Zaterdag 25/01/2020

Restauratie nodig? Betaal het zelf

Dankzij crowdfunding kan een verweerd werk van de 19de-eeuwse schilder Paul Gauguin weldra in ere hersteld worden. Is zulke alternatieve financiering het model van de toekomst, of ontloopt de overheid haar verantwoordelijkheden?

"Breng een Gauguin terug tot leven!" Met die slogan spraken de Koninklijke Musea voor Schone Kunsten van België (KMSKB) de Belgische kunstliefhebbers aan om Portret van Suzanne Bambridge, een beroemd werk van de Franse, 19de-eeuwse kunstenaar Paul Gauguin, te redden. Het portret is al sinds 1923 in het bezit van de KMSKB, maar is al lange tijd in slechte staat, wegens meerdere verplaatsingen en misgelopen restauraties.

Met een crowdfundingcampagne beoogde de KMSKB 22.500 euro op te halen om een nieuwe, professionele en weloverwogen restauratie van het portret te financieren. (De andere helft van de nodige 45.000 euro wordt betaald door het Fonds Baillet Latour, dat elke opgehaalde euro verdubbelt.) 21 dagen voor de vooropgestelde deadline is dat bedrag al ingezameld, meldt het kabinet van Staatssecretaris voor Wetenschapsbeleid Elke Sleurs (N-VA), wier portefeuille onder andere de KMSKB, het Koninklijk Museum voor Kunst en Geschiedenis (KMKG) en het Koninklijk Museum voor Midden-Afrika (KMKM) omvat.

"Onze musea hebben eindelijk aansluiting gevonden bij die nieuwe vorm van fondsenwerving", zegt Sleurs. "Het is mijn overtuiging dat crowdfunding bijdraagt aan het versterken van het maatschappelijk draagvlak voor cultuur, het aantrekken van nieuwe doelgroepen, het vergroten van de zichtbaarheid én het overtuigen van andere financiers."

Structurele onderfinanciering

Niet iedereen is het eens met dat hoeraverhaal. Filosoof Robrecht Vanderbeeken, auteur van het boek Buy Buy Art:De vermarkting van kunst en cultuur, vindt dit vooral iets "om de aandacht af te leiden van de structurele onderfinanciering van de KMSKB", sinds Sleurs het beleid voert. "Zo'n actie getuigt vooral van de stiefmoederlijke houding tegenover de KMSKB, dat zich al in een precaire situatie bevindt. Ik vind het vooral pijnlijk dat de musea zich met zulke acties moeten bezighouden."

Niet dat crowdfunding geen goed instrument kan zijn, aldus Vanderbeeken, maar op deze manier zendt het beleid een verkeerd signaal. "De boodschap is: burger, trek uw plan. En ondertussen trekt de overheid zich steeds verder terug. In Nederland heeft men al geëxperimenteerd met een 'geefwet', om een nieuwe traditie van vrijgevigheid te genereren, maar dat blijkt niet zo veel nieuwe middelen binnen te brengen."

Het kabinet-Sleurs benadrukt dat het om aanvullende financiering gaat: een extra ophaling van 22.500 euro bij het publiek op een overheidsdotatie van 3,8 miljoen, komt overeen met zo'n 0,60 procent. "Dit is een creatieve manier om aanvullende financiering te bekomen", maakt woordvoerder Luc Demullier zich sterk. "Subsidies zijn slechts één manier van financiering. Op deze manier haal je niet enkel extra middelen op, maar creëer je ook een extra draagvlak bij het publiek. Musea doen zo aan publiekswerking: ze stellen zich attractiever op om meer tickets te verkopen."

Maar die houding houdt geen steek, klinkt het aan de andere kant. "Als zo'n grote instelling op zo'n maatregel moet terugvallen, kun je niet spreken van een pr-campagne", vindt Vanderbeken. "Bovendien zet je ook je autonomie op het spel als je je geld meer en meer via crowdfunding ophaalt. Want je moet je inkomsten dan gebruiken voor wat populair is bij het publiek. Uit buitenlands onderzoek blijkt dan ook dat crowdfunding geen garanties biedt op lange termijn: je kunt het enkel aanwenden voor erg specifieke doelen, maar niet voor structurele kosten."

Daarom kun je niet van 'aanvullende financiering' spreken, vindt de filosoof. "Daarvoor heb je een bepaald subsidiebedrag nodig dat constant blijft, en dat is hier niet het geval. Dit lijkt eerder 'vervangende' financiering."

Eerder werd via crowdfunding ook al 15.000 euro opgehaald voor tablets die gebruikt worden in een expo over Japanse prenten in het KMKG, en het kabinet-Sleurs wil binnenkort op dezelfde manier ook fondsen ophalen voor het Midden-Afrikamuseum. Ook Vlaams minister voor Cultuur Sven Gatz (Open Vld) liet bij de presentatie van zijn Witboek al verstaan dat "een mentaliteitswijziging nodig is" en dat je "niet zonder aanvullende financiering kunt" (DM 25/02).

De impact van crowdfunding gaat dus niet kleiner worden, lijkt het. Toch benadrukt Demullier dat dit geen vervangmodel is. "Maar dat alleen overheidssteun voldoende zou zijn, is een denkpatroon uit de 20ste eeuw. In de 21ste eeuw is dat niet meer haalbaar."

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234