Vrijdag 02/12/2022

REPORTAGE omstreden mensensmokkelobservatie op snelwegparkings

Laatste opstapplaats: Drongen

Het Gentse gerecht hield na maandenlange observatie van de parking aan de E40 in Drongen vorige week negen leden van een groep Oost-Europese mensensmokkelaars aan. Volgens Walter Van Steenbrugge, advocaat van de mensensmokkelaars, gebruikte de politie daarbij camera's. Hij trok naar het Hof van Cassatie om die bijzondere opsporingstechniek aan te vechten. De politie weigert ieder commentaar.

Gent

Van onze medewerkster

Chung Tsey Chow

Vorige week pakte het Gentse gerecht na huiszoekingen een Albanese vrouw uit Brussel op wegens mensenhandel. Eerder al werden acht van haar kompanen die verantwoordelijk zijn voor het transport van honderden illegalen naar Engeland aangehouden. De vangst is slechts het topje van de ijsberg, de smokkel gaat onverminderd voort.

Een doordeweekse nacht op de parking van de E40 in Drongen, richting Oostende. In de Esso-shop genieten enkele vrachtwagenchauffeurs van een koffie en een sigaret. De parking van de vrachtwagens ligt er haast verlaten bij. Naast de parking staat een personenwagen. Een man achter het stuur lijkt het reilen en zeilen in de omgeving van de vrachtwagens nauwlettend in het oog te houden. Af en toe verplaatst hij de wagen, dooft hij de lichten, waarna hij opnieuw de wacht houdt. Hij blijft steeds in de nabijheid van de trucks. Een tweede voertuig toert langzaam rond op het terrein. Het mindert snelheid wanneer het langs de vrachtwagens rijdt. Verscheidene keren parkeert de bestuurder het voertuig met gedoofde lichten achteraan op het terrein, vanwaaruit hij een perfect zicht heeft op alle bewegingen in het tankstation en op de parking. De twee bestuurders zijn argwanend tegenover ieder bemande geparkeerde wagen.

De twee zijn geen toevallige passanten die een rustpauze houden op de parking. Het zijn mensensmokkelaars die het terrein verkennen, zo vernemen we later. Na meer dan een uur observatie verlaat de bestuurder van de tweede wagen zijn voertuig en verdwijnt hij tussen de vrachtwagens. Kort daarop rijdt een personenwagen gevolgd door een bestelwagen de parking van de vrachtwagens op. De bestuurder van de tweede wagen is de begeleider die de illegalen op een vrachtwagen richting Oostende zet. Doordat de smokkelaars daarin inventief te werk gaan, zijn vrachtwagenchauffeurs nauwelijks op de hoogte.

"Het zeil van de truck wordt op een niet-zichtbare plaats stukgesneden of de bodem tussen de draagbalken van de truck wordt een stuk weggehaald", legt Wim Bontinck, hoofdcommissaris bij de dienst mensenhandel van de algemene directie van de gerechtelijke politie, later uit.

De chauffeur van de eerste personenwagen neemt de uitkijk waar, terwijl handlangers de ingreep aan de vrachtwagen ongestoord uitvoeren. Hij heeft zich inmiddels met zijn wagen aan de ingang van de parking van de vrachtwagens opgesteld. Daar heeft hij uitzicht op het tankstation en op al het aankomende verkeer.

"Het zijn zeker geen amateurs", zegt Bontinck. "De groep smokkelaars, vaak mensen van eenzelfde etnische afkomst, werken met verschillende bendes samen zolang ze er financieel profijt uit halen. Het zijn dus niet allemaal maffiastructuren waarbij elke 'clan' apart werkt. Om mensen te smokkelen, heb je trouwens weinig nodig. Een wagen en gsm zijn voldoende. De organisatie bestaat ook uit een relatief los samenhangend geheel, waar het principe van 'ik ken u en gij kent mij' heerst. Die flexibele samenwerking is een van de sterkste punten van de mensensmokkelaars. Die losse structuur maakt ook het politionele onderzoek veel moeilijker. Het is niet gemakkelijk om uit te zoeken wie waarmee bezig is. Zodra een onderzoek loopt tegen een verdachte structuur, zijn de betrokkenen al vaak in een ander verband bezig."

De federale politie kon de negen smokkelaars oppakken na een maandenlange observatie. Walter Van Steenbrugge, advocaat van de mensensmokkelaars, heeft aanwijzingen dat de observatie gebeurde met discreet opgestelde camera's, die dag en nacht beelden opnemen. Volgens hem werden die bijzondere opsporingstechnieken gebruikt zonder toelating van de procureur des konings, terwijl dat wel vereist is. Van Steenbrugge tekende tegen de aanhouding van zijn cliënten op grond van dergelijke technieken beroep aan bij het Hof van Cassatie. De raadsheren verwierpen evenwel het beroep. Toch wil de politie ook nu - en misschien wel begrijpelijk - geen verdere commentaar geven over de manier waarop de observatie van snelwegparkings gebeurt.

Volgens het Gentse parket zijn de negen aangehoudenen kopstukken van een netwerk dat de vluchtelingen vanuit Albanië via Italië over België naar Engeland bracht. Van Steenbrugge stelt dat het hier echter gaat om kleine garnalen, die enkel instonden voor het vervoer. "Het zijn vluchtelingen die zelf worden misbruikt door grotere kopstukken", stelt Van Steenbrugge. Blijft de vraag natuurlijk hoe die 'misbruikte vluchtelingen' erin slagen meteen een van de befaamdste strafpleiters in Vlaanderen onder de arm te nemen.

Mr. Van Steenbrugge: "Ze komen in een nachtwinkel, restaurant of café in contact met een tussenpersoon, die sukkelaars inschakelt voor het laatste werk. Per rit krijgen ze 5.000 frank. Ze rijden tot ze voldoende geld bij elkaar hebben gespaard en proberen dan zelf naar Engeland te vluchten of verblijfsdocumenten aan te vragen. De aangehoudenen zijn zeker geen kopstukken of tussenpersonen. Bij huiszoekingen werd er trouwens geld noch juwelen gevonden."

Hoofdcommissaris Bontinck heeft daar een andere uitleg voor: "De smokkelaars zorgen ervoor dat het smokkelgeld bij hun familie in het land van herkomst geraakt. Eén van de mogelijkheden is een bankinstelling, zoals de Western Union Bank, waarbij men zonder bankrekening te openen geld naar het buitenland stuurt. Er zijn nog mogelijkheden om geld weg te steken, zoals een kluis."

Of de negen al dan niet kleine garnalen zijn, laat de politie in het midden. "Voor ons zijn de aangehoudenen wel belangrijk", zegt een commissaris van de unit Mensenhandel, Illegale Immigratie en Prostitutie van de gerechtelijke dienst arrondissement Gent. "Maar met deze vangst ligt de smokkel op de parking niet stil. Hun plaats werd waarschijnlijk al ingenomen door anderen."

Het aanbod aan illegalen blijft minstens gelijk. Dat blijkt uit het aantal opgepakte vluchtelingen in de kusthavens, dat even hoog ligt als vorig jaar. Het gros van de illegalen passeert via Brussel en kan in afwachting van hun transport opgevangen worden in safe-houses. "Vluchtelingen krijgen voor hun geld doorgaans een drietal kansen om Engeland te bereiken", legt Bontinck uit. "Ze krijgen eveneens een aanbelpunt of referentieadres waar ze naar toe kunnen bij problemen."

Door de lange afstand van de kust naar Brussel verhoogt de pakkans voor de illegalen. Het is dan ook goed mogelijk dat in Gent en andere steden safe-houses opgericht zijn waar ze terechtkunnen na een mislukte poging. De smokkelaars nemen zelf zo weinig mogelijk risico en willen zo snel mogelijk van hun illegale vracht verlost zijn. Vandaar dat de parking in Groot-Bijgaarden veel gebruikt wordt. Ook de parkings van Wetteren, waar de illegalen zich gemakkelijk kunnen verbergen in de nabijgelegen bossen of tot voor kort in de maïsvelden, en Drongen, waar veel vrachtwagens richting Oostende staan, zijn doelwitten. De parking in Jabbeke is nu minder in trek, nadat chauffeurs hun trucks op het tegenovergestelde tankstation richting Brussel plaatsen om smokkelaars te misleiden. Daardoor wordt de parking in Drongen de laatste opstapplaats voor vluchtelingen.

De smokkelaars vergezellen de illegalen alsmaar minder, uit schrik om gepakt te worden. Ze geven hen richtlijnen over hoe ze van het ene punt naar de andere kunnen geraken. Bij een mislukte poging bellen illegalen in een publieke telefooncel naar hun contactpersoon of reizen ze per trein naar het referentieadres. Eind september plukte de Gentse spoorwegpolitie op die manier achttien illegalen van de trein uit De Panne. Sommigen hadden een treinkaart tot in Gent. In het Gentse Sint-Pietersstation zelf trof de politie nog twee illegale Kosovaren aan.

"Treinstations zijn gemakkelijke en herkenbare punten om af te spreken en reizen per trein houdt weinig risico's in, aangezien voornamelijk de treinkaart wordt gecontroleerd", verduidelijkt Laurent Broucker van de cel mensenhandel van de gerechtelijke politie. "Het is mogelijk dat de opgepakte illegalen terugkeerden naar hun smokkelaars via Gent en een afspraak hadden in het station zelf." Het aantal opgepakte illegalen in het arrondissement Gent is dit jaar gestegen, terwijl het aantal op de parkings van Oost-Vlaamse snelwegen daalde. In 2000 werden zo'n 1.400 vluchtelingen op de parkings aangetroffen, in 2001 waren er dat 600. "Door de gerichte politieacties zoeken de smokkelaars alternatieven. Ze reizen eventueel per trein of nemen andere wegen", vermoedt Michel Van Butseele, commissaris van de Oost-Vlaamse verkeerspolitie. "De smokkel gebeurt op verscheidene manieren en zelden via één weg. De smokkelaars zijn gewiekst en creatief", vult Bontinck aan. "De politie alleen kan de mensensmokkel nooit doen omkeren. Daarvoor is het fenomeen te omvangrijk. Er moet op drie vlakken worden gewerkt: in het land van herkomst, in de transitlanden en diplomatiek op het niveau van de betrokken ministeries van Binnenlandse Zaken. We kunnen de mensensmokkel niet tegenhouden door enkele lopers, die zorgen voor transport, op te pakken", besluit Bontinck.

Hoofdcommissaris Wim Bontinck: 'Om mensen te smokkelen, zijn een wagen en gsm voldoende'

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234