Zaterdag 28/03/2020

Respectvol rellen in de opera

Puristen zullen zich verslikken in het nieuwste stuk van de Vlaamse Opera, 'De koningin van de nacht'. Cineast Gust Van den Berghe en componist Jan Van Outryve repeteren hun eigenzinnige versie van Mozarts 'De toverfluit', die vandaag in première gaat.

Een meisje in een roze jurk begeleidt een blinde koningin op het podium. Om hen heen gonzen kinderstemmetjes. De roodfluwelen zaal van de Vlaamse Opera is tijdens deze repetitie bijna leeg. Een computerscherm licht op in de pikdonkere ruimte. Gust Van den Berghes zwierige kuif volgt de bewegingen op het podium. De cineast werd ondertussen al twee keer geselecteerd voor Cannes en kreeg carte blanche van de Vlaamse Opera en coproducent Muziektheater Transparant. De opvoering, die de titel Koningin van de nacht kreeg, ligt mijlenver van Mozarts opera De toverfluit verwijderd. De Vlaamse Opera brengt momenteel De toverfluit momenteel voor een volwassen publiek, terwijl De koningin van de nacht een bewerking is voor kinderen.

"Wanneer dingen heilig zijn, heb je als artiest direct een missie", verklaart Van den Berghe. "Wanneer de naam Mozart valt, doet iedereen meteen gewichtig. Alsof er een heleboel regels en wetten aan zijn stukken vasthangen. Maar ik duld geen wetten bij kunst." Op de scène voert het meisje in het roze een gesprek met een man in gele veren. Het is Haider Al-Timimi, een performer die in de huid van flierefluiter Papageno kruipt. Al-Timimi is een oud-Belgisch kampioen breakdance en danst en speelt theater. Puristen zullen hun wenkbrauwen fronsen bij zijn casting, maar dat kan Van den Berghe gestolen worden. "Opera moet leven, het mag geen museum worden. Iets gaat pas leven wanneer het opnieuw wordt geïnterpreteerd."

Twee idioten

De orkestbak blijft bij deze opvoering gesloten; op het podium zitten een accordeonspeelster en een fluitist. Een kale man in het zwart, luitist Jan Van Outryve, die de muziek componeerde, springt het podium op en bedient een draaiorgel waaruit Mozarts klanken opdeinen. In het stuk zitten stukjes en beetjes van Mozarts operahits. Van Outryve glundert: "Onze samenwerking was een blind date. Ik vond Gust meteen sympathiek, maar zag op tegen al de vergaderingen. Daarom nodigde ik hem uit om samen met mijn familie op vakantie te gaan. Daar, op reis zijn we van nul vertrokken."

Werken met de soms logge machinerie van de opera was een uitdaging voor de twee. "Wij hebben onze manier om met zaken om te gaan en het team van de opera heeft zijn systeem om dingen aan pakken", zegt Van Outryve. "Alle respect voor dit soort grote huizen, maar we hadden soms het gevoel dat we moesten vechten tegen de regels." Van den Berghe knikt. "Wij twee zaten snel op dezelfde lijn. Maar onze aanpak wrong wel eens met die van de Opera. Ik ken helemaal niets van dit genre. Ik begrijp de codes niet en ik heb geen idee van termen. Aan de andere kant kan me dat ook niet schelen. Chaos in de opera brengen mag ook een keer." Van Outryve knikt. "Het is positief dat de opera twee idioten in huis wil halen om alles open te breken."

De glansrol van het stuk gaat naar stemkunstenares Greetje Bijma. Uit deze vreemde verschijning met helderblauwe ogen en kort haar komt een spectrum aan klanken geborreld. Ze speelt de koningin van de nacht. Mozarts nevenpersonage krijgt bij Van Outryve en Van den Berghe een hoofdrol. Bijma speelt een blinde koningin die wanhopig op zoek is naar haar verdwenen dochter Pamina. Het contrast tussen de operastemmen van de jongeren die de andere hoofdrollen bezetten en de oerkracht van Bijma's stem is overweldigend. "We zoomen in op de koningin", legt Van Outryve uit. In Mozarts opera is de koningin een slecht personage, de vleesgeworden duisternis. "Slechte karakters zijn bij verhalen altijd interessanter dan goede", vindt Van den Berghe. "Mensen worden niet slecht geboren, achter hun kwaadaardigheid schuilt een oorzaak. In De toverfluit verliest de koningin haar dochter. Die ervaring is zo immens dat ik dat genoeg vond om op voort te bouwen." Het duo vertrok voor de voorstelling deels vanuit Bijma's stem. "Zij is niet iemand die volgens een vast schema werkt", zegt Van Outryve. "Ze moet voelen welke sfeer er rond een personage hangt en daarmee gaat ze intuïtief aan de slag."

In slaap gevallen

Wanneer Bijma voor het eerst op de scène verschijnt, wordt ze omgeven door een bos met nesten, met leden van het kinderkoor van de Vlaamse Opera erin. Tijdens de repetitie rijden techniciens drie meisjes met zwarte ravenpakken van nest tot nest. Ze klauteren op hun plek en wachten op het teken van Van den Berghe. Achter hen schijnt een helblauw scherm, dat tijdens de voorstelling verschillende knallende kleuren krijgt. Het koor, met leden van zes tot veertien jaar, staat bijna de hele voorstelling op het podium. Wanneer Van den Berghe toont hoe ze moeten dansen, beginnen ze te giechelen.

Ook de grote rollen van Pamina en Tamino worden door tieners vertolkt. "Bij kindervoorstellingen spelen volwassenen vaak kinderen", zegt Van Outryve. "Wij vonden dat een kinderproductie ook gemaakt moest worden met kinderen." De voorstelling mikt op een doelpubliek vanaf zeven jaar. Van den Berghe viel als kind in slaap toen hij een opvoering van De toverfluit zag. "Ik maakte dit stuk met de kleine Gust in gedachten", grijnst hij. "Niet te veel verhaallijnen, maar veel kleurtjes en mooie tafereeltjes."

Het duo reageert schouderophalend wanneer we ons afvragen hoe de modale operabezoeker op het stuk zal reageren. "Het is een misverstand dat we geen respect hebben voor deze opera", vindt Van Outryve. "Soms is vertrekken vanuit een gevoel dat zo'n stuk oproept respectvoller dan een echo maken van een oeroude opera."

www.devlaamseopera.be

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234