Zaterdag 28/03/2020

Redder van de mensheid

BIOGRAFIE. Wat maakt Elon Musk zo uniek? Wellicht zijn talent om schijnbaar onrealistische ideeën om te zetten in winstgevende producten. Journalist Ashlee Vance schetst een intrigerend portret van een onverschrokken en verbeten ondernemer.

Toen Elon Musk 31 jaar was, zocht hij naar manieren om muizen naar Mars te sturen. Hij vloog speciaal naar Rusland om raketten in te slaan. Dankzij de verkoop van zijn softwarebedrijfje Zip2 was hij multimiljonair geworden, maar toch waren de Russische raketten te duur - zeker om er knaagdieren mee in de ruimte te schieten.

Op het vliegtuig terug naar de Verenigde Staten zat Musk op zijn laptop berekeningen te maken. Toen zijn twee compagnons vroegen waar hij mee bezig was, deelde hij mee dat hij had uitgevogeld hoeveel het zou kosten om zelf raketten te bouwen en te lanceren. Niet veel later richtte Elon Musk SpaceX op, geholpen door de miljoenen die hij had verdiend met de overname van PayPal door eBay.

Die anekdote uit 2002 toont dat Musk er nooit voor terugdeinst om zijn verdiende miljoenen te investeren in een volgend avontuur. Die onverschrokkenheid en verbetenheid lopen als een rode draad door het boek van de Zuid-Afrikaans/ Amerikaanse journalist Ashlee Vance (°1977).

Avonturiers

Als Zuid-Afrikaanse tiener verslond Musk, in 1971 geboren in Pretoria, hopen sciencefiction. De boeken prikkelden de fantasie van de knaap. In plaats van te concluderen dat hij dan zelf ook maar moest gaan schrijven, nam hij zijn fantasieën serieus: toen al was het zijn doel om ruimteschepen te bouwen. Want de mensheid was in gevaar en het was zijn taak om daar iets aan te doen, bijvoorbeeld door het zonnestelsel te koloniseren.

Van vaders kant stamt Musk af van Afrikaners, maar Ashlee Vance belicht vooral moeders familiegeschiedenis. Logisch, want haar ouders waren avonturiers die zich zonder veel voorbereiding op de wereld stortten en vertrouwden op hun vindingrijkheid om zich uit hachelijke situaties te redden. Ook Musk is uit dat hout gesneden. Na zijn middelbare studie trok hij in zijn eentje naar Canada, waar zijn moeder was geboren, toen al met de bedoeling in de VS te belanden.

Na zijn studies fysica en economie richtte Elon met broer Kimbal Zip2 op - een soort Google Maps met recensies avant la lettre. Als je leest hoe het eraan toeging, kun je nauwelijks geloven dat ze er rijk mee geworden zijn. Musk had zichzelf leren coderen, maar managementtechnieken had hij nergens opgestoken. Slapen deed hij op een zitzak op kantoor, 's ochtends gaf een medewerker hem een trap, waarop hij weer aan het werk toog. In 1999, vlak voor de dotcombubbel uit elkaar spatte, nam Compacq Zip2 over. De broers zaten plotseling op een berg van miljoenen dollars.

Elon nam geen pauze en richtte meteen X.com op, waarmee hij de financiële sector overhoop wou gooien. Het bedrijfje smolt al snel samen met een gelijksoortige start-up en heette voortaan PayPal. Musk gooide echter vooral de relaties met de rest van het management overhoop. Terwijl hij op huwelijksreis was met zijn eerste vrouw Justine, werd hij gewipt als CEO. Hij behield zijn aandelen, maar begon na te denken over zijn volgende project: iets met ruimtevaart.

Om het voortbestaan van de mensheid te garanderen, moeten we de Rode Planeet koloniseren, redeneerde hij, maar laten we beginnen met muizen. Alleen botste zijn zoektocht naar een raket op de inhaligheid van de Russische oligarchen, wat hem op een van de meest stoutmoedige ideeën bracht die een ondernemer de voorbije decennia kreeg: zelf raketten ontwikkelen, bouwen en lanceren, niet voor frivool ruimtetoerisme, maar om satellieten in een baan om de aarde te krijgen en het internationaal ruimtestation ISS te bevoorraden.

Vanaf dat punt heeft het verhaal van Vance je volledig in zijn greep. Plots is Elon Musk geen blaaskaak meer die geld schept met een vaag idee over het internet. Wat Musk toen deed, was de stap zetten naar de maakindustrie. Door de problemen bij PayPal lag zijn reputatie aan diggelen, maar de verkoop van het bedrijf aan eBay had hem wel 180 miljoen dollar opgeleverd. Musk zag een gat in de markt: satellieten lanceren kon volgens hem veel en veel goedkoper. In een vlaag van overmoed voorspelde hij de eerste lancering van een raket voor november 2003.

Disruptie

Met de spirit van een start-up uit Silicon Valley smeet Elon Musk zich op een sector die volledig vastgeroest zat, waar bureaucratie alle innovatie tegenhield. Disruptie was het doel van SpaceX. Constant vuurde Musk zijn ingenieurs en technici aan om het onmogelijke klaar te spelen: een raket ontwerpen en helemaal zelf bouwen.

In 2006 lanceerde SpaceX zijn eerste raket. Na een minuut vloog die in brand. Een jaar later volgde een tweede poging. Aanvankelijk leek alles goed te gaan, maar ook die poging mislukte. In augustus 2008 mislukte een derde poging en amper twee maanden volgde er een vierde poging. Als ook die op een fiasco zou uitdraaien, was het gedaan met het bedrijf. Musks miljoenen waren op.

Je slaakt mee een zucht van verlichting wanneer Vance schrijft: 'En eindelijk, zo'n negen minuten na de lancering, raakte de Falcon 1 in een baan rond de aarde, de eerste keer dat een privaat gebouwde machine een dergelijke prestatie neerzette. Het had zes jaar geduurd - ongeveer viereneenhalf jaar langer dan Musk in beginsel had gepland.'

SpaceX was gered. En niet alleen SpaceX. Het onwezenlijke aan die jaren was dat Musk twéé bedrijven tegelijk uit de grond aan het stampen was. In het begin van de week zat hij in Los Angeles aan raketten te sleutelen, de rest van de week probeerde hij in Palo Alto, in Silicon Vally, zijn elektrische wagen aan de praat te krijgen. Alsof het nog geen uitdaging genoeg was om als privébedrijf binnen te breken in de ruimtevaartsector, waagde Musk zich met Tesla Motors op de automobielmarkt, waar dezelfde giganten al decennialang de plak zwaaiden.

Je zou denken dat een elektrische wagen bouwen een makkie is in vergelijking met raketten lanceren. Dat dacht Musk ook, toen hij begon te investeren in Tesla Motors en zich uiteindelijk naar de positie van CEO manoeuvreerde. Maar de ontwikkeling van de Roadster, het eerste model, botste zo mogelijk op nog meer obstakels dan die van de Falcon 1. Niet alleen eiste Musk de perfectie, vaak verzocht hij exotische technieken die nog moesten worden uitgevonden.

Zonder Musks maniakale inborst reden er nu nu geen Tesla's rond, maar het had niet veel gescheeld of zijn maniakale inborst had de ondergang betekend voor het bedrijf. Keer op keer stootten de ingenieurs op nieuwe hindernissen - terwijl Musk zich bleef opwinden over elk detail dat hem niet aanstond. Tegen het najaar van 2008 was Tesla rijp voor het faillissement. Het was slechts dankzij de succesvolle lancering van de Falcon 1, en het bijbehorende contract met de NASA, dat Tesla nu nog een zelfstandig bedrijf is.

Steve Jobs

'Wat Elon in 2008 heeft doorgemaakt, zou ieder ander hebben gebroken', zo citeert Vance een dichte vriend van Musk. 'Hoe moeilijker het wordt, hoe beter hij wordt. Iedereen die uit de eerste hand heeft gezien wat hij heeft meegemaakt, kan niet anders dan enorm respect voor die knaap hebben. Ik heb nog nooit iemand gezien die zoveel pijn kon lijden.'

Bij de ontwikkeling van zijn raketten en elektrische wagens heeft de Amerikaanse Zuid-Afrikaan zich bepaald niet netjes gedragen tegenover zijn personeel - doet hij overigens nog altijd niet, zelfs niet tegenover zijn meest loyale medewerkers. Vance denkt te weten waarom: 'Als Musk onrealistische doelen stelt, zijn werknemers verbaal misbruikt en hen zich kapot laat werken, begrijpt iedereen dat het in zekere zin deel uitmaakt van de Mars-agenda.' Mars moet koste wat het kost worden gekoloniseerd. 'Hij lijkt zich te bekommeren om de mensheid als geheel, zonder altijd oog te hebben voor de wensen en behoeftes van individuen', merkt Vance op.

Het jaar 2012 was een hoogtepunt voor Musk. Toen slaagde SpaceX er als eerste - en vooralsnog enige - private bedrijf in om een bevoorradingscapsule te koppelen aan het ISS. In datzelfde jaar begon Tesla het Model S te leveren, wat een schokgolf door de automobielsector joeg. De ontwikkeling van nieuwe raketten en nieuwe elektrische wagens gaat onverminderd door, en ondertussen behoort Elon Musk weer tot de rijkste ondernemers ter wereld, met een geschatte waarde van 10 miljard dollar.

Wat nog het meest van al frappeert, is dat Musk zijn gedrevenheid niet eens haalt uit een verlangen om zelf naar Mars te reizen. 'Ik zou graag gaan, maar het hoeft niet per se. Echt, als ik nooit de ruimte in zou gaan, zou dat ook oké zijn. Waar het om gaat, is dat we de potentiële levensduur van het menselijk ras verlengen', zegt hij tegen Vance.

Onvermijdelijk verwijst Vance meermaals naar Steve Jobs, die na zijn dood in 2011 zulke grote voetstappen naliet dat niemand ze ooit nog leek te kunnen vullen. Wel, maak de vergelijking eens. Jobs creëerde met Apple een markt voor computers en smartphones, Musk deed het met raketten en elektrische wagens. Vance zegt het niet met zoveel woorden, maar eigenlijk heeft Musk Steve Jobs een beetje overklast.

De laatste woorden zijn voor Peter Thiel, die Musk ooit opzijschoof bij PayPal: 'Het feit dat de wereld nog steeds zijn twijfels heeft over Elon, zegt volgens mij meer over de krankzinnigheid van de wereld dan over de vermeende krankzinnigheid van Elon.'

Ashlee Vance, Elon Musk, Lev. Boeken, 448 p., 24,99 euro. Vertaling Henk Popken.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234