer 130 tekeningen en een aanzienlijk aantal schilderijen. "Ik heb lang nagedacht over hoe het werk er moest uitzien. Moest ik het papier waarop ik werkte laten vergelen zodat het er echt oud uitzag? Of moest ik gewoon mijn eigen schilderwerk maken, maar dan met een licht surrealistische toets? Het was een veeleisend project. In het begin wilde ik een duidelijke scheiding tussen mij en Justine Frank behouden. Naast haar kunst wilde ik mijn eigen werk blijven maken. Maar ze was zeer dominant. Ik merkte al snel dat het onmogelijk was om aan mijn eigen kunst te werken. Er vond een omkering plaats. Ik domineerde haar niet. Zij domineerde mij. Of het achteraf dan moeilijk was om weer mezelf te worden en eigen werk te maken? Neen, ik ben geen waanzinnige die geen grip meer heeft op de realiteit. (lacht) Toch was het een grote opluchting om me na vijf jaar los te maken van Justine Frank."

Justine Frank (1900-1943). A Retrospective, nog tot 8 maart in Extra City, Tulpstraat 79, Antwerpen, www.extracity.org

Roee Rosen, 'ontdekker' van Justine Frank:

Veel bezoekers realiseren zich amper dat haar werk niet echt is

n De Israëlische kunstenaar Roee Rosen over zijn 'Belgische' creatie Justine Frank: 'In het begin wilde ik een duidelijke scheiding tussen mij en Justine Frank behouden. Naast haar kunst wilde ik mijn eigen werk blijven maken. Maar ze was zeer dominant.'

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234