Dinsdag 21/01/2020

Luchtmacht

Regeringspartijen zijn klaar voor een gevecht om nieuwe vliegtuigen

Een F16 begeleidt twee F35's naar de Hill Air Force Base in Utah, Verenigde Staten. Beeld AP

Ons land koopt binnenkort nieuwe gevechtsvliegtuigen. Iedereen denkt dat de bestelling al vastligt: een vloot Amerikaanse F-35's. Maar de regeringspartijen zijn er nog lang niet uit. Misschien kopen we wel tweedehands.

De regering-Michel wil tegen 2018 nieuwe straaljagers bestellen. Die moeten de verouderde F-16's vervangen. De eerste worden in 2023 uit dienst genomen. Er zijn vijf kandidaten voor 'het contract van de eeuw': de F-35 van het Amerikaanse Lockheed Martin, de Franse Rafale Dassault, de Gripen E van het Zweedse Saab, de F-18 van Boeing-McDonnell Douglas en de Britse Eurofighter. Het toestel van Lockheed Martin staat niet toevallig als eerste in de rij. Veel luchtvaartspecialisten tippen de F-35 als de grootste kanshebber.

Informatie die deze krant heeft verkregen uit betrouwbare bronnen, leert dat de meningen binnen de regering verdeeld zijn. Elke meerderheidspartij heeft andere plannen voor de luchtmacht. Er is geen consensus over hoeveel gevechtsvliegtuigen ons land nog nodig heeft in de toekomst. Laat staan over welk toestel het moet worden.

N-VA neemt de meest ambitieuze positie in. De partij van defensieminister Steven Vandeput wil ongeveer 40 nieuwe straaljagers kopen. Het getal 44 valt vaak. Met dat aantal kan de luchtmacht hetzelfde blijven doen als ze momenteel doet: de bescherming van ons luchtruim, bewakingspatrouilles en gevechtsmissies in landen zoals Afghanistan en Irak.

De Vlaams-nationalisten zouden naar de F-35 neigen. Een reeks NAVO-lidstaten hebben die, waaronder Nederland. Samenwerken wordt zo gemakkelijker. Bovendien zal de F-35 de mogelijkheid krijgen om gemoderniseerde kernwapens te vervoeren, zoals de bommen die in Kleine-Brogel liggen. Bij Vandeput wordt ontkend dat hij een voorkeur heeft voor het toestel.

Tweedehands

MR kiest voor een compromis à la belge. De Franstalige liberalen stellen voor om 24 nieuwe toestellen te kopen, bij voorkeur de Franse Rafale, en 18 tweedehands F-16's of F-18's. Die combinatie moet prijs-kwaliteit het best uitpakken. De Rafales dienen voor missies in het buitenland. Waarbij het risico hoger ligt en de bescherming hoger moet zijn. De tweedehands vliegtuigen zijn geschikt om het eigen luchtruim te verdedigen. Bovendien gaat het om straaljagers die net zoals de F-35 nieuwe kernwapens kunnen dragen. Bij de Rafale en de Gripen is dat niet het geval.

Voor de tweedehands vliegtuigen wil MR aankloppen bij het Amerikaanse leger, dat toestellen heeft met een beperkt aantal luchtkilometers op de teller. De voorkeur voor de Rafale is volgens een onderhandelaar simpel te verklaren. "Frans kopen is altijd een succes bij MR." Het grote nadeel van een luchtmacht 'in twee delen' is dat het onderhoud en de trainingen ook apart moeten.

Terwijl N-VA en MR elkaar in grote lijnen vinden - beide partijen gaan voor een stevige luchtmacht - staan de andere coalitiepartners op de rem.

Open Vld heeft geen zin om veel geld uit te geven aan straaljagers. De partij wil een kleiner leger in de toekomst. De liberalen stellen voor om maar 24 nieuwe toestellen te kopen. Wat inhoudt dat de luchtmacht alleen nog zal instaan voor de verdediging van het eigen luchtruim en de internationale instellingen in ons land. Buitenlandse opdrachten hoeven niet meer.

Franse Rafale van de Franse luchtmacht. Beeld AFP

Economische compensaties

CD&V heeft haar keuze nog niet gemaakt. Het is bekend dat voormalig defensieminister Pieter De Crem een voorstander is van de F-35. Vraag is in hoeverre zijn mening nog doorweegt.

Voor de christendemocraten is het vooral belangrijk dat er economische return komt bij de aankoop. Ze moeten aan hun achterban kunnen uitleggen waarom er in besparingstijden miljarden worden uitgedeeld aan wapenfabrikanten. Van de F-16 wordt gezegd dat hij meer dan het dubbele heeft opgebracht dan hij gekost heeft. Een reeks Belgische bedrijven bouwden eraan mee.

Het verschil is dat bij de F-16 ons land in de jaren 70 van in het begin is meegestapt in het ontwikkelingsproces. Wat het gemakkelijk maakte om contracten te versieren. De vliegtuigen die nu in aanmerking komen, zijn al jaren in productie. Het is onwaarschijnlijk dat de fabrikanten hun leveranciers, waarvan ze weten dat ze goed werk leveren, zomaar op straat zetten.

Dat kan ook niet. Europa kijkt intussen veel strenger toe op vrijemarktwerking. De enige manier om rechtszaken te vermijden, lijkt om de compensaties niet rechtstreeks van de straaljagers te verwachten. Concerns zoals Lockheed Martin, Saab en Dassault bouwen ook schepen, satellieten, ziekenhuismateriaal. Ze investeren in wetenschappelijk onderzoek.

Enorm duur

De oppositie blijft zich verzetten tegen de aankoop van straaljagers. Zeker als die dienen om kernwapens te vervoeren. Kamerlid Dirk Van der Maelen van sp.a: "We weten nu waarom dit dossier toch zo lang blijft aanslepen. De regeringspartijen raken het niet eens. Ze zouden hun beslissing beter helemaal overwegen. In Europa zijn al 2.000 jachtvliegtuigen. Daar is geen nood meer aan. Wel aan transportvliegtuigen en drones. Bovendien: nieuwe straaljagers zijn zo enorm duur dat er geen eurocent meer zal overblijven voor de land- en zeemacht."

Om ervoor te zorgen dat de vervanger van de F-16 tijdig klaarstaat, moet de regering tegen het eind van het jaar beslissen hoeveel vliegtuigen ons land nodig heeft. Zodat er een aanbesteding verstuurd kan worden naar de fabrikanten. Het dossier belooft nog voor wapengekletter te zorgen.

Volgens oppositiepartij sp.a is er geen nood meer aan straaljagers, wel aan transportvliegtuigen en drones. Beeld AFP
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234