Vrijdag 06/08/2021

reportage u In Berlijn bloeit de illegale partyscene als nooit tevoren

'Hier heerst vrijheid', zegt een student in de Boogie-bar, die opengaat na een klop op de deur van hout-en kolenhandel Schiele

'Elke nacht is een avontuur'

In het Berlijnse nachtleven heerst een vrolijke pioniersgeest: huiskamerbars die even snel weer verdwijnen als ze opkomen, illegale party's in oude DDR-fabrieken, restaurants waar je zelf de rekening bepaalt en de hit-and-run-bioscoop. 'Als je dit kent, wil je niets anders meer.'

In de e-mail stond dat je bij het S-Bahnstation Schöneweide, diep in Oost-Berlijn, een engel moest zoeken. Op straat wacht een jongen met kleine vleugeltjes op de rug. Hij stuurt ons naar een verlaten DDR-fabriek met het opschrift Berliner Metallhütte-und Halbzeug-Werke. We moeten onopvallend door een gat in het hek klimmen. Er volgt een voettocht over het uitgestrekte fabrieksterrein. Boven ons fonkelt de sterrenhemel. Af en toe wijst een tuinfakkel de weg. Na tien minuten komen we aan bij een oude fabriekshal, waaruit een doffe dancebeat komt. Twee euro, een stempel op de hand, een flesje bier, en we zijn op een van Berlijns illegale party's.

In een grote kelder met gaasafscheiding en kleurige videoprojecties staan hip geklede mensen te dansen. Een gang verderop zitten ze op matrassen en stoelen te praten en soep te eten. "Tolle location", vindt Beate, een studente planologie. "Veel leuker dan een gewone club. Er komen interessante mensen." Beate staat op de e-mail-lijst van de organisatoren. Alleen op die manier willen ze gasten vinden. Vermelding in de media is uit den boze. "Anders wordt het onbeheersbaar", legt partyorganisator Michael uit. "Je krijgt het verkeerde publiek en trekt de aandacht van de instanties." Toen de Berliner Zeitung een keer schreef over een kelder die furore maakte met punkrockconcerten hielden de organisatoren er onmiddellijk mee op. Dat is helemaal niet erg, want een nieuwe locatie is snel gevonden voor wie ogen en oren openhoudt in de stad.

Berlijn was voor de oorlog de grootste industriestad van Europa en is gebouwd voor veel meer mensen dan de 3,5 miljoen die er nu wonen. Na de val van de Muur gingen in Oost-Berlijn de fabrieken bij bosjes failliet. Het eigendom van veel oude panden was ongewis. Krakers en kunstenaars namen snel bezit van de weelde aan ruimte. Ze organiseerden illegale feesten en huiskamercafés.

De Montagsbar is inmiddels een legende. "Je kon in die tijd door het Scheunenviertel lopen en zag overal kaarsen branden die naar party's leidden", vertelt een illegale feestganger van het eerste uur, radiomaker, dj en Webmensch Doc Grolman. Er is sindsdien veel gebouwd en ontwikkeld in Berlijn. En, zoals dat gaat, het Scheunenviertel in Berlin-Mitte, het oude centrum van Oost-Berlijn, zit nu vol met galeries, dure modewinkeltjes en restaurants. De huren zijn omhoog geschoten. Terwijl de toeristen op de terrassen in hun reisgids lezen hoe hip het hier is, heeft de Szene zich verplaatst naar Prenzlauer Berg en Friedrichshain. Daar vindt hetzelfde proces opnieuw plaats. Tegenwoordig gebeurt weer meer in de West-Berlijnse wijken Kreuzberg en Wedding.

Toch is er weinig reden om nostalgisch te mijmeren. Het leuke van Berlijn is dat de vrolijke pioniersgeest van na de hereniging veertien jaar later springlevend is. Steeds nieuwe lichtingen studenten, kunstenaars en buitenlandse avonturiers trekken naar de stad die steeds verandert. "Ik vind het geweldig dat het er een beetje vervallen uitziet. Heel Duitsland is al zo ordelijk, hier heerst vrijheid", zegt een student uit Stuttgart in de Boogie-bar, een locatie die opengaat na een klop op de deur van Holz u. Kohlenhandlung H.J. Schiele, in een aftands woonhuis in Prenzlauer Berg. In de ene ruimte klinkt techno, in de andere wordt gedanst op sixtiesmuziek. Er tussenin hangen de gasten zoals gebruikelijk op banken en fauteuils die bij het grof vuil vandaan lijken te komen.

Wie op een paar e-maillijsten staat, heeft een brede keuze. Je kunt dansen op soulmuziek in een leegstaande kantoorruimte hoog boven de Spree of videokunst bekijken in een oude meubelwerkplaats in Mitte, die naar het vooroorlogse opschrift op de binnenhof die Zur Möbelfabrik heet. 's Zomers kun je door een schutting klimmen en feest vieren in een stilgelegde bouwput in hartje centrum, 's winters op loungemuziek schaatsen op een vijver in Tiergarten.

Op een undergroundfeest in Wedding staat een groep mensen gespannen rond een grote bak water. Af en toe klinkt gejuich. Er wordt een guppy-race gehouden. Ook zeer in trek: de tafeltennisfeestjes van dr. Pong, waarbij iedereen zijn batje meebrengt en de dj countrymuziek draait. "Het verandert je mening over country", zegt Grolman. Op zijn website staan voor mensen die de code kennen wekelijks tientallen tips die in geen uitgaansblad voorkomen, van een literatuurperformance in een autogarage tot de eenkamerwoning van de Black Girls Coalition, die de keuken als bar gebruikt. Ook op zijn eigen dakterras houdt Grolman feestjes. "Iedere nacht is een avontuur", zegt hij. "Je weet nooit of het heel interessant wordt of juist niets."

Berlijn staat volgens hem voor een andere levensstijl. "De mensen staan hier open voor nieuwe dingen, ze hebben zin in experimenten." Lage huren en prijzen, en een hoge werkloosheid maken een alternatief leven makkelijker dan in andere Duitse steden of het buitenland, waar het nachtleven veel geordender is. "Ik heb een jaar in Londen gewoond. Ik heb me daar zo verveeld", zegt Maarten de Jonge, een Nederlandse stedebouwkundige die in Berlijn al acht jaar ondergrondse feesten en galeries organiseert. "Hier is de ruimte en het publiek voor dat soort dingen."

Nieuw is de Hit-and-Run-Kino, waarbij "onbekende films op onbekende plaatsen" worden vertoond. Bezoekers moeten zich verzamelen en worden naar de locatie geleid waar de organisatoren projector en filmscherm, generator en bier heen brengen. De eerste keer werd in de ruïnes van een chemische fabriek een bloederige samoeraifilm uit Korea vertoond. Je kunt in Berlijn ook geïmproviseerd uit eten. De Weinerei is van buiten slechts een donkere etalage zonder opschrift. Maar voor degenen die het weten, wacht binnen een rommelig kitschinterieur, Waterlooplein, barokkerk. Op de bar staan tientallen flessen wijn, achterin bakken eten met stapels borden ernaast. Iedereen bedient zichzelf. Als de gasten weggaan, beslissen ze zelf hoeveel geld ze in het grote glas doen. De meesten zijn eerlijk. "Het gaat nog altijd goed, we maken geen verlies", zegt de organisator aan de bar. Binnenkort verdwijnt deze locatie weer, maar er zijn al twee andere Weinereien.

De woonkamer-bar met afgedankte meubels is inmiddels bijna een stijldictaat geworden voor het officiële Berlijnse uitgaansleven. Een beetje zichzelf respecterende nieuwe kroeg in Prenzlauer Berg heeft oude bankstellen en oranje lampen uit DDR-interieurs. Een van de populairste gelegenheden van het moment is Das Wohnzimmer aan de Helmholtzplatz. De gasten zitten er diep weggezakt cool te wezen tussen stukken badkamermuur met tegels en wastafel. De Berlijnse politie treedt af en toe op tegen de illegale party's. Maar het gaat daarbij vooral om geluidsoverlast. Officieel is alles met toegangsprijs en drankverkoop verboden, zegt wethouder Lamprecht van Berlin-Mitte. "Maar als mensen in een privé-ruimte een feest houden en ze nodigen hun gasten onderhands uit, kunnen wij weinig doen."

Met de instanties in Berlijn valt vaak wel te onderhandelen, zegt Maarten de Jonge, die voor zijn Zur Möbelfabrik inmiddels zoveel mogelijk eenmalige vergunningen aanvraagt. "Toen we weer eens half in handboeien werden afgevoerd, hadden we genoeg van zo'n soort leven." Terwijl de meeste organisatoren hobbyisten blijven, probeert hij er inmiddels van te leven. "Nieuwe ruimtes vind je altijd", zegt De Jonge. Door de crisis staan veel van de nieuwe gebouwen leeg, en zijn de eigenaren bereid te verhuren aan de partyorganisatoren. De Szene breidt zich intussen alleen maar uit. Er zijn tientallen jonge groepen bij gekomen, die vechten om de gunst van het publiek. De Jonge is er zeker van dat de Berlijnse underground blijft bloeien. "Het is een virus. Als je dit kent, wil je niets anders meer."

Philippe Remarque (de Volkskrant)

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234