Vrijdag 30/07/2021

Reconstructie: hoe de regering nog even bleef dobberen maar met 24 uur vertraging toch kapseisde

Uitgeschakeld na verlengingen

Na het ontslag van Jo Vandeurzen bleef er voor Yves Leterme geen andere keuze dan het ontslag van zijn regering aanbieden. Toen de Open Vld zich gisterennamiddag opmaakte om het nekschot uit te delen, zag ook de premier in dat verdergaan niet langer zin had.

Door Fabian Lefevere

Brussel l Voor de Franstalige partijen hoefde het allemaal niet. Het rapport van het Hof van Cassatie vonden ze te licht wegen om een regering over te laten vallen. Ook Didier Reynders, die wars van zijn imago erg emotioneel werd tijdens die ultieme gesprekken, was die mening toegedaan.

Zolang Jo Vandeurzen niet daadwerkelijk de deur van de regering achter zich had toegetrokken, kon ook Yves Leterme blijven zitten. Maar niet lang nadat Ghislain Londers, voorzitter van het Hof van Cassatie, zijn rapport had ingediend bij kamervoorzitter Herman Van Rompuy, ontstond een dynamiek die Leterme onmogelijk kon overleven. Na een paar uur van ultiem overleg trok hij naar de koning om er zijn ontslag aan te bieden, wat het hof voorlopig in beraad houdt. "Dit is geen debacle", probeerde CD&V-voorzitster Marianne Thyssen de buitenwereld te overtuigen. "De premier heeft zijn verantwoordelijkheid genomen."

Van een christen-democratische schuldbekentenis was sowieso geen sprake. "Het is niet omdat iemand verantwoordelijkheid opneemt, dat hij schuld bekent", zei Marianne Thyssen. Inge Vervotte zei dat de toekomst zal uitwijzen wat fout is gegaan, zich daarmee in de CD&V-these van een guerre des juges inschakelend. En Leterme zelf meldde geen enkele gewetensprobleem te kennen. "Maar ik moet toegeven dat de nota van Londers", schreef hij in een mededeling gisteravond laat, "het verdere werk van de regering onmogelijk maakt. Ik reken nu op de nog op te richten parlementaire onderzoekscommissie om licht op de feiten te werpen en de waarheid aan te tonen. Ik zal uiteraard volop meewerken aan het onderzoek."

Go for the kill

Met name Open Vld zag in het rapport-Londers een uitgelezen kans om eindelijk komaf te maken met een regering waar ze nooit veel liefde en toewijding aan besteedden. Toen Herman De Croo donderdag in de Kamer de eerste brief van Londers voorlas, was het al duidelijk dat de liberalen voor de kill gingen. Meteen na het uitreiken van het rapport van Cassatie was de teneur bij Open Vld dat de situatie niet langer houdbaar was. "Leterme moet de eer aan zichzelf houden", stelde fractievoorzitter Bart Tommelein. Toen al was bij Open Vld te horen dat "als de CD&V Leterme zelf niet afschiet, wij dat later wel zullen doen."

Dat scenario werd met zin voor precisie uitgevoerd. Meteen bij het begin van de ministerraad drong vice-premier Patrick Dewael aan op het collectieve ontslag van de regering, daar veranderde het eerder aangekondigde ontslag van Jo Vandeurzen weinig aan. Het was iedereen of niemand, zo oordeelde Open Vld. De liberalen beseften hoe groot de risico's waren dat ze zelf zouden meegesleurd worden in Letermes politieke ondergang, daarbij moreel gesterkt door een storm van verontwaardiging in de Vlaamse media.

"Die zware factuur wilde de Open Vld duidelijk niet betalen", zegt een ander lid van de regering. Zo komt het dat de liberalen de scalp opeisten van de premier, terwijl het in de Wetstraat toch traditie is dat niemand de zwarte piet wil krijgen voor de val van een regering. "Als ze ons de zwarte piet willen doorschuiven, dan doen ze maar", zei een topliberaal achteraf. "Ze mogen zeggen dat de val van de regering het land niet dient, dat is allemaal niet aan de orde. De essentie is dat met deze regering elke vorm van credibiliteit zoek is."

De liberalen zegden gisteren dat Leterme tot op het bittere einde verzet pleegde. Maar de werkelijkheid is dat de state of mind bij Yves Leterme gisteravond al niet meer dezelfde was als een dag voordien. Donderdag verklaarde hij nog aan leden van zijn eigen partij dat hij zich niet zou laten verwijderen uit de Zestien. J'y suis et j'y reste. Gisteravond was dat niet langer het geval. Leterme probeerde nog wel, met het argument dat verder regeren noodzakelijk is in deze tijden van economische crisis, maar het was een halfslachtige poging. Niet lang nadat Dewael het collectieve ontslag van de regering had geëist, zei hij daarmee akkoord te gaan. Een paar uur later - omdat de vorst niet vroeger thuis gaf - vertrok hij naar de koning, voor de vierde keer nu al.

De christen-democratische lezing van dat bepalende moment was achteraf helemaal anders dan de liberale. Verkondigden die laatsten dat Leterme aan zijn stoel verkleefd was, dan hing CD&V-voorzitster Marianne Thyssen een ander verhaal op. Zij omschreef Leterme als de initiatiefnemer van zijn eigen ontslag, ze sprak over een daad van goed politiek bestuur, over Letermes hang naar transparantie in de hele zaak, over respect voor het gerecht en Cassatie en over politieke zuiverheid. "Het klopt hoe-ge-naamd niet wat de liberalen beweren." Dat net Dewael de scalp van Leterme opeist, zelf ook gecontesteerd in de zaak-Koekelberg, maakt dat de wonden niet snel zullen helen.

Flinterdun rapport

Hoe dan ook, van de Franstaligen hoefde Leterme niet zo nodig te verdwijnen. Met name cdH en PS zagen in zijn ontslag slinkse manoeuvres van de liberalen, die al maandenlang zouden azen op een kans om Leterme politiek te elimineren. "Natuurlijk was het Open Vld die het ontslag van de regering heeft voorgesteld", zegt een Franstalige regeringslid. "Maar de reden is flauw: het verslag van Cassatie is flinterdun, het draagt geen juridische bewijzen aan en toont op geen enkele manier aan dat Leterme en Vandeurzen rechtstreeks schuldig zijn aan politieke beïnvloeding." In de ministerraad zelf ging Laurette Onkelinx zover om het Cassatierapport een "precedent zonder voorgaande" te noemen, in negatieve zin dus. "Het was veel lichter dan we verwacht hadden," klonk het achteraf in haar onmiddellijke omgeving.

MR was weliswaar wat voorzichtiger, maar week niet fundamenteel af van de lijn van andere Franstalige partijen. Ook Didier Reynders zag in het rapport van Londers weinig reden voor de val van de regering. De man die als ijskonijn door het leven gaat werd daar heel even emotioneel door en kon zijn tranen niet bedwingen, wat Yves Leterme en Jo Vandeurzen hem een dag eerder voorgedaan hadden. Volgens Reynders komt nu de goede afloop van het Fortisdossier in het gedrang. "Natuurlijk is Yves Leterme een probleem, en natuurlijk was zijn brief aan Vandeurzen een idiotie", klinkt het in MR-regeringskringen. "Maar feit is dat wij ervan overtuigd dat door de val van de regering BNP-Paribas zal afhaken. En ja, daar wordt op zo'n moment zelfs een Didier Reynders emotioneel door."

Zelfs ijskonijn Didier Reynders kon zijn tranen

niet bedwingen

n Yves Leterme op weg naar de koning, samen met woordvoerder Peter Poulussen.

n Ministers Laruelle, Reynders en Michel na de val: van de Franstalige partijen hoefde Leterme niet te verdwijnen.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234