Woensdag 16/10/2019
Tesla lanceert in Canada een 'Model 3' met rijbereik van 150 km.

Klimaatdebat

Red zelf het klimaat: is elektrisch rijden echt een oplossing?

Tesla lanceert in Canada een 'Model 3' met rijbereik van 150 km. Beeld Tesla

Met allerlei kleine aanpassingen in uw dagelijks leven kan u het klimaat - een beetje - redden. Zonder uw leven om te gooien of uw bankrekening te plunderen. In dit dossier zoeken we uit welke veranderingen nodig zijn om de klimaatopwarming binnen de perken te houden. Vandaag: mobiliteit. Al onze verplaatsingen - het vliegtuig inbegrepen - zijn goed voor een vijfde tot een kwart van de klimaatafdruk van de gemiddelde Vlaming. Zijn elektrische auto's wel echt de toekomst? En hoeveel moeten we investeren in openbaar vervoer?

Diesel of benzine? Kiezen tussen twee kwaden

Na onder meer Antwerpen en Brussel komt er volgend jaar ook in Gent een lage-emissiezone, waarbij de meest vervuilende wagens uit de binnenstad geweerd worden. Een maatregel die in de praktijk vooral diesels treft. Begrijpelijk, omdat een diesel nefaster is voor de luchtkwaliteit. Minder begrijpelijk, omdat zo'n diesel voor het klimaat niet per se slechter is. "Integendeel: volgens cijfers van het Europees Milieuagentschap zijn dieselwagens iets beter voor het klimaat dan benzinewagens. De uitstoot ligt tot twintig procent lager", zegt Pieter Boussemaere, klimaatexpert aan de VIVES Hogeschool. "Maar finaal is dat een absurde discussie, want ze zijn allebei slecht. Die twee onderling vergelijken, is als kijken naar de klimaatverschillen tussen een loper en een fietser. In plaats van vooral diesel te penaliseren, zouden beter beide soorten geviseerd worden. Want er is een alternatief: de elektrische wagen."

Elektrisch met energie uit eigen land

Op een totaal van 5,8 miljoen personenwagens waren er in augustus vorig jaar in ons land 9.244 volledig elektrische auto's ingeschreven. Alle voertuigtypes - dus ook motoren en bussen - meegeteld waren dat er 13.514 of amper 0,2 procent van het totale wagenpark. Maar daar komt de komende tijd ongetwijfeld verandering in. Want willen of niet: als u binnen vijftien jaar een nieuwe wagen koopt, zal het er geen op benzine of diesel zijn. In Noorwegen verbieden ze vanaf 2025 de aankoop ervan. Nederland mikt op 2030. Vlaanderen sluit zich aan bij Europa, dat vanaf 2035 geen wagens met verbrandingsmotoren in showrooms wil zien blinken.

Een realistische deadline, volgens experts.

"Maar op het vlak van productiecapaciteit wordt het wel uitdagend voor autoconstructeurs", zegt Joeri Van Mierlo, professor elektromobiliteit (VUB). "Klanten die een elektrische wagen willen kopen, moeten nu soms al lang wachten. Constructeurs moeten veel meer investeren in fabrieken om die wagens te bouwen. Er is ook nood aan een groter aanbod. Maar die ommezwaai kan er snel komen. Als je naar de wereldmarkt kijkt, kwam China drie à vier jaar geleden niet aan bod. Nu zijn ze verantwoordelijk voor bijna de helft van de productie van alle elektrische wagens. China heeft de industrie ondersteund, nu moet Europa dat ook doen."

Tesla

“Fabrikanten willen hun verbrandingsmotoren, waar ze zolang in geïnvesteerd hebben, niet zomaar opgeven, en aarzelen om met elektrische voertuigen op de markt te komen. Maar een van de belangrijkste triggers om het toch te doen, zijn de steeds strenger wordende CO2-limieten die de Europese Commissie oplegt.”
“Een tweede motivatie is het succes van Tesla. Ik voel bij sommige constructeurs ongerustheid, omdat ze merken dat Tesla met elektrische wagens een aandeel in het luxesegment weet te verwerven.”

Twijfelen aan de klimaatvriendelijkheid van elektrische wagens is nergens voor nodig. Ja, er is ongeveer dubbel zo veel energie nodig voor het maken van een elektrische wagen - zeker de batterij ervan - als van een gewone bolide. Maar zodra je de totale uitstoot berekent - productie, brandstof, onderhoud, afdanking inbegrepen -, ligt die van een elektrische wagen in ons land drie tot vier keer lager dan die van een benzine- of dieselwagen. De plaatsbepaling 'in ons land' is een belangrijke nuance, want de klimaatvriendelijkheid van een elektrische wagen is sterk afhankelijk van de manier waarop de elektriciteit geproduceerd wordt. Steunt die sterk op steenkool, zoals in Polen, dan bedraagt die winst maar 25 procent. Op Europees vlak is een elektrische auto ongeveer twee keer zo klimaatvriendelijk als eentje op fossiele brandstoffen.

"Die cijfers gelden voor elektrische wagens van vandaag, maar omdat we meer en meer naar hernieuwbare energie evolueren, verwacht ik dat het Europese voordeel de komende jaren alleen maar groter zal worden", zegt Van Mierlo. Voor België verwacht hij het komende decennium geen grote veranderingen. De meest gehoorde kritieken op auto's op elektriciteit zijn de beperkte afstand die je met een volle batterij kan afleggen en de hoge kostprijs. Die beperkte actieradius is verleden tijd, zegt Pieter Boussemaere. "Vandaag hebben zowat alle relatief betaalbare elektrische modellen een reëel bereik tussen de 200 en 400 km. De nieuwe Volkswagen e-Up van 22.000 euro haalt bijvoorbeeld ruim 200 km per oplaadbeurt, met een Hyundai Kona van 39.500 euro geraak je 400 km ver. Door de dalende batterijkosten zitten ook andere constructeurs niet stil."

"De aankoopprijs van een elektrische wagen bedraagt nu doorgaans 10.000 euro meer dan die van een vergelijkbare diesel- of benzinewagen. Maar in de loop der jaren verdien je dat deels terug: je betaalt geen belasting op inverkeerstelling en je krijgt een aankooppremie van maximaal 4.000 euro." Dankzij die premies is de zogenaamde 'Total Cost of Ownership', de totale kostprijs van je wagen en gebruikskosten, nu al interessanter voor elektrische dan fossiele wagens. Binnen enkele jaren zal een elektrische wagen financieel altijd het interessantst zijn. Volgens ING al in 2024, volgens Bloomberg in 2025.

Zal er voldoende elektriciteit beschikbaar zijn?

Zelfs al werden er de voorbije winters black-outs gevreesd, toch wordt er verwacht dat er voldoende elektriciteit zal zijn om massaal elektrisch te gaan rijden. Energiewaakhond CREG becijferde dat 1 miljoen elektrische auto's op Belgische wegen ons elektriciteitsverbruik met minder dan 4 procent zal doen stijgen. "Om alle wagens tegen 2050 elektrisch te laten rijden, zou er 20 procent meer energie nodig zijn", stelt Joeri Van Mierlo in eigen onderzoek. Het Europees Milieuagentschap heeft het over 9,5 procent extra elektriciteit om 80 procent van alle Europese personenwagens elektrisch te laten rijden. "Dat is haalbaar", zegt Pieter Boussemaere. "Het is gewoon een kwestie van centen. Nu zijn er relatief weinig investeerders geïnteresseerd in het opwekken van elektriciteit omdat er op Europees niveau voldoende is, en nog eens goedkoop ook. De vraag is de voorbije vijftien jaar zelfs licht gedaald. De dag dat die begint te stijgen en er dus iets te verdienen valt, zullen de investeerders wel wakker schieten."

De opmars van hernieuwbare energie en elektrische voertuigen moet hand in hand gaan, zegt Van Mierlo. "Hernieuwbare energie is heel fluctuerend. Wanneer de zon schijnt, wek je veel energie op, maar soms net wanneer er weinig vraag naar elektriciteit is. Die momenten zijn ideaal om je wagen op te laden. Slim laden, heet dat. Wanneer de vraag naar elektriciteit dan weer groot is, terwijl de zon al onder is en er relatief weinig hernieuwbare energie is, kunnen de autobatterijen de opgeslagen elektriciteit ook teruggeven aan je huis."

Ontwikkelingsland voor laadpalen

Volgens cijfers van de Europese Unie telt ons land 3.000 publieke laadpalen. Een peulschil vergeleken met Nederland, dat 33.000 laadpalen naast de openbare weg heeft staan. Tellen we de laadpalen bij bedrijven en particulieren erbij op, telt België 10.000 laadpalen, Nederland 122.000. Onze noorderburen zijn een van de beste leerlingen van de Europese klas. "Maar België blijft het lelijke eendje. Binnen West-Europa zijn we momenteel een ontwikkelingsland op het vlak van elektrische wagens en infrastructuur", is Pieter Boussemaere scherp.

Maar zijn er wel zoveel laadpalen nodig? Negen op de tien bestuurders van een elektrische wagen hangen die thuis aan het stopcontact. "De 'early adopters', die er als eersten een kopen, zijn meestal gezinnen met een garage waar ze hun wagen kunnen opladen", zegt Joeri Van Mierlo. "Als bijna iedereen elektrisch gaat rijden, worden de publieke laadpalen een uitdaging - zeker in stedelijke gebieden. In het Brussels gewest heeft maar 11% van de gezinnen toegang tot een eigen parkeerplaats of garage. De rest is dus afhankelijk van publieke infrastructuur."

Openbaar vervoer 'crimineel belangrijk'

"Crimineel belangrijk", noemt Pieter Boussemaere de investeringen in het openbaar vervoer. "Maar die zullen onvoldoende zijn om tegen 2030 het klimaatverschil te maken. De capaciteit van treinen is ook beperkt. Je kan er nog een paar sporen naast leggen en de bestaande beter benutten, maar dat blijft beperkt. Grotere metronetten zijn ook een goed idee, maar wellicht niet voor morgen."

Joeri Van Mierlo beklemtoont dat alle elektrische auto's ten spijt het STOP-principe moet blijven gelden. Eerst Stappen, dan Trappen, vervolgens het Openbaar vervoer, en pas als laatste optie Privévervoer.

Openbare vervoersmaatschappij De Lijn bestelt geen dieselbussen meer. De eigen vloot - daarnaast zijn er ook nog bussen van onderaannemers - telt 2.245 bussen, waarvan drie elektrische, vijf op waterstof en 237 hybride. Eind dit jaar komen er dertien elektrische bij. Tegen 2025 nog eens 925 elektrische en 277 hybride bussen. Door die overschakeling bespaart De Lijn vanaf eind dit jaar zo'n 2,3 miljoen liter diesel per jaar.

Elektrische fiets is meerwaarde

De elektrische fiets biedt een absolute meerwaarde voor het klimaat. Op Europees niveau vervangt die in 39 procent van de gevallen gewone fietstripjes en voor 41 procent autoritten. De winst is dus aanzienlijk. Tuurlijk vraagt de productie van zo'n fiets wat energie, maar volgens experts is dat verwaarloosbaar.

Vrachtwagens op waterstof

Voor personenwagens is elektriciteit de toekomst. Maar hoe zit het met de vrachtwagens? Want zij zijn goed voor 35 procent van alle CO2-emissies door de transportsector. Vrachtwagens voor korte afstanden, die vaak stilstaan om te laden en te lossen, kunnen elektrisch worden. Maar voor vrachtwagens die langere afstanden moeten afleggen, zijn batterijen voorlopig geen optie. In Duitsland zijn ze wel bezig met tests waarbij een vrachtwagen elektrisch rijdt met behulp van bovenleidingen op de rechterrijstrook van de snelweg. Met één miljoen euro per kilometer bedrading hangt daar wel een stevig prijskaartje aan vast. Helemaal elektrisch gaan is voor vrachtwagens voorlopig geen optie, wegens de lange afstanden die ze moeten afleggen. Een betere optie is waterstof, want dat kan je snel bijtanken en je kan er grote afstanden mee afleggen. Maar: die brandstof is nog niet meteen voor morgen, omdat bij de productie ervan nog te veel energie verloren gaat. Er is dus nog heel wat onderzoek en geld nodig om waterstof efficiënter te maken. Meer daarover op pagina 55, bij vliegreizen.

Bron: Life Cycle Analysis of the Climate Impact of Electric Vehicles, VUB (2017)

Bron: Van Mierlo et al. (2017)

Met één simpele vingerknip zullen we de klimaatverandering niet oplossen. En de huidige generaties kunnen het niet alleen doen. Al is het maar omdat we op dit moment de effecten van de uitstoot uit de jaren tachtig voelen. Wachten heeft dus echt geen zin meer. 

Lees meer:

Wat mag er allemaal (niet) op uw bord: eetgewoontes aanpassen heeft al positief effect op klimaatverandering

Met deze snelle ingrepen bespaart u op uw elektriciteitsfactuur en helpt u het klimaat

Vliegen blijft negatieve impact hebben op het klimaat, maar toch kan u verschil maken

‘Een CO2-heffing zal alles duurder maken. Maar de opbrengst is voor iedereen even groot’, zegt econoom Brent Bleys.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234