Donderdag 25/02/2021

reportage n Frans verbod op religieuze symbolen in scholen van kracht, ondanks eis van Iraakse kidnappers

'Veel meisjes hebben het moeilijk met de wet, sommigen blijven nog liever thuis dan naar school te gaan''De hoofddoek aan mijn dochter opleggen? Nooit! Ik voed haar net hier op omdat Frankrijk het land van de vrijheid is'

Eerste schooldag zonder hoofddoeken levert weinig kopzorgen op

In een sfeer van groeiende spanning over het lot van de twee Franse journalisten die in Irak worden gegijzeld, is in Frankrijk het schooljaar begonnen. De kidnappers eisen dat de Franse wet die sinds gisteren het dragen van religieuze symbolen - lees: de hoofddoek - in het officiële onderwijs verbiedt, ingetrokken wordt. Maar de Franse moslims noch de regering hadden zin om in dat opbod mee te spelen. 'De eerste schooldag is voorbeeldig verlopen', zegt een lerares Duits. 'Ik heb er zin in.'

Parijs

Van onze verslaggever

Lode Delputte

Parijs had zich de voorbije dagen sterk gemaakt geen duimbreed aan de kidnappers toe te geven, maar herhaalde keer op keer de noodzaak van een rustige, respectvolle start van het nieuwe schooljaar. "Of ze nu zwart zijn of blank, moslim, jood, katholiek of niet-gelovig, onze leerlingen zullen vandaag bewijzen dat de Franse school die van de broederlijkheid is", had minister van Onderwijs Fillon 's lands jeugd dinsdagavond in onvervalst Republikeinse stijl opgeroepen.

Een oproep, zo bleek gisteren, die niet in dovemansoren is gevallen. Voortgaand op de fel becommentarieerde burgerzin die Frankrijks grote moslimorganisaties deze week over alle strekkingen heen aan de dag gelegd hadden uit protest tegen de kidnapping van de Franse journalisten, wilde niemand uitgerekend nu voor aanstoot zorgen. Moslimmeisjes die de hoofddoek liever hadden aangehouden, zagen af van hun geplande protest en eerbiedigden de wet.

Alleen in Mantes-la-Jolie, in de Parijse banlieue, was er even een probleem toen een achttal meisjes toch met hoofddoek de leslokalen wilde betreden. Overleg tussen leerlingen en directie deed hen alsnog blootshoofds het schooljaar aanvatten.

De 'Loi du 15 mars 2004', zoals de wet op de 'laïcité' en de religieuze symbolen genoemd wordt sinds ze op die dag in de Franse Assemblée werd goedgekeurd, heeft flinke commotie veroorzaakt in Frankrijk en daarbuiten. Maanden lang liepen voor- en tegenstanders elkaar met argumenten en wederzijdse verwijten voor de voeten. De breuklijn liep niet tussen links en rechts maar dwars door beide politieke kampen heen, en ook de islamitische, joodse en christelijke gemeenschappen zelf waren onderling verdeeld. Intussen is er een wet die niemand echt blij maakt en de schooldirecties - zoals vroeger - nog steeds verantwoordelijk houdt voor de wijze waarop met "ostentatief religieus gedrag" wordt omgesprongen. "Ach, het valt allemaal wel mee", haalt de hoofdsecretaresse van het college Suzanne Valadon, in Parijs' erg allochtone 18de arrondissement, de schouders op. "We maken het thema in de lessen bespreekbaar en brengen de leerlingen tot het inzicht dat de religieuze neutraliteit zoals ze in de Franse staatsscholen wordt toegepast, een uitgelezen manier is om tot verdraagzaamheid en wederzijds respect te komen."

In de Suzanne Valadon-school heten de jongeren, althans als je er de namenlijsten aan de schoolpoort op na leest, Akandji, Khedda en Hakim. "Nee heus", trapt de secretaresse haar sigaret uit, "ik verwacht meer problemen met baseballpetjes dan met hoofddoeken."

De secretaresse wist het zelf niet, maar recht op praten had ze eigenlijk niet. Dinsdagavond liet het Franse ministerie van Onderwijs alle schooldirecties een fax geworden waarin hun verboden werd met de pers te spreken. De journalisten zelf werd gevraagd om zich in naam van de sereniteit terughoudend op te stellen.

"Ziehier de fax", zwaait de minzame 'principale' van het Collège Robert Doisneau, een sleutelbos in de andere hand, met het document. "Geen commentaar dus." Ook op het college aan de rue Henri Chevreau, eveneens in het multiculturele Belleville, moeten ze het journaille afzijdig houden. Het neemt niet weg dat een jonge lerares Duits vrijelijk een boekje opendoet. "Eerlijk, ik vind dat hele gedoe over de wet overtrokken."

Er wonen erg veel moslims in de buurt, en op de scholen vormen de moslimmeisjes een grote groep. "Wel", zegt de lerares, "hier hebben zich nooit ofte nimmer problemen voorgedaan. Ook mijn vriend, die nog wel leraar is in de Oost-Parijse banlieue, vindt de hoofddoekkwestie overdreven. Het overheidsorgaan dat bemiddelt tussen scholen en leerlingen, kreeg vorig jaar hoop en al een paar honderd dossiers op tafel. Rien, donc!" De eerste schoolvoormiddag vindt de jonge vrouw alvast "voorbeeldig" verlopen. "Ik heb er best zin in." Gisteren zijn er 12 miljoen Franse leerlingen naar school gegaan. Aziza, 36 en moeder van een dochter, vindt het de vanzelfsprekendheid zelve dat er geen problemen zijn. Ze is in een grijze hoofddoek gehuld met bijpassende, oranje tuniek. "Ik draag hem zelf nog niet zo lang. Ik moest nog groeien in mijn geloof", legt ze uit. "De hoofddoek aan mijn dochter opleggen? Nooit!", zegt ze vastberaden. "Ik voed haar net in Frankrijk op omdat Frankrijk het land van de vrijheid is. Ik wil dat mijn dochter vrij is om het leven te leiden dat ze wil."

Toch betreurt Aziza de 'hoofddoekwet'. "Natuurlijk, de wet is de wet. Als mijn dochter straks alsnog met hoofddoek de school binnen wil, zal ik haar terechtwijzen. Niettemin heb ik een probleem: grote oorringen, pruiken, blauw of groen haar, het kan allemaal door de beugel. Alleen le voile wordt geviseerd. Eigenlijk viseren ze daarmee hun overtuiging, want ik denk dat het merendeel van de meisjes hem uit vrije wil draagt, niet omdat het moet of zo hoort."

"Natuurlijk doe ik hem aan de schoolpoort uit", zegt ook de 16-jarige Asma. "Je hebt nu eenmaal de keuze tussen de wet en helemaal niets, en da's eigenlijk geen keuze."

Asma, die door haar tienjarige broertje Moulout begeleid wordt, is van top tot teen in het zwart gehuld. Niets verraadt haar contouren, haar gezicht zit strak in het textiel gehuld. "Veel zusters hebben het moeilijk met de wet, enkelen blijven nog liever nietsdoend thuis. Privé-onderwijs is voor de meeste gezinnen financieel een onhaalbare kaart, afstandsonderwijs ook. Ik ken meisjes in Belleville en Vincennes die door die wet niet langer naar school gaan. Ik vind het zonde, maar respecteer hun keuze."

We vragen na in de rue Timbaud, waar zich enkele als integristisch bestempelde boeken- en kledingwinkels bevinden. Het 'no comment' is algemeen. Of de verkopers, allemaal mannen, voelen zich "te oud" om hun mening te geven, of ze hebben geen dochters, of ze hebben geen zus. "Die van mij is al getrouwd", zegt één man laconiek, alsof het probleem daarmee van de baan is. In zijn etalage pronkt een boek over Les mensonges du Darwinisme. Is de ongestoorde rentree van gisteren de voorbode van een onverwachte bedaring van de gemoederen, of kijkt Parijs straks opnieuw tegen grote betogingen aan, zoals eerder dit jaar? "Het hangt ervan af hoe die hele gijzelaarskwestie uitpakt", denkt Asma. "Natuurlijk is het droevig voor die journalisten en hun familie. Maar stellen dat de wet op de religieuze symbolen een strikt Franse aangelegenheid is, zoals de regering de voorbije dagen deed, is fout. Het is een zaak die de hele moslimwereld aangaat. In die zin begrijp ik dat er ook in Irak druk over wordt gedaan."

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234