Vrijdag 15/01/2021

Close up

Regisseur Sebastian Schipper zegt montage vaarwel met het verbluffende filmexperiment 'Victoria'

Beeld rv

Revolutie. Onbekend terrein. 'One Girl. One City. One Night. One Take', zo luidt de slogan van de Duitse film Victoria. Neem vooral die one take ernstig want regisseur Sebastian Schipper heeft een waanzinnige krachttoer uitgehaald: heel deze thriller is gedraaid in een lange ononderbroken opname van bijna 140 minuten.

"Cut!" Die woorden die traditioneel door een filmregisseur geroepen worden om duidelijk te maken dat een opname gestopt moet worden, zijn op de set van Victoria, als ze tenminste al gebruikt zijn, maar een keer uitgesproken. En hoe groot de verleiding ook is om deze intense thriller over de wilde nacht van vier jongeren in Berlijn louter als een technisch hoogstandje te zien, de film is geen blufkunst. Je vergeet het concept van die eindeloze camerabeweging omdat je met de personages meeleeft en je door de spanning meegesleept wordt. De Duitse Filmacademie wist die non-conformistische aanpak alvast op prijs te stellen: twee weken geleden won Victoria zes Lola's, de Duitse Oscars.

Natuurlijk is Victoria niet de allereerste speelfilm die in een lange take opgenomen is. De Rus Alexander Sokurov draaide in 2002 al Russian Ark, een als een historische fictiefilm opgevatte reis van zesennegentig minuten door de zalen van het majestueuze Hermitagemuseum in Sint-Petersburg. En natuurlijk begon Schipper niet aan Victoria met de idee om Sokurov te kloppen om het langste mobiele shot uit de filmgeschiedenis te draaien.

"Ik heb die film zelfs nooit gezien", zegt Schipper aan de telefoon vanuit een hotel in München. "Als ik verder ga op wat ik over die film weet, zijn er waarschijnlijk geen twee meer verschillende projecten dan dat van hem en mij. Russian Ark is wel een film die afwijkt. Dat heb ik ook met Victoria geprobeerd: om een andere weg in te slaan."

De bevrijding van de korte opname en de evolutie naar alsmaar meer choreografische camerasouplesse, is er alleen maar kunnen komen dankzij nieuwe technische mogelijkheden. De nieuwe digitale camera's hebben harde schijven die massa beeldinformatie kunnen opslaan. En omdat die camera's alsmaar kleiner en lichter worden, zijn ze ook makkelijker te hanteren.

Schipper vergelijkt het graag met de kant-en-klare beschikbaarheid van verf in tubes ten tijden van de impressionistische schilders. "Plots kon je als schilder naar buiten om waterlelies op een vijver te gaan schilderen. De camera is mijn verf in tube, met dat verschil dat die tool zo goed geworden is dat je je helemaal geen zorgen meer hoeft te maken over de kwaliteit van het beeld. De digitale techniek laat je ook toe om al de fouten uit te wissen of te herstellen. Maar we hebben juist ongevallen en accidenten nodig om tot kunst te komen. Weg de handleiding, dat is de uitdaging. En kopieer niet. Francis Bacon was een grote fan van Caravaggio, maar hij begreep dat hij niet zo goed als hem was. Dus schilderde hij op zijn manier."

Beeld rv

Geïmproviseerde punkopera

Omdat er bij Victoria geen montage aan te pas gekomen is en alles in hetzelfde tijdsverloop als dat van de personages gefilmd is, kan je de film ook zien als een voorbeeld van realtimecinema zoals popartkunstenaar Andy Warhol en andere avant-gardefilmmakers dat toepasten in de jaren 60. In Warhols Empire (1964) is de camera puur een koele waarnemer: eens als de filmbobijn af is, wordt die gewisseld maar voor de rest kijkt de vaste camera in realtime gedurende acht uur naar het Empire State Building.

Filmpionier Sergej Eisenstein mocht proclameren dat de montage de essentie van film is, Warhol en co. staken er met plezier hun middelvinger naar uit. "Eisenstein heeft de cut of de montagetheorie zoals hij vandaag bestaat uitgevonden", antwoordt Schipper op de vraag of hij zijn film als een middel ziet om Eisensteins theorie te liquideren

"De eerste stille films hadden iets van theater. Eisenstein heeft met zijn revolutionaire filmgrammatica duidelijk gemaakt wat je allemaal met de montage kon doen. Wat hij deed was non-conformistisch. Ik ben er zeker van dat hij opgewonden zou zijn om onze film te zien. Artiesten hebben het graag als de middelvinger naar hen opgestoken wordt op een creatieve manier. Ik krijg vaak te horen dat Victoria een experiment is.

Elke film is een experiment is. Of zou dat tenminste moeten zijn. De natuur van een film is dat hij als een expeditie is naar onbekend terrein. Maar die aanpak is een beetje verdwenen."

En Schipper haalt de Mount Everest aan om te verduidelijken wat hij bedoelt. "Iedereen kan tegenwoordig naar het dak van de wereld en je hoeft geen ervaren klimmer te zijn om de top te bereiken. We zijn allemaal heel professioneel bezig, van scenarist en acteur tot cameraman. En toch klimmen we allemaal langs hetzelfde pad de Mount Everest op. Het pad ligt er, je moet het gewoon volgen. En als het weer slecht wordt, wordt iedereen nerveus. Bij Victoria is iedereen de berg op geklommen zonder dat er een gids was die hen zei waar ze hun voet moesten zetten. Iedereen heeft alles zelf moeten uitzoeken. En dat voel je aan de film."

Beeld rv

Zonder oefenen

Dat onderzoeken van nieuwe visuele mogelijkheden en het met de voeten treden van regels gebeurde in de rebelse jaren zestig door de Franse nouvelle vague. De revolutionaire impuls van de stroming sloeg over naar Hollywood. Victoria zou je met enige zin voor overdrijving kunnen zien als een moderne variant op Bonnie and Clyde, de film waarmee Arthur Penn in 1967 het Nieuwe Hollywood op gang schoot. "New Hollywood is het beste wat de cinema ooit overkomen is en het zal nooit terugkeren", verduidelijkt Schipper. "In vergelijking met Penn en Coppola ben ik een idioot. We kunnen naar de kerk van Godard, Bergman, Truffaut, Wenders, Herzog, Coppola en Scorsese gaan om er een kaarsje te laten branden. Maar dan moeten we zorgen dat we er zo snel mogelijk buiten zijn. Want dat is de beste manier om hen te eren: afstand van hen nemen en op onze manier eigentijdse verhalen vertellen."

Schipper had drie one take-shots nodig om Victoria te maken en bovendien heeft hij het volledige parcours dat de film nu aflegt, nooit met cameraman Sturla Brandth Grøvl ingeoefend. Een analogie naar de freejazz ziet Schipper wel zitten, al omschrijft hij zijn film - het scenario telde slechts twaalf bladzijden - het liefst als een geïmproviseerde punkopera.

Beeld rv
Beeld rv

Vaarwel, beperkende filmrol

Films waarin geëxperimenteerd wordt met ononderbroken opnamen en met de eenheid van tijd zijn even oud als het medium zelf.

Een van de bekendste vroege voorbeelden van zo een radicaal vormexperiment is Rope (1948) van Alfred Hitchcock. Heel die thriller over twee New Yorkse dandy's die de perfect moord willen plegen, is gedraaid in lange shots van tien minuten, toen de lengte van een filmspoel.

Of neem de openingsscène Touch of Evil (1953) van Orson Welles. Die barokke film noir opent in een Amerikaanse grensstad met een continue kraanshot, een dat begint met een close-up van een tijdbom onder een wagen om meer dan drie minuten later in Mexico te eindigen met de ontploffing van die wagen. Het gold toen als het langste tracking shot uit de filmgeschiedenis.

Michelangelo Antonioni deed nog beter in The Passenger (1975), een existentiële thrillerdrama met Jack Nicholson dat beroemd is omwille van een enigmatisch shot van zeven minuten waarbij de camera dwars doorheen een betralied hotelraam glijdt. Ook de openingssequentie van Robert Altmans Hollywood-satire The Player (1992) bestaat uit een virtuoze opname van om en bij acht minuten.

En als je het over ononderbroken shots hebt, moet je ook de films van Andrei Tarkovsky en Béla Tarr citeren, meesters van de extreem lange take: net als Proust in de literatuur willen ze je de tijd zintuiglijk laten voelen. Maar er is een wereld van verschil tussen een continue shot van zeven minuten en een van meer dan twee uur - het recente Birdman rekenen we er niet bij omdat regisseur Alejandro Gonzalez Inarritu de illusie wekt dat zijn film in een take gedraaid is, net als F.W. Murnau dat in 1924 deed in Der letzte Mann.

'Victoria': veel meer dan een stuntconcept *****

Victoria begint in een technoclub in Berlijn, waar een eenzame Spaanse vier dronken twintigers leert kennen. En wat je niet voor mogelijk houdt, gebeurt toch: in de meer dan twee uur die volgen zit geen enkel gemonteerd beeld. Het meest excentrieke 'personage' van deze tussen nacht en dageraad gesitueerde urbane odyssee, is dus de camera, juist door die even unieke als virtuoze camera-choreografie.

Maar de film terugbrengen tot een technologisch stuntconcept is hem onrecht aandoen. Wat je krijgt is een thriller over vrijheid, romantiek en criminaliteit waarin de suspense crescendo gaat. Het ensemblewerk van de acteurs is bovendien verbazend sterk. Dit wonder van de extreem lange opname groeit zelfs uit tot een verrassende nocturne over onvoorwaardelijke solidariteit. En het dwingende gevoel van authenticiteit dat door die ononderbroken opname ontstaat, zorgt warempel voor een nieuw soort, meer directe filmervaring.

Regie: Sebastian Schipper
Met: Laia Costa, Frederick Lau, Franz Rogowski
Duur: 138 minuten

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234