Zondag 18/08/2019

Per bus door Europa

Reizen met de bus: perfect als je wat te verbergen hebt

Justitie in Nederland heeft aanwijzingen dat Anis Amri na de aanslag in Berlijn in Nederland is geweest. Hij zou met de bus van Nijmegen via Amsterdam naar Lyon zijn gereisd. De bus is de perfecte reismethode als je wat te verbergen hebt, ontdekte Volkskrant-journaliste Anneke Stoffelen in 2014. Ze doorkruiste elf landen in een Eurolinesbus. Lees haar verhaal hieronder terug.

Beeld AP

Wie reist er nog met een Eurolinesbus nu je voor bijna hetzelfde geld met het vliegtuig veel sneller op de plaats van bestemming kunt komen? Verslaggeefster Anneke Stoffelen stapte in de bus, doorkruiste elf landen en maakte veel merkwaardigs mee.

De wachtende vrouw met het gifgroene rolkoffertje heeft een plastic tasje bij zich. Er puilt een bosje verse lavendel uit. Het is half zes in de ochtend, het busstation is nog donker en de rolluiken van het Eurolines-kantoor zitten potdicht.

Toch staat er al een gemêleerd gezelschap te wachten op deze nieuwe dag, die hen naar de diepste uithoeken van Europa zal brengen. Er zijn vier gehoofddoekte vrouwen met volgepakte geruite tassen, een jong meisje met een glitterpet en een handvol alleenreizende mannen. Maar geen van hen is zo goed voorbereid als de dame met de lavendel.

Als je al vaker met Eurolines het continent hebt doorkruist , weet dat je na twintig uur in de zure lichaamswalm van medepassagiers snakt naar iets bloemetjesfris. De synthetische geur van pakweg een Fa-deodorant biedt dan geen soelaas. Maar vers geplukte lavendel om zo nu en dan even in naar adem te happen? Dat is Eurolines voor gevorderden.

Al bijna dertig jaar trekt het internationale busnetwerk een spinnenweb over de kaart van Europa. Van Riga tot Faro, voor Eurolines kent het continent geen geheimen.

Maar wie reist er anno 2014 nog met de bus? De bekendste passagier is Mehdi N., de voormalig Syrië-strijder die wordt verdacht van de aanslag op het Joods Museum in Brussel. Dit voorjaar werd hij in Marseille aangehouden in een Eurolinesbus, een revolver in zijn binnenzak. In zijn bagage vond de politie een kalasjnikov en een 'indrukwekkende hoeveelheid munitie van groot kaliber'.

Wie niet voortvluchtig is of wapens te vervoeren heeft, lijkt met het vliegtuig beter af. Met Ryanair, Easyjet of Wizz Air vlieg je tegenwoordig immers voor 50 of 100 euro naar dezelfde bestemmingen. Dat scheelt gauw twintig uur reistijd. Wat bezielt reizigers om zichzelf te kwellen in een krap bemeten stoeltje in een touringcar?

Eurolines claimt in reclames 'de meest milieuvriendelijke manier van vervoer' te zijn. Op een tocht door Europa in drie etappes (74 busuren, elf landen) blijkt CO2-uitstoot wel de laatste zorg aan het hoofd van de gemiddelde passagier. Wie met Eurolines reist, doet dat omdat hij die paar tientjes extra voor een vliegticket echt niet kan missen. Omdat er veel spullen naar de familie in het thuisland moeten, bij elkaar gespaard met een baantje aan de onderkant van de arbeidsmarkt. Of om al te strenge controles van rammelende identiteitsbewijzen of dubieuze bagage te omzeilen.

Klassieke toeristen zijn een minderheid. Eurolines is er vooral voor iedereen die in het schemergebied van een samengesmolten Europa zoekt naar een beter bestaan.

Etappe 1

AMSTERDAM

Lijn 294 richting Roemenië wordt conform ongeschreven Eurolineswetten bestuurd door een nors kijkende chauffeur die het Engels noch het Nederlands machtig is. Stuurs gebaart hij dat we alleen de achteringang mogen gebruiken. Paspoorten worden niet gecheckt.

Met slechts twee andere passagiers vertrekt de bus tegen zessen richting het zuiden. Een van hen is een gelikte Roemeense twintiger met twinkelende ogen, het witte shirtje om de biceps gespannen. Andrej 1, zo zal hij zich later voorstellen. 'But you can call me baby', voegt hij er grijnzend aan toe.

Andrej heeft een maand in een Amsterdamse club gewerkt, zegt hij. Hij opent een reep Milka-chocolade. 'Wil je ook?' Hij kwam tijdelijk naar Nederland omdat de arbeidsmarkt in Roemenië beroerd is. Nu keert hij terug naar zijn thuisstad Faragas, met splinternieuwe blauwe Nikes aan zijn voeten.

Hij doet een beetje vaag over de werkzaamheden waarmee hij zijn sneakers bij elkaar heeft verdiend. 'Gewoon, het werk dat je in een club doet.' Lacht veelbetekenend. Dan, na enig aandringen: 'Ik heb drankjes geserveerd.' Op de vraag in welke club hij werkte, noemt hij Habibi. Dat is een Arabische homobar in Amsterdam die al een jaar gesloten blijkt. Het adres kan Andrej zich niet herinneren.

Een etmaal later zal hij zich op een Hongaarse parkeerplaats afvragen: 'Ben jij van de politie ofzo? Je stelt zo veel vragen.'

BRUSSEL

'Hm, er zijn ook zwarte mensen hier', mompelt Silvi Möller, van oorsprong Roemeense. Met haar zoontjes is ze in Rotterdam ingecheckt. Nu kijkt ze misprijzend toe hoe een zigeunerfamilie in Brussel vrachten met spullen onderin de bus laadt. De bustrip van 36 uur is voor Silvi een soort jeugdsentiment. 'Toen ik net in Duitsland woonde, vijftien jaar geleden, ging ik altijd met Eurolines.'

Ze besloot lastminute om met haar twee kinderen haar ouders in Transsylvanië te bezoeken. Vliegtickets kostten 900 euro. 'Als je op het laatste moment beslist, is de bus goedkoper. En voor de jongens is het een mooi avontuur.' Je moet een beetje geluk hebben met wie je treft, zegt de hoogblonde Silvi. 'Soms kom je vriendelijke mensen tegen. Maar er zijn er ook bij die stinken.'

Florin, op weg naar zijn ouders in Boekarest, gebaart veelbetekenend naar de Roma-familie. 'Vorig jaar ging zo'n familie achterin op een campingtafel een maaltijd bereiden. De stank was verschrikkelijk, maar de chauffeur zei er niks van.'

Hij reisde een keer of zes per bus naar Roemenië. Best te doen, vindt hij, als je een paar vuistregels in acht neemt. 'Be careful for your butt and your bag, or in twenty hours both of them will be gone', poneert hij zijn eerste wijsheid die zo op een wc-tegeltje had gekund.

Florins tweede advies: nooit uren tellen. 'Dan maak je jezelf gek. Want de bus doet er vaak langer over. Dan denk je dat je er bijna bent, en moet je nog zoveel uur. Het is beter om helemaal niet op de tijd te letten.'

LUIK

Op het tankstation in Luik, de vijfde halte waar passagiers worden opgepikt, zijn geen wc's. Een Roma-vrouw in een lange rode rok trekt in een hoekje van de aangrenzende parkeergarage de broek van haar dochtertje omlaag. Het kind hurkt en laat haar plas lopen.

Als de bus weer optrekt, vertelt Florin over zijn werk als masseur in een Chinese artsenpraktijk, tot voor kort in Amsterdam. Een heel verhaal. 'Heb je even?' We hebben nog minstens 24 uur. Toen zijn baas dit voorjaar in China was, nam een broer de praktijk in Amsterdam-West tijdelijk over. 'Een Chinese bende maakte misbruik van die situatie. Ze wilden ons pand. Die broer werd bedreigd en in elkaar geslagen. Hij was doodsbang.' De politie deed volgens Florin niks. En de Nederlandse huisbaas kon het niet zoveel schelen. 'Zolang de huur maar wordt betaald.' Het huurcontract kwam in handen van de bende. Die liet volgens Florin meisjes uit China komen. 'Nu is het een massagesalon met prostitutie, waar ze aan 'happy endings' doen.'

De Chinees zette de praktijk voort in Den Bosch. Florin: 'Tenminste lekker rustig.'

AKEN

Een fiets in bubbeltjesplastic staat klaar voor het laadruim, vier tassen omwikkeld met bruine tape, een grote kartonnen doos. Het is toegestaan 40 kilo bagage mee te nemen in de Eurolinesbus, twee keer zoveel als op de meeste vliegreizen. 'Daarom reis ik liever met de bus', zegt Florin. 'Mijn ouders zijn een huis aan het bouwen. Ze sturen een boodschappenlijst met spullen die in Nederland goedkoper zijn, zoals lampen.'

Uit een plastic Lidl-tas haalt de buschauffeur een weegschaal tevoorschijn. De tassen worden erop gezet, terwijl de buschauffeur op zijn rekenmachine tikt. Wie meer dan 40 kilo meeneemt, betaalt 1,50 euro per kilo extra.

Magdalena Harnicsh, een magere vrouw met doorrookt gezicht en stoïcijnse blik, hoeft niet bij te betalen. Ze reist naar Arad in Roemenië. Daar woont haar 12-jarige zoon in bij haar ex-man. Magdalena voelde zich vijf jaar geleden door armoede gedwongen om in een Duitse fabriek te gaan werken.

'Of ik mijn familie mis? Welke familie? Mijn ouders zijn dood, met mijn broers en zus heb ik geen contact. Ik heb alleen mijn zoon.' Die ziet ze maar drie of vier keer per jaar. 'Ik heb kleren voor hem meegenomen, shampoo, douchegel. Dat soort dingen zijn in Duitsland goedkoper.' Ook in haar bagage: 20 kilo hondenvoer voor de hond van haar ex-schoonmoeder. Magdalena grijnst. 'Een vriend van me werkt in die fabriek, hij krijgt het gratis.'

Het voordeel van Eurolines is niet alleen dat je veel spullen mag vervoeren. Er controleert ook niemand wat je meeneemt. Dat trekt allerlei criminele handeltjes aan. In juli nog ontdekte de Franse politie een tas vol wapens en munitie in het laadruim van een Eurolinesbus onderweg van Amsterdam naar Londen. Soms worden drugs gevonden.

Er gebeuren zo veel gekke dingen bij Eurolines, verzucht Magdalena. Na pakweg dertig trips kijkt ze nergens meer van op. 'Een keer is er 300 euro uit mijn tas gehaald. Daarom neem ik tegenwoordig hooguit 15 euro en een pakje sigaretten mee.' Het gevaarlijkst zijn de stops 's nachts. Ze heeft gezien hoe een medepassagier op een verlaten parkeerplaats met een mes werd bedreigd, 'door zo'n zigeuner'. 'Hij was gewond aan zijn hand. Ook een oud vrouwtje werd van haar geld beroofd. Het ergste vind ik dat het de buschauffeurs niks kan schelen. Die gewonde jongen vroeg hulp. De chauffeur keek op zijn horloge en zei: 'Ga je nou nog instappen, of blijf je hier?'

Magdalena, verbitterd: 'Als jou bij Eurolines iets overkomt, sta je er alleen voor.'

LANGS DE M5, HONGARIJE

De lampen in het gangpad lichten onbarmhartig op. Het is half drie. Slaapdronken schuifelen de passagiers naar buiten, een matig verlichte parkeerplaats op. Binnen enkele seconden staat zo'n beetje iedereen aan een sigaret te trekken - nicotineverslaving is de gemene deler onder Eurolinesgangers. De versuffing wordt plots doorbroken door harde kreten. Een man uit de Roma-familie die ogenschijnlijk pardoes uit de bosjes komt stappen, draagt een soort zwart dienblad met daarop conservenblikjes en balletjes. Er wordt geduwd, getrokken en in het Roemeens gejoeld, en een handlanger stopt omstanders nepbiljetten van 100 euro in de handen. De man met het dienblad beweegt de blikjes met de balletjes vliegensvlug, kreten uitslaand die de omstanders ervan moeten overtuigen geld in te zetten op het spel. Een enkeling trekt de portemonnee. 

'Dit doen die zigeuners altijd 's nachts', zegt Magdalena. 'Terwijl de een de mensen afleidt met een gokspel, graait een ander intussen de tassen leeg. Hou je je rugzak goed vast?'

ARAD

Voor in de bus houdt Silvi een plastic zak onder de kin van haar 9-jarige zoontje Marco. Hij geeft over. De bus is net de Hongaars-Roemeense grens gepasseerd. 'Mama, de volgende keer dat jij met de bus gaat, koop ik van mijn zakgeld een vliegticket', zegt broer Daniël (10) wijsneuzig.

Om half 12 plaatselijke tijd - 28,5 uur sinds het vertrek uit Amsterdam en anderhalf uur later dan het reisschema beloofde - bereikt de bus onze eerste tussenbestemming, de grensstad Arad. De meeste passagiers gaan nog twaalf uur door, naar Boekarest. Op het busstation verdringen geldwisselaars zich om de geradbraakte passagiers en proberen hen euro's te laten wisselen tegen Roemeense lei.

Etappe 2

GRENSOVERGANG NADLAC

Een nors kijkende douanier bij de Hongaarse grens stapt door de bus die vanuit Roemenië via Boedapest en Milaan naar Zuid-Frankrijk zal afreizen. Henriette 2, een naïef Roemeens meisje met peroxideblond haar, kijkt nerveus. Als de beambte haar identiteitskaart met een kort knikje teruggeeft, slaakt ze een diepe zucht van verlichting. 'Ik was mijn kaart kwijt en nu zit er een scheurtje in', verklaart ze haar zenuwen.

Het felroze laktasje op schoot verraadt Henriettes eindbestemming: 'Nice', staat er in zwierige witte letters op. 'Mijn vriend werkt in Frankrijk als verhuizer', zegt ze. 'Ik ga een maand bij hem op bezoek.' Om de haverklap trekt ze uit het tasje een envelop met foto's van haar baby van elf maanden. Als een actrice in een soapserie strijkt Henriette met theatrale gebaren over het gezicht van haar dochtertje. 'Ik heb mijn baby nog nooit alleen gelaten. Ik mis haar nu al.'

Hoewel alle passagiers inmiddels hun papieren hebben getoond, vertrouwt de Hongaarse grensbewaking de situatie allerminst. Het is na negenen en alle inzittenden worden de bus uit gedirigeerd, het donker in. De douane is er met het paspoort van een Amerikaanse jongen vandoor. Hij klampt wanhopig een van de douaniers aan. 'Wat is er aan de hand? Waar is mijn paspoort?' Hij had net zo goed tegen de muur van het grenskantoortje kunnen praten, zijn Engels wordt hier moedwillig niet begrepen.

De douane duikt in de laadruimte, neust in wat koffers en tassen. 'Dat doen ze om te kijken of we geen illegalen meenemen', weet Henriette.

OP DE A1 IN SLOVENIË

De hele nacht wordt er in de bus geschoten, gescholden, gesekst en geracet. De passagiers verschuilen zich achter zonnebrillen en jassen om ondanks het geflikker op de tv-schermen wat slaap te kunnen vatten. De vraag of de televisies uit kunnen, stuit op een bars 'No English' van de bijrijder. In het Spaans zegt hij later dat er ook inzittenden zijn die wel kijken. Daarmee doelt hij vooral op zichzelf.

Saman Momeni 3 probeert het lampje boven haar stoel aan te knippen om dan tenminste iets te kunnen lezen. 'O ja, die doet het natuurlijk niet', zucht de architectuurstudente uit Iran. Met haar glittersandaaltjes en strak aangebrachte eyeliner steekt ze chic af tegen de meeste andere passagiers. Ze studeert in Boedapest, maar gaat nu met haar zus vakantievieren in Zuid-Frankrijk. 'Ik moest veel spullen meenemen, dan is de bus het goedkoopst.'

MILAAN

Na twintig uur bereiken we tussenstop twee: station Lampugnano in Milaan. Ook de Indiër Asim Goyal (24) houdt hier halt. Hij was voor zijn studie een halfjaar op uitwisseling in Kopenhagen en nu reist hij samen met een vriend door het continent op een maandpas van Eurolines: voor 380 euro onbeperkt bussen. 'Je kunt ook gaan interrailen voor ongeveer hetzelfde bedrag. Maar de trein is minder flexibel, je moet meestal vooraf reserveren. In de bus kun je altijd mee. En je ontmoet vaak grappige mensen.'

Wat een beetje tegenvalt: de beloofde wifi doet het zelden. 'En er zou stroom zijn om je telefoon op te laden, maar die heb ik niet kunnen vinden.' Asim was al in Amsterdam, Parijs, Wenen en Boedapest en straks gaat hij weer verder naar Rome en Barcelona. 'We blijven steeds maar twee dagen op een plek. Weet jij wat er te zien is in Milaan?'

Etappe 3

TURIJN

De bus met eindbestemming Amsterdam stopt in Turijn niet ver van een woonwagenkamp. Buiten hangt een wietlucht. De kebabtent op het hoekje profiteert van de reizigers die hier rondhangen, wachtend op hun aansluiting. Een Afrikaanse man stort zich blootsvoets op het asfalt, pal voor de bus naar Lyon. Met het hoofd richting Mekka houdt hij zijn gebed. Na afloop kust hij het wegdek. Hij trekt zijn slofjes aan, zet een petje op en stapt de bus in.

TUNNEL DU MONT BLANC

Twee Franse politieagenten lopen door het gangpad en nemen alle paspoorten in. De bus staat vlak voor de Mont Blanc-tunnel, die van Italië naar Frankrijk voert. De ene agent tuurt twijfelend naar de documenten van een Arabische man in een blauwe trainingsbroek. 'Votre billet?', vraagt hij. De Arabier kijkt hem niet begrijpend aan. 'Can I see your bus ticket? Biglietto?', probeert de politieman. Na een paar minuten komt het Eurolinesticket uit een tas. De agenten verdwijnen met alle reisdocumenten naar een kantoortje. De Arabische man is zichtbaar zenuwachtig. Gaat staan. En toch maar weer zitten. 

Systematische grenscontroles zijn binnen de Schengenzone niet toegestaan. Maar politie en marechaussee mogen wel toezichtcontroles houden als er 'gerede vermoedens' zijn dat de vreemdelingenwet wordt overtreden of er sprake is van strafbare feiten, zoals mensenhandel of drugssmokkel. In de praktijk is alleen het blauwrode Eurolineslogo vaak al genoeg voor die gerede vermoedens - de bussen worden er buitenproportioneel vaak uitgepikt aan de grens.

Niet geheel zonder reden. De marechaussee controleerde in 2010 bij grensovergang Hazeldonk 319 keer een Eurolinesbus. Daarbij werden 147 mensen zonder geldige verblijfspapieren aangetroffen en 24 vervalste paspoorten, blijkt uit een uitspraak van de vreemdelingenrechter in Den Haag.

Hoewel marketingmanager Hugo Faria van Eurolines zegt dat paspoorten voor het instappen standaard worden gecheckt, blijkt daar tijdens deze reis niets van - geen enkele chauffeur vraagt om een reisdocument.

De Arabier krijgt na twintig minuten zijn papieren terug van de Franse agent. Tout va bien.

PARIJS

Het belangrijkste Eurolinesstation van Frankrijk bevindt zich in een troosteloze parkeergarage in de Parijse banlieue Saint-Denis. Dicht bij de doelgroep, kun je zeggen. Het is half zeven 's ochtends als de buschauffeur hier een pauze van een uur aankondigt.

Een Eritreër die in Culemborg in een asielzoekerscentrum woont, kijkt verdwaasd om zich heen. Hij kreeg onlangs een tijdelijke verblijfsvergunning en komt terug van zijn eerste vakantie, een bezoekje aan een vriendin in Genève. 'De bus is goedkoop en je kunt onderweg wat zien', zegt hij, onderwijl vreemd met zijn ogen rollend. 'Maar wat doen we hier?'

'We zijn te vroeg omdat ze tijd incalculeren voor de controles bij de Zwitserse grens', weet Ahmed. 'Maar dit keer hadden we geluk.' Ahmed is een Marokkaan met een Italiaans paspoort, die tevens de helft van de tijd in België woont en werkt. Zodoende is hij een ervaren Eurolinesganger. 'De Zwitsers willen soms in alle koffers en tassen kijken. Dan sta je een uur te wachten.' Hij rookt een sigaret bij de opening van de parkeergarage, die uitkijkt op de ochtendspits op een afslag van de Périphérique. 'Ze zijn ook streng op de papieren. Ik heb deze zomer al twee keer meegemaakt dat er Syriërs zonder verblijfsvergunning werden geweigerd.'

De bus rijdt dan terug naar de eerste de beste meubelboulevard of parkeerplaats voor de grens, waar de papierloze zonder pardon op straat wordt gezet.

Eurolines is hard en wacht op niemand. Dat blijkt wel als de Poolse chauffeur tegen half acht de parkeergarage uitdraait. Een twintiger komt zwaaiend aangerend, hij wil nog mee. Als de buschauffeur duidelijk maakt dat hij geenszins van plan is te stoppen, slaat de jongen tegen het bestuurdersraam. Er klinkt een tirade in het Pools. 'Dat was heftig', zegt een geschrokken Albanees, die een beetje Pools verstaat. 'De chauffeur noemde die jongen een hoerenzoon.'

De twintiger blijft beduusd achter. Terwijl de chauffeur wegrijdt, gilt hij in steenkolenengels uit het open raam: 'You take next bus to Amsterdam.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
© 2019 MEDIALAAN nv - alle rechten voorbehouden