Vrijdag 24/01/2020

regisseur pieter jan brugge over zijn ontvoeringsthriller 'the clearing' HHH

'Ik zie liever films die mensen ook inhoudelijk aanspreken. Een soort humanistisch aspect, dat natuurlijk toch een beetje voortkomt uit het Nederlander zijn'

De prijs van de Amerikaanse droom

Bij het grote publiek doet de naam Pieter Jan Brugge, die onlangs op het Filmfestival van Gent zijn uitstekende debuutthriller The Clearing kwam presenteren, geen belletje rinkelen. Maar in Hollywood is hij bekend als de man die als producent meewerkte aan The Pelican Brief van Alan J. Pakula, Bulworth van en met Warren Beatty en Heat van Michael Mann. Voor The Insider van dezelfde Michael Mann kreeg Brugge als producent trouwens een Oscar-nominatie. Niet te verwonderen dus dat The Clearing niet zomaar een genrefilm is geworden en dat deze 'debutant' grote namen als Robert Redford, Helen Mirren en Willem Dafoe wist te strikken.

Gent

Eigen berichtgeving

Jan Temmerman

Het verhaal laat zich ogenschijnlijk makkelijk samenvatten. De succesrrijke zakenman Wayne Hayes (rol van Robert Redford) wordt ontvoerd door ene Arnold Mack (rol van WIllem Dafoe), die gefrustreerd blijkt door het feit dat de Amerikaanse Droom aan hem voorbij is gegaan. Enerzijds spitst het verhaal zich toe op de verhouding tussen beide mannen, die in een bos op weg zijn naar de plek waar Arnold zijn slachtoffer gevangen wil houden, terwijl anderzijds getoond wordt hoe echtgenote Eileen Hayes (rol van Helen Mirren) thuis ongerust en onzeker afwacht. Ze krijgt daar wel de steun van haar twee volwassen kinderen, maar ze moet ook de aanwezigheid dulden van een speciaal FBI-team, dat de onderhandelingen over het losgeld wil volgen. The Clearing ontwikkelt zich op die manier als een spannende kidnapthriller, maar ook als een soort emotionele huwelijkskroniek.

Wat betekent de titel eigenlijk?

"In eerste instantie verwijst The Clearing naar een open plek in het bos. Maar de term impliceert natuurlijk ook een soort opheldering. Het verhaal dat ze beleven, verschaft de personages een inzicht in hun eigen leven. Voor het echtpaar Wayne en Eileen situeert die opheldering zich eigenlijk in gescheiden verhaallijnen, die zich in verschillende tijdsperioden afspelen."

We zouden The Clearing dus ook wel als 'De openbaring' mogen vertalen.

"Absoluut. Het is een openbaring voor elk hoofdpersonage in de film, als consequentie van de gijzelingsactie die Arnold onderneemt, om zich iets toe te eigenen dat absoluut niet het zijne is. Hij wil ook die Amerikaanse Droom, die hem ontglipt is. De personages van Wayne en Eileen hebben die Amerikaanse Droom wél bereikt. Ze hebben daar enorm hard voor gewerkt, maar ze hebben daar ook een prijs voor betaald. Dit verhaal brengt een bepaalde vorm van opheldering ten aanzien van hun liefde voor elkaar, die ze weer terugvinden, terwijl ze in de tijd steeds verder verwijderd raken van elkaar. Maar het publiek heeft het gevoel dat ze emotioneel toch steeds dichter bij elkaar komen. Daar ligt volgens mij toch de kracht van de film."

Beide verhaallijnen lopen parallel, maar het duurt even voor we als publiek merken dat die lijnen een verschillend tijdsverloop kennen.

"Ja, dat concept was er van in het begin, want ik heb mij voor dit verhaal laten inspireren door een waargebeurde kidnapping, namelijk die van de zakenman Gerrit Jan Heijn. En ook enorm tragisch, met name voor de vrouw die voortdurend bleef hopen op een goede uitkomst. Het verhaal van de ontvoering speelt zich in één dag af, maar het verhaal van het wachten is over meerdere weken uitgestrekt. Toch wordt voortdurend het verband gelegd tussen die twee verhalen. De eerste keer zien we gewoon hoe Wayne het huis verlaat; de tweede keer zien we wat er die dag werkelijk gebeurd is. En we bekijken het ook van de andere kant: we zien de garagedeur opengaan, maar nu van de kant van de kidnapper die op hem zit te wachten. Dat was het concept waar ik, filmisch gezien, in geïnteresseerd was."

Wat aangenaam verrast, is dat The Clearing, ondanks de grote namen op de affiche, toch een persoonlijk, heel intimistisch verhaal is gebleven en niet zozeer een film waarmee een 'debutant' wil bewijzen wat hij allemaal kan.

"Ja, het is een psychologisch drama dat het thrillergenre gebruikt om iets te vertellen over de menselijke natuur en hoe we als mensen in de wereld staan, hoe we met elkaar omgaan. In dit verhaal zit de trots van iemand die het grote succes heeft bereikt, maar ook de wanhoop van zij die niet bereikt hebben wat ze gehoopt hadden of die door de maatschappij gemarginaliseerd worden. Vanaf het begin was het mijn ambitie om een film te maken die over personages gaat, met wie het publiek zich kan identificeren. Dat heeft toch ook te maken met mijn liefde voor film, die gevormd is door de tijd dat ik in Nederland op de Filmacademie zat. Dat waren de films uit de jaren zeventig, zowel van Europese als van Amerikaanse regisseurs."

Wat de ontvoeringszaak in The Clearing vertelt, is eigenlijk een soort klassenstrijd in het klein.

"Absoluut, het gaat ook over klassenstrijd. Ik denk dat de Amerikanen zich niet zo bewust zijn van hun klassenmaatschappij, want de mythe van de Amerikaanse Droom is zo ontzettend krachtig. Iedereen heeft als individu een beetje het geloof dat hij het in die maatschappij kan maken. En dat is natuurlijk niet meer het geval. Ja, het kan wel, maar het is een heel klein gedeelte, een heel specifiek segment van die bevolking die daarin slaagt. Voor de rest gaan we, net als in Europa, naar het werk en hebben we onze dromen. Maar doorgaans worden die dromen niet gerealiseerd. En als Europeaan, die in dat land terecht is gekomen, wilde ik daar toch iets over kwijt."

Behalve een ontvoeringsthriller en een soort huwelijkskroniek is The Clearing toch ook een ontroerend liefdesverhaal.

"Ja, uiteindelijk gáát het om dat liefdesverhaal van die twee mensen. Door de druk van het werk, van de omgeving en van de strijd in het dagelijks bestaan betaal je een bepaalde prijs. Dat kan betekenen dat je langs elkaar heen gaat leven. Hier weet je in eerste instantie misschien niet waarom die mensen op een bepaalde manier het contact met elkaar verloren hebben, maar langzamerhand kom je er in het verhaal achter wat zich heeft voorgedaan. Daaruit volgt dan een emotionele ontwikkeling die uiteindelijk het publiek aanspreekt omdat ze dat toch herkennen in hun eigen leven. Ik ben zelf vader van drie kinderen en ik heb een twintigjarig huwelijk, dat ook zijn hoogtepunten en zijn dieptepunten heeft gehad. Maar uiteindelijk zijn dat de mensen met wie je op het einde van je leven mee samen bent en niet de mensen met wie je voortdurend films gemaakt hebt. Aan het einde van je leven wil je toch omringd zijn door de mensen die je gekend hebben en die jij gekend hebt, door de mensen met wie je liefde gedeeld hebt."

In het begin merk je aan kleinigheden dat er een zekere sleur zit in de relatie van Wayne en Eileen. Maar dan is er, net voor hij het huis verlaat, die ene blik van Wayne die duidelijk maakt dat de liefde niet verdwenen is.

"Absoluut! Dat heb je heel goed gezien. Daar gaat dat moment over. De essentie van dat moment moet uiteindelijk haar uitwerking vinden in het verloop van het verhaal en aan het einde een afsluiting vinden op een emotionele manier. Ik denk dat die ontroering voelbaar wordt gemaakt door het feit dat ik met fantastische acteurs heb kunnen werken."

Er prijken zoals gezegd grote namen op de affiche, maar het blijven in de eerste plaats toch rasacteurs.

"Ik wilde gewoon met heel goede acteurs werken. Redford is een klassieke Amerikaanse ster, die hier toch voor het eerst sinds lange tijd weer als acteur gebruikt wordt. We hebben dat al jaren niet meer gezien, maar als je van film houdt, herken je hem toch uit de zeventiger jaren, van films zoals The Candidate, Three Days of the Condor en All The President's Men. Hij is natuurlijk een rasacteur en ik wilde hem weer zien acteren. Niet als icoon of als ster in rollen die het publiek van hem kent. Hier zien we een 'nieuwe' kant van Redford, die teruggrijpt naar een eerdere periode uit zijn carrière, voor hij de ster was die hij geworden is. En hij draagt de onafhankelijke film in Amerika een enorm warm hart toe. Hij wilde dus graag meewerken met iemand die voor het eerst een film regisseerde en met een schrijver die voor de eerste keer een scenario heeft geschreven. Wanneer je als regisseur iets te vertellen hebt, probeer je de acteurs ertoe te brengen om jou te vertrouwen en zich daardoor ontvankelijk te maken voor de menselijke gevoelens die ze zelf bezitten. En die gevoelens aanspreekbaar te maken in hun rollen. In die zin is The Clearing toch een onafhankelijke film gebleven binnen een puur Amerikaans distributiesysteem. Het is begonnen met een idee dat ik zelf met eigen geld ontwikkeld heb. Van daaruit heb ik een cast aangetrokken én een onafhankelijke financier. Daarmee zijn we dan naar een studio gegaan, die het project uiteindelijk meegefinancierd heeft. Op die manier ben ik niet in het ontwikkelingssysteem van Hollywood terechtgekomen, waarbij iedereen zijn stempel op het project wil drukken waardoor het verwatert."

Ik heb al met Nederlandse 'Hollywood'-regisseurs, zoals Paul Verhoeven en Jan de Bont, gesproken. Maar dit is de eerste keer dat ik met een 'Hollywood'-producent in het Nederlands kan praten.

"Na de Filmacademie in Amsterdam heb ik een studiebeurs gekregen en daardoor ben ik in Amerika terechtgekomen. Ik ben toen toch teruggekeerd naar Nederland, waar ik onder meer De afstand, de eerste film van Jean van de Velde, geproduceerd heb. Daarna had ik toch heel sterk het gevoel dat het moeilijker werd om in Nederland het soort films te maken dat ik ambieerde. Dus ben ik teruggegaan naar Amerika en daar heb ik stap voor stap een carrière proberen op te bouwen. Zo ben ik in een situatie gekomen waarin ik met grote filmmakers als Alan J. Pakula, Warren Beatty en Michael Mann kon samenwerken. Met The Insider had ik als producent een soort afronding van mijn carrière bereikt. Ik had voldoende vakmanschap opgebouwd om als regisseur iets te doen dat anders is dan wat er binnen de Amerikaanse filmindustrie verwacht wordt. Er zijn natuurlijk mensen die het kunstje van de actiefilm heel goed verstaan, maar als we ons niet met een personage kunnen identificeren dan houden we daar ook geen voldoening aan over. Zelf heb ik altijd het gevoel gehad dat film toch een spiegel kan zijn van de maatschappij waarin we leven in plaats van alleen maar puur entertainment, waar ik trouwens ook ontzettend van kan genieten. Maar als filmmaker zie ik liever films die de mensen ook inhoudelijk aanspreken. Een soort humanistisch aspect, dat natuurlijk toch een beetje voortkomt uit het Nederlander zijn.

"Ik wilde dat het een film zou worden die iets wezenlijks zou vertellen over de tocht die we doormaken in het leven, de hoogte- en de dieptepunten. In die zin is er een heel duidelijke link met de manier waarop wij daar in Europa tegenaan kijken. Je ziet dat ook bij de verkiezingen in Amerika. Dat is of zwart, of wit. Nuances vallen daarbuiten. En deze film gaat juist over de nuances, over het kijken naar mensen, naar gezichtsuitdrukkingen die vertellen over de gevoelens waar mensen mee worstelen. Daarin kunnen we ons herkennen en dat maakt de film ook ontzettend spannend."

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234