Zaterdag 17/08/2019

Italië

Referendum doet Italiaanse banken wankelen

Een ogenschijnlijk beredeneerde gok dreigt in het gezicht van Mateo Renzi te ontploffen. De vrees voor politieke chaos en financiële turbulentie is groot, als de hervormingen en bijgevolg de Italiaanse premier weggestemd worden tijdens een referendum op zondag.

De Italiaanse premier Matteo Renzi heeft van zijn politieke overleven de echte inzet van het referendum van zondag gemaakt. Beeld AFP

Perché Votare No. De vele affiches in het Italiaanse straatbeeld laten weinig aan de verbeelding over. Zondag trekken de Italianen naar de stembus, waar ze zich mogen uitspreken over de grondwetshervorming die premier Mateo Renzi voorlegt.

Renzi wil met de hervormingen de politiek bevrijden van zijn dwingend harnas, waarbij Kamer en Senaat pingpong spelen met wetswijzigingen, waardoor het land verkrampt en vaak besluiteloos lijkt. Maar de Italianen zijn niet happig om Renzi dat vrij spel te gunnen. Een te sterke premier die de checks-and-balances van Kamer en Senaat inkrimpt doet te veel denken aan de begindagen van Italië. In 1948 werd de huidige institutionele constitutie net in het leven geroepen om de terugkeer van de fascist Benito Mussolini te counteren.

Die grote gevoeligheid heeft Mateo Renzi onvoldoende gecapteerd toen hij dit voorjaar - op het hoogtepunt van zijn roem - zijn politiek overleven koppelde aan het referendum.

Een politieke blunder, zou blijken, want sindsdien ruikt de oppositie bloed, en zet het alles op alles om Renzi voetje te lichten. Het neen-kamp heeft de wind in de zeilen en de verwachting leeft dat Renzi het zondag niet haalt.

Andrea Vreede, die als correspondent voor onder meer NRC en VRT in Rome woont: "Renzi betaalt de prijs voor het uitblijven van echte verbeteringen, vooral op het gebied van werkgelegenheid en economische groei. De Italianen vinden hem lang zo cool niet meer als in 2014 en zijn hem steeds meer gelijk gaan stellen aan het 'vervloekte, establishment'. Verblind door zijn eigen arrogantie heeft hij van deze hervorming een referendum over zichzelf gemaakt."

De kans dat Renzi straks mee in de zak van Sinterklaas van het toneel verdwijnt, is bijgevolg niet denkbeeldig.

Prima donna op wankele benen

De Europese druk op de premier om, tegen zijn voornemen in, toch aan te blijven neemt met de dag toe. De vrees voor politieke chaos en turbulentie op de financiële markten is immers realistisch. Al verwachten financiële analisten dat het voornamelijk Italië zelf zal zijn die de rekening gepresenteerd krijgt in de vorm van een hogere rente. Econoom Nicola Nobile van Oxford Economics schreef in een rapport dat als het land het echt bont maakt, de Europese Centrale Bank zal ingrijpen. Het grote schuldenprobleem in Europa is een probleem dat ettert, de historisch lage rente maakt dat de lidstaten momenteel tijd kunnen kopen. Die etterbuil knapt vroeg of laat, maar of het Italiaanse No de katalysator wordt voor een nieuwe Europese crisis is niet gezegd.

De zakenkrant Financial Times ziet vooral een groot gevaar in het Italiaanse bankensysteem, mocht Renzi aftreden. Italië gaat een periode van onzekerheid tegemoet, en het vormen van een overgangsregering met het aanstellen van een nieuwe premier kan even op zich laten wachten. In die periode zullen investeerders niet in de rij staan om de noodlijdende banken bij te springen, die onderhevig zijn aan een giftige cocktail van slechte kredieten en gebrekkige financiering.

Met op kop de oudste bank ter wereld Monte dei Paschi di Siena, die dringend een noodfinanciering van eventjes 5 miljard euro nodig heeft om zijn slechte kredieten te isoleren. Een reddingspakket met de steun van het speciaal opgerichte Atalante Fonds, met inbreng van JP Morgan, Deutsche Bank en HSBC en andere investeerders komt op de helling indien Italië in een politiek imbroglio terecht komt. In de schaduw van de financiële prima donna op wankele benen staan nog eens zeven banken: Popolare di Vicenza, Veneto Banca, Banca Carige, Banca Etruria, CariChieti, Banca delle Marche en CariFerrara. Zij dreigen alle meegesleurd te worden in een financieel rampscenario.

De Piazza de Campo in Siena. Beeld AFP

De Italiaanse banken kijken tegen een enorme berg oninbare vorderingen aan: in totaal 360 miljard euro, tegenover slechts 225 miljard eigen vermogen. Een bankencrisis kan het land zich niet veroorloven. Net als Europa, overigens. Mateo Renzi is al maanden aan het armworstelen met de Europese autoriteiten over een oplossing. Brussel eist een sanering van de Italiaanse banken volgens het nieuwe Europese systeem. Het idee achter dat nieuwe systeem is dat de aandeel- en obligatiehouders van de banken zelf het gelag betalen en niet - zoals in de kredietcrisis die over Europa woei - de belastingbetaler te laten opdraaien voor de brakke banken.

Euro's inwisselen voor goud

Alleen zou dit honderdduizenden Italiaanse particulieren en kleine bedrijven in grote financiële problemen brengen. Hét grote probleem van de Italiaanse banken is dat zij jarenlang massaal geld hebben aangetrokken van Italiaanse particulieren en bedrijven in ruil voor hun eigen aandelen en obligaties, en andersom: hun klanten konden lenen met de effecten van hun eigen bank als onderpand. Dat kon gebeuren omdat de meeste Italiaanse banken kleine, regionale coöperaties zijn.

Dat euvel niet voor ogen houden, zou kunnen zorgen voor een politieke afrekening, waarbij (ook) Italië een populistische leider zou kunnen krijgen. "De gammele staat van de Italiaanse banken vormt een nieuwe bedreiging van de stabiliteit van de Europese Unie", legt Financial Times uit. Met als giftige sneer: "EU-regels worden geacht crises te voorkomen, niet aan te wakkeren."

En daar is Forza Berlusconi

Na tien maanden taakstraf en een hartoperatie, is oud-premier Silvio Berlusconi (80) weer actief in de politiek. Gek genoeg speelt de mediamagnaat een sleutelrol. De man die in 2013 werd afgezet en in de jongste twintig jaar al vier regeringen heeft geleid als premier, is na een korte pauze weer politiek actief. De partij van Berlusconi, Forza Italia, is de jongste jaren afgegleden maar heeft volgens de polls nog altijd 12 procent van de kiezers achter zich. 

Silvio Berlusconi. Beeld Photo News

Matteo Renzi, die nek aan nek gaat met Beppe Grillo, heeft de steun van Forza Italia dus heel hard nodig als een 'nee'-stem bij het referendum straks tot nieuwe verkiezingen leidt. Onlangs gaf Berlusconi aan dat hij het niet eens was met het voorstel van Renzi om de macht van de Senaat in te perken. Maar als de protestbeweging van Grillo aan het roer komt, zal dat zeker niet goed zijn voor het imperium van Berlusconi. Dat wil hij dus liever vermijden.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
© 2019 MEDIALAAN nv - alle rechten voorbehouden