Vrijdag 17/09/2021

'Reis naar toekomst makkelijker dan verleden'

'Als tijdreizen kan, dan verliezen we het idee dat we vrije mensen zijn'

Brussel / Eigen berichtgeving

Katrijn Serneels

'Vroeger keek ik naar Star Trek, maar vandaag ben ik vastestoffysicus", zegt prof. dr. Carlo Beenakker, theoretisch natuurkundige aan de Universiteit Leiden, die vanavond een lezing geeft over tijdreizen. "Ik ontwerp chips, en probeer dingen zo klein mogelijk te maken. Maar de tijd te vlug af zijn, zodat je naar het verleden of de toekomst kunt reizen, is een idee dat mij altijd al gefascineerd heeft. Daar hou ik me mee bezig in mijn vrije uurtjes. In Amerika zijn er zelfs wetenschappers die daar hun carrière aan wijden. Maar je moet me niet vragen wanneer we een reisje naar het oude Rome zullen kunnen boeken, en of de tijdmachine van professor Barabas echt kan werken. Wat ik wil weten is of het in theorie zou kunnen, een seconde vlugger of trager zijn dan de tijd."

De sleutel tot de tijd ligt in de lichttheorie van Einstein. "Einstein is de vader van alle tijdreizen, maar eigenlijk was het een van zijn leerlingen, Gödel, die de formule ontdekte die het theoretisch bewijs voor tijdreizen leverde. Hoe meer je in de buurt komt van de lichtsnelheid, hoe trager de tijd gaat voor de reiziger, terwijl beneden op aarde alles even snel gaat. Als je in een raket zou kunnen reizen die even snel of sneller gaat dan het licht, en je komt na je reis naar Pluto naar de aarde terug, dan ben jij misschien een dag ouder geworden, maar op aarde is er een jaar voorbijgegaan. Je hebt dingen gezien die volgens onze tijdrekening nog niet gebeurd zijn."

Maar er bestaat ook een expresweg voor theoretische tijdreizigers: het wormgat. "Het licht in de buurt van een wormgat wordt afgebogen onder invloed van de zwaartekracht, en daardoor beweegt het zich in een kromme lijn van punt A naar punt B, zo bleek al uit de algemene relativiteitstheorie van Einstein. Maar wat als je nu in een rechte lijn van punt A naar punt B zou kunnen reizen? Zo'n rechte lijn, die we Einstein-Rosenbrug of wormgat noemen, is een kortere, en dus nog snellere weg. Een wormgat kun je je het best voorstellen als een zwart gat, maar dan met een wit gat aan de achterkant: je wordt erin gezogen, maar komt er aan de andere kant ook weer uit. Alleen, de energie die het kost om zo'n theoretisch model van een wormgat in de praktijk om te zetten, zullen we nooit hebben. Dan heb je meer energie nodig dan onze atoombommen samen, zelfs alle energie van de zon is niet genoeg. We kunnen alleen hopen dat een telescoop, op zoek naar verre sterren in het heelal toevallig stoot op een wormgat."

Stel dat we de energie hadden om van droom werkelijkheid te maken, en het lukt niet, wat dan? "Misschien ontdekken we wel dat de structuur van de tijd het onmogelijk maakt om door de tijd te reizen. Het zou reden zijn om te geloven dat er een schepper bestaat die ooit gezegd heeft: Gij zult nooit reizen in de tijd. Misschien was het nooit de bedoeling van de grote horlogemaker dat we zelf aan de klok beginnen te prutsen. Maar stel dat we het wel kunnen, zullen we er dan wel zo gelukkig mee zijn? Want als we in de tijd kunnen reizen, en ontdekken dat onze toekomst al vastligt, dan verliezen we het idee dat we vrije mensen zijn, dat onze daden een verschil kunnen maken. Ik kan me voorstellen dat de consequenties van dat idee zo moeilijk te dragen zijn dat ethici voorstellen om het tijdreizen te verbieden. Toen Galilei ontdekte dat de aarde niet het middelpunt was van het zonnestelstel, dacht iedereen dat God niet bestond. Nu weten we dat God en de zon elkaar niet in de weg hoeven te staan. Zo denk ik ook dat het met tijdreizen zal gaan."

Maar kun je door te reizen naar het verleden niet zelf een beetje God gaan spelen? "Er is het verhaal dat als je op een vlinder trapt in de prehistorie, de mens vandaag niet zou bestaan. Als je te veel verandert in het verleden, kun je nooit meer terug naar het heden, tenzij je gelooft in parallelle werelden. Reizen naar het verleden levert niet alleen een heleboel paradoxen op, het is ook moeilijker realiseerbaar. Want dan zou je tegen de snelheid van het licht in moeten reizen. Het is veel moeilijker dan naar de toekomst reizen. En naar de toekomst reizen wel eens éénrichtingsverkeer zou kunnen zijn, als je niet meer terug kan naar je eigen tijd. Al is dat allemaal speculatie, en denk ik dat het een paar eeuwen zal duren voor we eruit zijn."

Eeuwen geleden droomde Icarus van vleugels, vandaag dromen we van tijdreizen. "Vliegen wilden de oude Grieken al, door de tijd reizen, daar dromen we pas een eeuw van. Sinds de uitvinding van snelle machines als de auto, realiseerde de mens zich opeens dat je door snelheid tijd kan besparen. Het is geen toeval dat de tijdmachine bij Back to the Future een auto met vleugels is. Het idee van snelheid heeft veel losgemaakt bij de mens. Als er een machine bestaat om vlugger te gaan, dan kun je misschien ook vlugger dan de tijd gaan. Vandaag willen we niet alleen tijd besparen, maar de beperkingen van de tijd uitschakelen."

Erasmus Universiteit Rotterdam: lezingenreeks over sciencefiction, 30 januari tot 20 februari. Info: www.eur.nl/studium.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234