Zondag 05/07/2020

Regisseur Stephen Daldry over 'The Reader', zijn controversiële verfilming van een Holocaustverhaal

'Ik wou niet smakeloos provoceren'

Nadat hij eerder Nicole Kidman een Oscar hielp winnen voor The Hours heeft de Engelse regisseur Stephen Daldry nu ook Kate Winslet aan zo'n gouden beeldje geholpen voor haar vertolking in The Reader, gebaseerd op de bestseller Der Vorleser van de Duitse schrijver Bernhard Schlink. 'Ik heb geen geheim', zegt hij over zijn succes. 'Alleen geluk.'

door Jan Temmerman

BERLIJN l De Engelse theaterregisseur Stephen Daldry (°1961) debuteerde pas in 2000 als filmmaker met Billy Elliot, maar het leverde hem wél meteen een Oscarnominatie op als beste regisseur. Twee jaar later volgde dan The Hours en ook voor die film werd Daldry genomineerd. Met zijn derde film The Reader deed Stephen Daldry nu wat geen enkele filmmaker hem ooit heeft voorgedaan: genomineerd worden als beste regisseur voor zijn eerste drie films.

In The Reader wordt het verhaal verteld van Hanna Schmitz (rol van Kate Winslet), een Duitse vrouw die in de jaren 60 tijdens een proces met haar verleden als bewaakster in het uitroeiingskamp van Auschwitz wordt geconfronteerd. Maar we leren haar eerst kennen als zij in het naoorlogse Duitsland een seksuele relatie begint met de veel jongere tiener Michael (rol van David Kross, die dan op volwassen leeftijd vertolkt wordt door Ralph Fiennes). Het voorlezen uit de titel gebeurt door de jonge Michael, die Hanna op die manier laat kennismaken met de wereldliteratuur. Maar plots verdwijnt de vrouw uit zijn leven. Jaren later, tijdens zijn opleiding als rechtenstudent, ziet Michael haar weer: als beschuldigde in het Auschwitz-proces

Begin deze maand kwam Stephen Daldry zijn film The Reader (buiten competitie) voorstellen op het Filmfestival van Berlijn.

Na Valkyrie is dit opnieuw een film over een stuk Duitse geschiedenis, maar gemaakt door een buitenlander. Rond Valkyrie ontstond er in Duitsland een hevige controverse. Zal dat ook bij The Reader het geval zijn?

Stephen Daldry: "Ik ben zeer benieuwd en ook wel een beetje nerveus om te zien hoe de film hier in Duitsland ontvangen zal worden. Dit is hoe dan ook een provocerend en controversieel onderwerp, dus het is niet meer dan normaal dat daarrond een debat ontstaat. In Amerika heeft The Reader reeds voor een beetje controverse gezorgd. We hebben de film daar, op verschillende plaatsen en onder meer ook in het Holocaust Museum in New York, aan overlevenden van de Shoah laten zien. Hun reacties waren zeer bemoedigend. Als er opmerkingen waren, hadden die, zoals ik trouwens verwacht had, te maken met de manier waarop zo'n overlevende (vertolkt door Lena Olin-JT) in de film geportretteerd wordt, maar niet met het personage van Hanna Schmitz."

Toch zien sommigen in The Reader een film die empathie wil oproepen met het personage van Hanna, een vrouw zonder berouw, die verantwoordelijk zou geweest zijn voor de dood van honderden Joodse vrouwen en kinderen.

"Er zijn al zeer veel films over en rond de Holocaust gemaakt en 99 procent daarvan deed dat vanuit het standpunt van de slachtoffers. In die zin is The Reader een ongewone film en dus is het niet vreemd dat daar discussie over ontstaat. Toch denk ik dat we inmiddels het stadium voorbij zijn waarbij men de uitvoerders van de Holocaust gemakshalve als criminele waanzinnigen kon beschouwen, zoals dat bijvoorbeeld tijdens het Auschwitz-proces in Frankfurt in de jaren 60 de algemene perceptie was. Maar het demoniseren van bepaalde individuen kan de indruk doen ontstaan dat de 'gewone' Duitsers niet betrokken waren bij de uitroeiing van de Joden. Dat het alleen een kwestie was van waanzinnige nazifanatici. Maar in film zegt iemand dat er in Auschwitz 8.000 mensen aan het werk waren en dat er daarvan slechts zes veroordeeld zijn wegens moord. Dat is toch een verschrikkelijke statistiek."

De naaktscènes in The Reader werden hier en daar 'gratuitous' genoemd, met verwijzingen naar The Night Porter en de perverse link tussen nazisme en seks.

"Ik begrijp eerlijk gezegd niet hoe sommigen in deze context van smakeloosheid of 'sexploitation' kunnen spreken. Ik vind het alles bij elkaar nogal braafjes en niet bepaald pikant. In Engeland krijg je tegenwoordig op televisie meer naakt te zien in allerlei realityshows zoals Cheaters en Skins. Maar het verhaal is wat het is. En als men beslist om deze roman te verfilmen, dan situeert mijn verantwoordelijkheid zich tegenover het boek van Bernhard Schlink. Daar zit trouwens meer erotiek in dan in deze film. Ik ben dus eigenlijk vrij zedig gebleven."

U hebt gewacht tot de jonge acteur David Kross achttien jaar was om de seksscènes te draaien.

"Ja, toen we met de opnames begonnen was David nog maar 17. De vrijscènes hebben we helemaal op het einde en dus na zijn achttiende verjaardag gedraaid. Natuurlijk was hij een beetje nerveus, maar Kate heeft veel ervaring met dergelijke scènes en zij is zeer genereus in dat soort omstandigheden. Zij kan voor de juiste sfeer zorgen en ziet er ook de humor van in."

In het boek verloopt het verhaal chronologisch, maar die lineaire structuur werd niet bewaard in de film.

"Er zijn altijd veranderingen nodig, maar daarover werd steeds met de schrijver overleg gepleegd. The Reader is wel degelijk de verfilming van zijn roman. Het is niet zomaar een film 'gebaseerd op'. Voor de auteur was deze roman een poging om met bepaalde zaken uit het verleden in het reine te komen. Het schrijven zelf was een soort reis, een manier om zich te bevrijden. Om dat duidelijk te maken, hebben we de chronologische structuur dus veranderd."

U hebt al vaker beroep gedaan op scenarist David Hare.

"Ja, David heeft ook de adaptatie van The Hours geschreven (waarvoor hij net als nu bij The Reader een Oscarnominatie kreeg-JT) en ook in het theater hebben we al dikwijls samengewerkt. Het laatste wat wij samen gedaan hebben, is de monoloog Berlin die David zelf geschreven heeft en ook zelf zal opvoeren in het National Theatre in Londen."

In eerste instantie wou Anthony Minghella het boek van Bernhard Schlink verfilmen. Maar toen dat na tien jaar nog steeds niet gebeurd was, hebt u hem zelf gevraagd om The Reader te mogen regisseren. Waarom voelde u zich zo aangetrokken tot dit onderwerp?

"Ik heb een groot deel van mijn schooljeugd in Duitsland doorgebracht en hier dus ook Duits geleerd. En later heb ik als theatermaker ook vaak in Berlijn gewerkt. Het is dus een land dat ik erg goed ken. En ik ben ook gefascineerd door de verschillende aspecten van de naoorlogse geschiedenis."

Klopt het dat de rol van Hanna in eerste instantie door Nicole Kidman zou gespeeld worden?

"Neen, Kate Winslet is altijd onze eerste keuze geweest. Van mij en van Bernhard Schlink. Maar zij was niet vrij, omdat ze toen bezig was met het draaien van Revolutionary Road. Op dat moment hebben we inderdaad overwogen om opnieuw met Nicole Kidman te werken, maar die moest eerst Australia afwerken. Maar toen we met The Reader wilden beginnen, bleek Nicole zwanger te zijn. En op dat moment was Kate Winslet wel vrij."

Wie heeft de beslissing genomen om alle acteurs, Kate Winslet en Ralph Fiennes incluis, Engels met een Duits accent te laten spreken?

"Het is altijd mijn bedoeling geweest de film in Duitsland te draaien met een Duitse crew en een overwegend Duitse cast. En dus is het onvermijdelijk dat die Duitse cast met een accent spreekt. De beslissing om de film in het Engels te draaien, komt trouwens van Bernhard Schlink zelf. Hij wou van in het begin een Engelstalige film omdat dit nu eenmaal een grotere verspreiding mogelijk maakt. Hij wou weten of dit verhaal over schuld iets specifiek Duits was dan wel in andere culturen weerklank kon vinden."

Wat was voor u de grootste uitdaging bij het draaien van The Reader?

"Het feit dat twee van de producers, Anthony Minghella en Sydney Pollack, allebei overleden nog voor de film helemaal klaar was, is wel een biijzonder harde klap geweest."

The Reader draait vanaf woensdag 4 maart in de Belgische bioscopen.

Regisseur Stephen Daldry:

De Holocaustslachtoffers komen hier niet aan het woord. En dat is natuurlijk ongewoon

n Kate Winslet en David Kross in The Reader. Regisseur Daldry: 'De vrijscènes tussen hen hebben we helemaal op het einde en dus na Davids achttiende verjaardag gedraaid. Hij was nerveus, maar Kate heeft veel ervaring met dergelijke scènes.'

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234