Donderdag 24/06/2021

Rekenkunde voor altruïsten

Maarten Boudry is filosoof en essayist voor deze krant. Zijn opiniestuk is mee ondertekend door Effectief Altruïsme Vlaanderen: Stijn Bruers (moraalfilosoof), Kris Martens (psycholoog) en Tobias Leenaert (oprichter EVA).

BOUDRY E.A.

Gisteren publiceerde deze krant vier reacties op het essay over effectief altruïsme in Zeno, waarin een van ons betoogde dat liefdadigheid vooral koele ratio behoeft, en minder sentiment (DM 5/11). Dat is een aardig 'rendement', om het eens neoliberaal uit te drukken, maar zoals de briefschrijvers ons herinneren, is kwantiteit niet het enige wat telt. Laten we daarom even op de kwaliteit van hun argumenten ingaan.

Orhan Agirdag (DM 8/11) erkent dat liefdadigheid meer ratio nodig heeft, maar heeft twijfels bij de roep om koele berekening en kostenefficiëntie. Goede doelen zijn nu immers niet met elkaar te vergelijken. Of willen effectieve altruïsten mensen soms onmondig maken, door "voor anderen te bepalen wat waardevol is"?

Natuurlijk niet. In laatste instantie hangt altruïsme af van waardeoordelen. Als je een effectieve altruïst wilt worden, moet je eerst uitmaken welk ultiem doel je uiteindelijk wilt nastreven. Dan kun je op lastige dilemma's botsen: hoe weeg je het welzijn van dieren af tegen dat van mensen? En dat van toekomstige generaties tegen mensen die vandaag leven?

Dat belet echter niet dat er over de meest fundamentele waardeoordelen eensgezindheid bestaat: gezond zijn is beter dan ziek zijn, gelukkig zijn is beter dan je miserabel voelen. Eens we die waarden hebben uitgekozen - en we nemen aan dat Agirdag ze deelt - kunnen we op zoek gaan naar de meest rationele en kostenefficiënte manier om die op globale schaal na te streven. Bijvoorbeeld via onderwijs, het domein van Agirdag.

In tegenstelling tot wat Agirdag denkt, houdt een effectieve altruïst wel degelijk rekening met langetermijneffecten. Het essay in Zeno verwees naar het onderzoek van Michael Kremer, die verschillende interventies in het onderwijs heeft onderzocht, aan de hand van gerandomiseerde proeven. Agirdag onderschat kennelijk de wetenschappelijke methode. De gerandomiseerde dubbelblindproef is weliswaar de gouden standaard in wetenschap, maar wanneer die om praktische redenen niet uitvoerbaar is, zijn er heus ook andere methoden, zoals longitudinale cohortstudies, waarbij je verschillende groepen gedurende decennia opvolgt. De bewijskracht is minder groot dan bij gerandomiseerde proeven, maar een effectieve altruïst houdt er rekening mee.

Kwantitatief doel als fetisj

Belangrijkste punt van Agirdag: is kosteneffectiviteit wel waar het om draait? Helaas hanteert hij een verkeerde definitie van dit begrip, waardoor zijn bezwaar vervalt. Het percentage van een donatie dat "werkelijk naar de doelen gaat", is niet de kostenefficiëntie, zoals Agirdag denkt, maar staat bekend als de directe kosten, in contrast met de overheadkosten (de werkingsmiddelen van de organisatie).

Die foute definitie zorgt ervoor dat Agirdag vervolgens een open deur intrapt: niet elke euro die echt in Afrika terechtkomt, zorgt voor minder armoede. Precies. Maar dat is nu net waar het effectief altruïsten om gaat. De kritiek van Agirdag op de organisatie GiveDirectly toont aan dat hij ze niet kent. Wij prijzen die organisatie niet aan omdat haar overheadkosten laag liggen, maar omdat het duurzame effect van haar interventies - vermindering van armoede - wetenschappelijk is aangetoond.

Herinner je het voorbeeld van de schoolboeken. Als die schoolboeken niet helpen om schoolprestaties te verbeteren en het leven van kinderen te verbeteren, dan maakt het niet uit hoeveel schoolboeken je stuurt. Dan is het ook irrelevant dat de ngo Schoolboeken voor Afrika nauwelijks overheadkosten maakt en bijna elke euro echt aan schoolboeken uitgeeft. De interventie werkt gewoon niet.

Wat moet je dan wel doen? Niet het aantal schoolboeken meten, maar de schoolprestaties van leerlingen. Niet het aantal uitgedeelde muskietennetten, maar of ze effectief gebruikt worden en gevallen van malaria voorkomen. Dat is wat kostenefficiëntie betekent, en dat is precies wat effectieve altruïsten doen.

Tot slot: de perverse effecten van metingen die Agirdag aanhaalt, zijn inderdaad aandachtspunten, maar niets belet dat effectieve altruïsten dat verrekenen. Als is aangetoond dat het behalen van een bepaald kwantitatief doel een fetisj wordt die afleidt van waar het echt om draait, dan moeten we op zoek naar een andere maatstaf.

Bijvoorbeeld: als dokters geen terminale patiënten willen behandelen omdat die slecht zijn voor hun sterftestatistieken, dan moeten we onze metingen aanpassen en die geweigerde patiënten verrekenen. Zo gaat wetenschap vooruit. Niet door te zuchten over de 'afrekencultuur'. Niet-meten heeft wetenschap nog nooit vooruitgeholpen.

Onze volledige antwoorden op de andere briefschrijvers vindt u op demorgen.be

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234