Vrijdag 30/10/2020

Interview

Renske Keizer is hoogleraar vaderschap: "Laat de man zijn gang maar gaan"

Renske Keizer zal onderzoeken wat een vader precies te betekenen heeft voor kinderen.Beeld MERLIJN DOOMERNIK

Renske Keizer (32, moeder van drie kinderen), wordt komende week officieel de allereerste hoogleraar vaderschap ter wereld. De tijd is er rijp voor, want ja, waar staat papa eigenlijk?

Waar staat papa? Dat is de titel van de rede die Renske Keizer vandaag uitspreekt ter aanvaarding van de bijzondere leerstoel pedagogiek gericht op de rol en betekenis van vaders, aan de Universiteit van Amsterdam. Zij wordt daarmee officieel de eerste hoogleraar vaderschap ter wereld. Geen moment te vroeg, want de wetenschap heeft naar de rol van vaders, in tegenstelling tot die van mama's - in onze contreien vrij stevig op een voetstuk - nog weinig gezocht.

Keizer, moeder van drie, is van plan daar verandering in te brengen. Ze promoveerde op een onderzoek naar de gevolgen van kinderloosheid. De literatuur op dat terrein ging voornamelijk over kinderloze vrouwen, viel haar op. De achterliggende gedachte was dat moederschap bepalender is voor vrouwen dan het vaderschap voor mannen. Daar had Keizer zo haar twijfels over, en in haar proefschrift bewees ze dat: kinderloosheid heeft op mannen niet minder, maar een ander effect.

Vanuit die conclusie maakte ze de overstap naar de betekenis van het wél hebben van kinderen voor mannen. Aan de Amsterdamse faculteit Maatschappij- en Gedragswetenschappen zijn nu bij Keizer de kinderen aan de beurt: wat heeft een vader voor hen te betekenen? Onder welke omstandigheden is de invloed van vaders het grootste?

Is de laatste jaren de grote verandering niet vooral dat vaders met een rol als medeprimaire opvoeder enorm toenemen?
"Dat groeit, maar zeker niet enorm, eerder minimaal en selectief. Het idee van moeder als hoeksteen van het gezin houdt voor een deel nog steeds stand. De mannen die ouderschapsverlof opnemen of parttime werken, zijn doorgaans blank, hoogopgeleid en werkzaam in de weinige sectoren waar het geaccepteerd is, zoals bij de overheid. Dat is echt een relatief kleine groep."

"Enkel als er een financiële prikkel is om verlof te nemen, zijn mannen er meer toe geneigd. De Scandinavische landen hebben bijvoorbeeld naast betaald verlof voor de moeder een betaalde take it or leave it-verlofregeling waar alleen vaders aanspraak op kunnen maken. Dat soort dingen draagt bij aan een cultuuromslag."

Ook andere motieven los van de financiële spelen mee?
"Ja, je ziet vaak dat er discriminatie is jegens mannen die minder willen werken. Uit onderzoek blijkt dat werkgevers hen beschouwen als minder loyaal en ambitieus, met als gevolg dat ze moeizamer carrie¿re maken."

"Daarnaast geldt vaak nog een verschil tussen mannen en vrouwen. Voor mannen is werken iets wat ze doen voor het gezin; de bijdrage die hoort bij de taak van kostwinner. Werk is voor hen daarom niet in conflict met wat ze thuis doen, want het ís wat ze thuis doen. Bij veel vrouwen veroorzaakt werken iets van een spanningsveld omdat ze het blijven zien als uren die ze niet aan hun kinderen besteden."

"Deels komt dat door een cultuur die je als een slechte moeder beschouwt als je je kinderen meer dan drie dagen per week buiten de deur onderbrengt. Vaders die dat niet doen zijn geen slechte vaders. Daarin moet een maatschappelijke omwenteling komen."

Als u kunt aantonen dat het vaderschap een unieke bijdrage levert aan de positieve ontwikkeling van kinderen, komt die omwenteling misschien meer op gang?
"Dat zou kunnen. Maar mijn onderzoek kan natuurlijk ook uitwijzen dat het vaderschap helemaal geen uniek karakter heeft. Ik wil niet met een gekleurde blik kijken en per se de positieve effecten van vaders etaleren."

Naar die effecten is toch wel wat onderzoek gedaan, ook in het buitenland?
"Zeker. Zonen van een vader als medeprimaire opvoeder ontwikkelen zich zelf ook tot betrokken vaders, hun dochters zijn ambitieuzer en actiever op de arbeidsmarkt. Dat zou kunnen komen door eigenschappen die een aantal wetenschappers ziet als uniek aan vaders."

"Ik chargeer nu, maar een van de aannames is dat vaders meer dan moeders de brug naar de buitenwereld zijn. De moeder is beschermender en biedt een veilige haven. De vader is eerder geneigd grenzen te verleggen en angst voor nieuwe situaties te laten overwinnen."

"Ze gebruiken de taal ook anders. Moeders praten mee op het niveau van de kinderen. Vaders praten in complexere zinnen, komen met nieuwe woorden en gebruiken vaker de gebiedende wijs."

"Er zijn echter ook onderzoekers die beweren dat dit allemaal niet uniek is aan vaders, maar dat mannen zo doen omdat ze minder uren doorbrengen met het kind en daardoor ook minder op de hoogte zijn van het eigenlijke niveau."

Veel hangt wellicht ook af van de verschillende gezinssituaties.
"Ja. Om dit soort vraagstukken goed te kunnen toetsen, moeten we ook kijken naar homo-ouders, heterostellen waarvan de vrouw de secundaire opvoeder is en alleenstaande ouders."

"Zo ontstond in de jaren 60, 70 voor het eerst op grote schaal onderzoek naar de rol van de vader, in de VS. Door de stijging van het echtscheidingspercentage groeiden steeds meer kinderen op zonder vader, de zogenaamde fatherless families. Amerikaanse wetenschappers gingen deze gezinnen vergelijken met intacte gezinnen en ontdekten dat kinderen uit vaderloze gezinnen zich veel minder goed ontwikkelden, op allerlei vlakken."

Kwam dat niet door de echtscheiding en de mogelijk akelige thuissituatie daarvoor?
"Daar is discussie over. Vroeger werden veel effecten toegeschreven aan de afwezige vader, nu lijkt het zo te zijn dat het meer te maken heeft met het type gezin dat een scheiding meemaakt."

De gevolgen van een echtscheiding zijn ook anders tegenwoordig: een afname van weekendregelingen met de vader, sterk stijgend co-ouderschap. Dat maakt van redelijk wat fatherless families - met papa aan de zijlijn, want hard aan het werk - wellicht fatherful families.
"Ja, in gezinnen waar vader tijdens het huwelijk duidelijk de secundaire opvoeder was, is er een kans dat hij na een echtscheiding ook op de voorgrond zal treden, alleen al omdat hij meer ruimte krijgt."

"In de standaardsamenstelling vader-moeder-kinderen heerst vaak nog de motherhood ideology, zoals ik dat noem. Moeders claimen de rol van primaire opvoeder en dulden niet te veel inmenging. Een scheiding kan deze dynamiek doorbreken."

U besteedt ook veel aandacht aan de polarisatie tussen hoogopgeleide en laagopgeleide gezinnen. Die zou sterker worden door actief vaderschap. Hoezo?
"Wat blijkt is dat hoogopgeleide vaders actiever betrokken zijn bij zorg en opvoeding dan lager opgeleide vaders. Het gaat daarbij niet alleen om kwantiteit, maar ook om wat ze doen in die tijd, beide met een positief effect op de cognitieve ontwikkeling van hun kinderen."

De Canadese schrijver Alice Munro zei over de verdeling van de opvoeding in haar gezin met drie dochters: 'Je kunt een plant op verschillende tijdstippen en manieren water geven. Als hij het maar krijgt.'
"Ja, en een biologische vader kan daarin een belangrijke rol spelen, maar dat is niet altijd nodig. Kinderen van bewust alleenstaande moeders doen het heel goed, onder andere omdat deze vrouwen uit de hogere sociale klasse komen, veel investeren in de ontwikkeling van hun kinderen en vaak zorgen voor een ander mannelijk rolmodel. Een biologische moeder is trouwens evenmin onmisbaar. Kinderen van homostellen floreren ook, onder de juiste omstandigheden."

Ziet u in uw omgeving wat u er tot nu toe van weet?
"Ik zie dat vaders een groeiend aandeel hebben in de zorg en opvoeding en dat ze het anders doen. Onze middelste oefende laatst met fietsen. Ik hoorde Niels zeggen: fiets nu maar van dat heuveltje af. God, gaat dat wel goed, dacht ik, en tegelijk was er een stemmetje dat zei: laat hem, het hoort zo. En het ging ook goed, met als gevolg dat mijn zoontje met meer zelfvertrouwen verder fietste. Heel leuk. Dus ja, ik zou zeggen: laat de man ook zijn gang gaan, haal vrouwen van dat voetstuk af."

Van socioloog tot vaderexpert

Renske Keizer is geboren op 10 juli 1983, in Doorn (Nederland)

2001-2005 Algemene sociale wetenschappen, Universiteit Utrecht

2005-2010 Promotieonderzoek kinderloosheid aan het Nederlands Interdisciplinair Demografisch Instituut, Den Haag

2010-heden Universitair hoofddocent sociologie aan de Erasmus Universiteit, Rotterdam

2014-heden Bijzonder hoogleraar pedagogiek aan de Universiteit van Amsterdam

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234