Zondag 29/11/2020

Regisseurs Peter Missotten en Peter Vandemeulebroecke (Toneelhuis/Filmfabriek) leggen eigen Bourla braak

Kunst voor het volk brengen is bijna cynisch

Nee, De wilde wilde weg wordt geen repertoire zoals minister van Cultuur Anciaux en het Vlaams Parlement dat meer in de stadstheaters willen zien. Het gaat niet om roemrijk erfgoed. Op papier is het stuk van de onbekende Servische auteur Steve Tesich alleen maar hoogst actueel en pijnlijk relevant.

DOOR WOUTER HILLAERT

Regisseurs Peter Missotten en Peter Vandemeulebroecke van de Filmfabriek hebben een immense schuine plankenweg door de zaal van de Bourla laten optrekken. 'We gaan voor een botte, rauwe voorstelling.'

Zoveel fysieke directheid is nieuw voor de Filmfabriek, een van de vier blijvers in het binnenkort herschikte Toneelhuis. Al toonde WeerSlechtWeer in een ijzeren regenput al een rauw plaatje, toch bleef er die zekere esthetische afstandelijkheid die de Filmfabriek vaker oproept. De wilde wilde weg wordt anders. Hoofdacteurs Dries Vanhegen en Benny Claessens krijgen vrij spel om op hun houten ramp tot vlak bij het publiek op de balkons te komen. Video-ingrepen zijn er deze keer niet.

Een en ander dwingt het stuk van Steve Tesich gewoon af. On the open road (1992) toont in een barbaars braakland de queeste van intellectueel Al en ex-straatvechter Angel naar 'the land of the free'. Ze vluchten voor een burgeroorlog, met op hun handkar wat kunstwerken. De sfeer is apocalyptisch, hun eigen instelling op het cynische af. "Mens te zijn betekent niks meer", "de schone kunsten ben ik moe" en "alles begint déjà-vu te lijken": Tesich voert Estragon en Vladimir uit Becketts Wachten op Godot op voorbij hun naïviteit. Alles is naar de kloten.

Dit is geen onschuldige zwarte gal van een uitgeweken Oost-Europeaan in Amerika. Wie van Tesich een paar columns ten tijde van de Balkanoorlog opsnort, treft een nationalistische Serviër met een fel anti-Amerikaans discours. "Ook dit stuk kun je lezen als een vlijmscherpe aanval tegen de versplintering van zijn land. Net daarom wordt hij nog weinig gespeeld", bevestigt Missotten. "Maar hij is veel slimmer dan dat. Zijn stuk is een universele cocktail van oorlog, religie, nationalisme en migratie, en verduiveld goed geschreven."

Betekent universeel ook Belgisch?

Missotten: "Zo hadden we het oorspronkelijk niet bedoeld, maar de realiteit heeft ons ingehaald. Er is niet alleen het uiteenvallende land dat Tesich beschrijft, maar ook het feit dat we eigenlijk alleen nog maar weten dat we tegen elkaar zijn. Waarom? Waarover? 'Diepe crisis' is pure marketing geworden, en intussen versplintert het hele nest. Die complete absurditeit schetst Tesich heel fijn."

In de tegenstelling tussen Al en Angel toont zich ook de kloof tussen de intellectueel en 'de mensen'.

Vandemeulebroecke: "Ja, beiden zijn echt antipoden. Angel noemt zichzelf het prototype van 'het vuil van de straat'. Hij heeft een poepsimpele manier van denken, die eigenlijk nergens op slaat, maar waarvan de logica toch moeilijk te ontkrachten valt. Heel herkenbaar vandaag."

Missotten: "Zo is De wilde wilde weg bijna toevallig een stuk over populisme geworden. Vele uitspraken van bepaalde politici over kunst of religie klinken erg aannemelijk, vooral als ze niet gehinderd worden door feiten of nuances. Er al te ver in meegaan is waanzinnig gevaarlijk, want plots slaan mensen elkaar met een bijl zomaar de kop in. Dat is precies de sfeer van dit stuk: het toont hoe de meest gruwelijke toestanden gebeuren zonder concrete aanleiding, of vanuit simplisme. Oorlog is toch gewoon de saus over het gevoel 'ik hoor er niet bij'?"

Tesich heeft het ook over kunst, net als zovele voorstellingen vandaag.

Missotten: "Zo vertelt Angel over een opendeurdag in een museum waarbij 'het vuil van de straat' zichzelf kon bewonderen in documentaire kunstwerken, tussen het chique volk. Maar wij willen absoluut geen cynische blik over kunst laten glijden. Wat ik aan dat museumverhaaltje apprecieer, is Tesich' kritiek op elke redenering die aan kunst een soort sociaal nut toedicht. Vanuit onze positie kunst voor het volk brengen, vind ik bijna cynisch, dat deden ze het ook in het Derde Rijk. De fijnste kunstwerken - kijk naar de piramides - hebben vele kwaliteiten, maar nut hoort daar niet bij. Kan iemand mij het nut van Bach uitleggen? Dat soort verwijzingen komt bij Tesich heel vaak voor. Hij verdedigt voortdurend andere visies, waarbij het publiek een eigen positie moet kiezen."

Wat vindt u dan van Anciauxs voornemen om via repertoire meer publiek naar theater te leiden?

Missotten: "Ik vind dat ons theater op elk vlak zo toegankelijk mogelijk moet zijn, van prijzen tot informatie. En daar werken we ons echt voor uit de naad. Maar als Anciaux na de indiendatum van alle subsidiedossiers plots komt melden dat hij ze zal beoordelen op hun aandacht voor repertoire, dan is dat toch onbehoorlijk bestuur? Bovendien heet klassiek repertoire, dus mensen die zich volledig inleven in hun personage, vandaag film. Dat medium is daarin veel succesvoller. Een van de laatst overblijvende kwaliteiten van theater is het samenbrengen van mensen in één fysieke ruimte. Daar moeten we op inzetten. En dat is precies wat onze aanpak voor De wilde wilde weg beoogt. De Bourla fysiek naar onze hand zetten."

Vandemeulebroecke: "Zo voorzien we ook wat extra show, omdat de mogelijkheden van deze grote bak daar extra toe uitnodigen. We gaan voor spektakel, voor theater met ballen."

Lost het conflict tussen de intellectueel en de gewone man zich in Tesich' stuk op?

Missotten: "Al moet uiteindelijk toegeven dat Angel een soort kwaliteit van ontroering heeft waar hijzelf nog naar verlangt. De slotrepliek luidt: 'Ik snap u totaal niet, en dat maakt mij ontzettend blij.' Als er iets is wat als diversiteitskadertje boven ieders wc mag hangen, is het dat wel. Het gaat erom dat je de ander niet snapt, en toch blijft praten. Zo snappen ook Peter en ik elkaar heel vaak niet. Ik ben veel rationeler, terwijl hij meer emotioneel denkt. Dat heeft heel veel ruzie opgeleverd, maar je komt er altijd weer uit."

Vandemeulebroecke: "We hebben namelijk wel hetzelfde aanvoelen van wat goeie nonsens is."

Van 27 november tot 13 december in Bourla, Antwerpen, 03/224.88.44, www.toneelhuis.be.

Peter Missotten en Peter Vandemeulebroecke:

Oorlog is toch gewoon de saus over het gevoel 'ik hoor er niet bij'?

n Peter Missotten (l.) en Peter Vandemeulebroecke: 'De slotrepliek luidt: ik snap u totaal niet, en dat maakt mij ontzettend blij.'

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234