Dinsdag 07/12/2021

Radicalisering

Rekruteert IS nu ook jongeren via PlayStation? Hoe dan?

Militanten van IS houden een optocht en zwaaien met vlaggen in Raqqa, de hoofdstad van hun zelfverklaarde Kalifaat. Beeld AP
Militanten van IS houden een optocht en zwaaien met vlaggen in Raqqa, de hoofdstad van hun zelfverklaarde Kalifaat.Beeld AP

In zijn constante zoektocht naar jonge rekruten gebruikt terreurgroepering Islamitische Staat steeds vaker videogameconsoles als PlayStation 4 en Xbox One. Die beschikken, evengoed als sociale netwerken als Facebook, over mogelijkheden om online in contact te komen met anderen. En door in te haken op de cultuur van gamers hopen de terroristen een specifieke, beïnvloedbare doelgroepte bereiken.

Voor terreurgroepen als Islamitische Staat komen gameconsoles meer en meer naar voren als een uitstekend kanaal om een welbepaalde doelgroep te bereiken. Uit rekruteringsvideo's die IS de afgelopen jaren op het internet postte, blijkt dat de groepering erg graag termen, thema's en beelden gebruikt die heel herkenbaar zijn voor een - overwegend jong - publiek dat videogames speelt.

Een jaar geleden verscheen er bijvoorbeeld een rekruteringsvideo online waarin beelden uit de videogame Grand Theft Auto V werden gebruikt om potentiële rekruten te verlekkeren via geweld. Het idioom van de gamercultuur wordt bijzonder druk gebruikt: vorig jaar opperde een jonge Syrië-strijder op de Britse openbare omroep BBC bijvoorbeeld nog dat zijn nieuwe leven in de IS-rangen "beter is dan Call of Duty".

Realiteit en fantasie

Gewelddaden in games als Call of Duty en Grand Theft Auto V zijn gesublimeerd tot fantasie en overdrijving, en het merendeel van de spelers weet die fantasie uitstekend van de realiteit te onderscheiden. Slechts een kleine minderheid van één procent of minder, zo luiden recente effectenonderzoeken van gewelddadige videogames die onder meer aan de Universiteit Antwerpen worden gevoerd, heeft daar echter moeite mee, en kan dus beïnvloedbaar zijn. Voor dat soort spelers kan de boodschap dat ze bij IS ook in het echt een raketwerper mogen bedienen een argument vormen.

"De kracht van een virtuele omgeving is per definitie dat de reële wereld en die van de fantasie er in elkaar overlopen", zegt politicoloog Bilal Beynaich. "Het is op dat raakpunt dat een kleine groep inderdaad kan worden beïnvloed door middel van zulke eenvoudige impulsen."

Tussen die wervende impulsen door kunnen er bovendien gerichte boodschappen worden verstuurd via de gameconsoles in kwestie. Terreurgroepen als Islamitische Staat gebruiken die diensten, naast klassieke sociale media als Facebook, ook in toenemende mate om nieuwe zielen te winnen, zei minister van Binnenlandse Zaken Jan Jambon (N-VA) woensdag in een interview op de nieuwssite Politico. Op de PlayStation 4-console zijn ze zelfs "moeilijker te monitoren dan op WhatsApp en andere toepassingen", opperde Jambon.

Bezoekers van de Paris Games Week spelen PlayStation. Beeld AP
Bezoekers van de Paris Games Week spelen PlayStation.Beeld AP

Dat laatste klopt grotendeels. Spelers die een PlayStation 4- of Xbox One-console in hun huiskamer hebben staan, kunnen via de PlayStation Network- of Xbox Live-internetdiensten van die toestellen andere spelers leren kennen, met wie ze onlinewedstrijden tegen elkaar kunnen spelen, maar ook chatberichten met elkaar kunnen uitwisselen. De netwerken in kwestie zijn deels beschikbaar via het internet en een mobiele app, maar het merendeel van de communicatie gebeurt via de consoles.

Op de systemen in kwestie gebruiken spelers bovendien meestal aliassen in plaats van hun eigen naam.

Ook consoles afgetapt

Na de verijdelde aanslag in Visé, in januari, lanceerde de regering een maatregel om niet alleen telefoongesprekken, maar ook chats te kunnen aftappen van wie aanzet tot terrorisme. Het ging onder meer om privéberichten op Facebook, WhatsApp of gesprekken via Skype. Voordien kon dit alleen voor mensen die een aanslag beramen of er een financieren.

Olivier Van Raemdonck, de woordvoerder van Jambon, verduidelijkt: "Het is een uitdaging voor de politie om gesprekken van terroristen te onderscheppen. Ze worden alsmaar creatiever in het gebruik van chatboxen, bijvoorbeeld via PlayStation, maar ook via andere spelconsoles."

Er is een dossier waarin achteraf bleek dat gecommuniceerd is via het sociale netwerk van PlayStation, zegt Van Raemdonck. "Wanneer er aanwijzingen zijn dat terroristen chats van spelconsoles misbruiken, kan de politie dit checken - met een mandaat van de onderzoeksrechter." Hiervoor zijn afspraken nodig met de bedrijven achter de spelconsoles. In het geval van PlayStation is dat de technologiereus Sony. "Vandaag hebben we dit nog nooit gedaan, maar uit andere dossiers blijkt dat die samenwerking zelden problemen geeft."

null Beeld AP
Beeld AP
Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234