Woensdag 23/06/2021

Wereldoorlog II

Reconstructie: hoe deze nazibeul stierf als gevangene van Assad

Alois Brunner. Beeld rv
Alois Brunner.Beeld rv

Alois Brunner, een van de meest gezochte nazi's ter wereld, is in 2001 in ermbarmelijke omstandigheden overleden in Syrië. Dat heeft een journalist van het Franse magazine Revue XXI kunnen reconstrueren. De 89-jarige Brunner werkte voor het Syrische regime, maar viel in ongenade en bracht de laatste jaren van zijn leven door in een kelder in Damascus.

De in Oostenrijk geboren Brunner was als rechterhand van Adolf Eichmann een van de belangrijkste medeverantwoordelijken voor de Holocaust. Eichmann, de architect van de Endlösung, noemde Brunner "een van zijn beste mannen" en zette hem steevast in wanneer hij vond dat het oppakken van joden te traag ging.

Brunner was een overtuigd SS'er en antisemiet, die joden omschreef als "menselijk vuilnis". Hij was rechtstreeks verantwoordelijk voor de deportatie van minstens 128.000 joden naar de concentratiekampen. Tijdens de Tweede Wereldoorlog stond Brunner onder meer aan het hoofd van het kamp van Drancy, bij Parijs, waar joden - maar ook zigeuners en homoseksuelen - werden verzameld en doorgestuurd naar de concentratiekampen. Onder zijn slachtoffers waren ook heel wat vrouwen en kinderen.

Ook joeg Brunner op joden die hun toevlucht hadden gezocht in de door Italië bezette zone aan de Franse rivièra, waar het relatief veilig was. Hij was eveneens de 'uitvinder' van mobiele gaskamers, onschuldig uitziende busjes waarin de passagiers in een afgesloten compartiment werden opgesloten. De uitlaatgassen van de bus werden vervolgens in die compartimenten gepompt, waarna alle passagiers omkwamen. De busjes werden ingezet buiten de getto's en concentratiekampen in het oosten van Europa vooraleer de gaskamers zoals die in Auschwitz operationeel waren.

Alois Brunner. Beeld EPA
Alois Brunner.Beeld EPA

Verhoor- en marteltechnieken

Na de oorlog verbleef Brunner nog een tijdlang onder een valse naam in Duitsland, waar hij zelfs even werkte als chauffeur voor de geallieerden. In 1953 vluchtte hij via Egypte naar de Syrische hoofdstad Damascus, waar hij wapenhandelaar werd. Brunner kwam uiteindelijk in dienst van het dictatoriale regime in Syrië, dat graag gebruikmaakte van zijn kennis van de gruwelijke ondervragings- en marteltechnieken van de Gestapo.

Brunner, die inmiddels zijn naam had veranderd naar Abou Hossein, bleef ook al die tijd een overtuigd antisemiet. In een telefonisch interview met de Chicago Sun Times in 1987 stelde hij dat hij geen greintje spijt had van zijn aandeel in de Holocaust, integendeel. "Ze verdienden stuk voor stuk te sterven, omdat ze agenten van de duivel en menselijk afval waren. Ik heb geen spijt, en zou het zo overdoen."

De Israëlische geheime dienst Mossad kwam Brunner op het spoor en probeerde hem met twee bomaanslagen, in 1961 en in 1980, uit te schakelen. De aanslagen kostten Brunner een oog en vier vingers, maar niet het leven.

In ongenade

Brunner bleef twee decennia onder de hoede van het regime in Damascus, tot hij in 1989 om onbekende reden in ongenade viel. Hij werd eerst een tijdlang onder huisarrest geplaatst in zijn appartement in Damascus, maar werd uiteindelijk opgesloten in de kelder van het appartementsgebouw. Daar zou hij ruim tien jaar in erbarmelijke omstandigheden gevangen zitten.

"Eens hij in die kamer was, werd de deur gesloten om nooit meer te openen", vertelt een van zijn bewakers, een zekere Omar, aan XXI. Volgens de bewaker bracht Brunner zijn laatste jaren door in "miserabele en smerige" omstandigheden. "Hij was heel moe en ziek, en leed en huilde veel in die laatste jaren. Iedereen kon hem horen. Op het einde kon hij zich zelfs niet meer wassen. Al wat hij te eten kreeg, waren legerrantsoenen, smerig spul, en een ei of een aardappel. Hij moest tussen een van de twee kiezen."

Brunner stierf in december 2001 en werd in het grootste geheim begraven volgens de regels van de islam op het kerkhof van Al-Affif in Damascus, aldus Omar. In het jaar van zijn overlijden werd Brunner door een Franse rechtbank bij verstek veroordeeld tot levenslang voor zijn aandeel in de Holocaust.

"Erg geloofwaardig"

Er werd al langer van uit gegaan dat Brunner dood was. Hij was jarenlang de meest gezochte nazi op de lijst van het Simon Wiesenthal Centrum, tot hij in 2014 van de lijst geschrapt werd.

Nazi-jager Serge Klarsfeld noemt het verslag in XXI "erg geloofwaardig". "XXI heeft mensen geïnterviewd die hem van nabij kenden", aldus Klarsfeld, wiens vader stierf nadat hij door Brunner naar Auschwitz was gestuurd. In de jaren 80 vloog Klarsfeld naar Damascus om het regime van Hafiz al-Assad (de vader van huidig president Bashar al-Assad, red.) te vragen Brunner uit te leveren, zodat hij terecht zou kunnen staan voor oorlogsmisdaden, maar kreeg nul op het rekest. Andere pogingen om Brunner uitgeleverd te krijgen, mislukten na de val van de Berlijnse Muur.

"Ik ben blij te horen dat hij in slechte en niet in goede omstandigheden in ballingschap leefde", besluit Klarsfeld.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234