Woensdag 22/09/2021

Red Palmyra uit de handen van die botte beeldenstormers

Boris Johnson is burgemeester van Londen (Conservatieven). Hij heeft een grote belangstelling voor de klassieke oudheid en is auteur van The Dream of Rome (2006).

Ik probeerde onlangs een bevriende politicus te overtuigen van de noodzaak om Palmyra te redden. Omdat hij de antieke stad nooit had bezocht, probeerde ik een beeld te schetsen van de glorie van haar zuilengangen, haar tempels en beelden. Ik vertelde over het gevoel van verwondering dat elke bezoeker in zijn greep krijgt wanneer de zon opkomt boven de oude roze stenen, de verbazing om zo diep in de Arabische woestijn een stad te vinden die recht uit Griekenland of Rome zou kunnen komen.

Ik probeerde hem iets te doen voelen van mijn bijna fysieke misselijkheid bij het idee dat die magistrale stad in handen zou vallen van de monsters van IS, de botte beeldenstormers met hun sloophamers en hun dynamiet. Ik denk dat mijn vriend mijn angst begreep. Maar toen stelde hij de onvermijdelijke vraag: waarom Palmyra? Waarom nu? Wij in het Westen hebben collectief besloten om erg weinig te doen om honderdduizenden Syriërs te helpen. Hoe kun je dan een interventie voor levenloze objecten rechtvaardigen?

Er bestaat eerlijk gezegd geen gemakkelijk antwoord op die vraag. Mensenlevens horen altijd op de eerste plaats te komen. En IS heeft geen monopolie op verschrikkelijke culturele verwoesting - denk maar aan het bombardement op Dresden.

Elke natie heeft zich aan dergelijke misdaden schuldig gemaakt. Maar toch zou het verlies van Palmyra op een heel bijzondere manier rampzalig zijn. Dat heeft niet alleen te maken met de adembenemende sites uit de oudheid, die hun status als VN-erfgoed ten volle verdienen. In Palmyra staat meer op het spel, namelijk het idee zelf van onze westerse beschaving en haar waarden.

Hoe meer je over de inwoners van Palmyra ontdekt, hoe moderner ze lijken. Eeuwenlang lag hun stad op het kruispunt van de grote Griekse, Romeinse en Semitische culturen. Uit alle hoeken van dat immense, vreedzame rijk kwamen ze naar hier, van Schotland tot Libië, van Portugal tot Servië en Irak. In de lange winkelgalerijen klonk Amoritisch en Aramees en Joods en Grieks en (een beetje) Latijn. In een uitbundige vermenging leenden culturen van elkaar.

Ze hadden Romeinse baden en Griekse theaters en ze mummificeerden hun doden op de Egyptische manier. Ze hadden allerlei soorten regeringen - oosterse koningen en Griekse archonten en Romeinse senatoren, soms verschillende soorten tegelijk. De Romeinen, lange tijd de dominante macht, moedigden plaatselijke diversiteit aan, vooral in de religie en de verering van alle soorten Mesopotamische godheden. Zelfs nadat de inwoners van Palmyra in de derde eeuw in opstand kwamen, herbouwde keizer Aurelianus de tempel van Bel.

In duizenden jaren is er natuurlijk veel veranderd. Het ene type van tempel maakte plaats voor het andere, tempels werden kerken, kerken werden moskeeën. Maar nooit in zijn geschiedenis werd Palmyra geconfronteerd met een zo brutale dreiging als vandaag. Elk veroverend leger, elke generaal die hier kwam, vond er wel iets om te bewonderen. Elke opeenvolgende cultuur heeft de stad grotendeels bewaard en ze vaak verfraaid. Nu niet meer. Deze mensen zijn anders. De maniakken van IS zijn zo narcistisch en zo vol van zichzelf dat ze het idee van een grote cultuur die ouder is dan de islam, niet kunnen verkroppen. Ze zijn zo zielig, zo erg in de war, zo bang, zo klein, dat ze niets anders kunnen dan verwoesten - want ze hebben een hekel aan schoonheid. Ze haten afbeeldingen van de menselijke vorm. Zij zijn de radicale vijand van de moderne waarden van het Westen.

En om elke islamofobie de pas af te snijden: zij verraden de nalatenschap van de grote islamitische geleerden, mensen als Avicenna en Averroes, aan wie we de redding van veel klassieke wijsheid danken, waaronder de platonische en aristotelische fundamenten van ons denken.

We hebben al zoveel verloren: Nimrud en Hatra zijn verdwenen, grote delen van Aleppo liggen in puin. En nu lijkt het de beurt aan Palmyra. Ik kan me voorstellen dat het lot van oude ruïnes veel mensen onverschillig laat. Maar voor mij is Palmyra het symbool van de grote ideeën die wij aan de Grieken en Romeinen verschuldigd zijn: verdraagzaamheid en openheid voor andere culturen, voor religieuze en intellectuele vrijheid. Dat is het vechten waard.

Dit is geen botsing van beschavingen. Het is een strijd tussen beschaving en nihilisme, een oorlog die wij moeten winnen.

© Telegraph Group Ltd

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234