Woensdag 18/05/2022

Rechts Amerika in opstand tegen Barack Obama

‘De moderne rechtervleugel voelt zich bestolen. Amerika is hen ontnomen en ze zijn vastbesloten om het terug te nemen. De oude Amerikaanse deugden zijn aangevreten door kosmopolieten en intellectuelen; het competitieve kapitalisme is stukje bij beetje ondermijnd door socialistische en communistische samenzweerders; de nationale veiligheid is vernietigd door verraad en complotten die niet alleen gesmeed worden door vreemdelingen en outsiders zoals voorheen, maar door vooraanstaande staatsmannen die in het centrum van de Amerikaanse macht staan.”Het citaat klinkt alsof het gisteren opgetekend werd, maar het komt uit het klassieke essay The Paranoid Style in American Politics, dat historicus Richard Hofstadter neerschreef in 1964, het jaar dat Barry Goldwater, de peetvader van hedendaags aangebrand rechts in Amerika, de Republikeinse presidentiële nominatie won. Het blijft echter een accuraat psychologisch profiel van het conservatieve verzet dat in 2009 groeide tegen president Barack Obama.Dat het verzet paranoïde was, staat buiten kijf. In 2009 werd er in de VS in alle ernst gedebatteerd over doodscommissies die zouden beslissen of oudjes en gehandicapten nog wel medische zorgen zouden krijgen, over op communistische leest geschoeide heropvoedingskampen voor jongeren en de vraag of de president niet in Hawaï maar in Kenia geboren was, waardoor hij niet eens het recht zou hebben om in het Witte Huis te zitten. De discussies vonden hun oorsprong telkens in wat in het Amerikaanse Engels welluidend the lunatic fringe (het geflipte randje) heet, maar werden door de altijd naar kijk-, lees- en klikcijfers op zoek zijnde media gretig opgepikt en dus gelegitimeerd.Maar paranoïa was niet het enige kenmerk van de protesten. Met steeds minder gêne droegen de demonstranten borden mee waarop Obama afgebeeld werd als Hitler en Stalin. Sterker nog: de eerste zwarte president zag zichzelf door zijn tegenstanders geportretteerd als een aap of een wilde in een bananenrokje die zo snel mogelijk terug naar Afrika moest.Vanuit Europa lijkt dat amusante Amerikaanse waanzin uit een Borat-film, maar waarnemers waarschuwen dat het ernst is. De anti-Obamademonstranten dreigen in toenemende mate met geweld en dagen zelfs gewapend op voor publieke bijeenkomsten. Een aantal dodelijke incidenten in de marge, waaronder de schietpartij in het Holocaustmuseum afgelopen juni, zouden bovendien aantonen dat het in toenemende mate verhitte protest bepaalde groepen en individuen tot geweld kan drijven. Een herhaling van de aanslag in Oklahoma City in 1995, toen de extreem rechtse veteraan van de eerste Irakoorlog Timothy McVeigh het Alfred P. Murrahregeringsgebouw opblies en 168 slachtoffers maakte, valt niet uit te sluiten, heet het.

‘Tea Parties’ en ‘town hells’

De aangebrande anti-Obamabeweging kwam voor het eerst internationaal in het nieuws, toen op 15 april (de deadline voor Amerikaanse belastingbrieven) door het hele land zogenaamde Tea Bag Parties doorgingen. Met die naam verwezen de protesteerders naar de Boston Tea Party in 1773, waar tonnen thee in de haven gedumpt werden uit protest tegen onrechtvaardige belastingen die opgelegd werden door de Engelse kroon. Nominaal was het een dag van protest tegen het economische beleid van de regering-Obama. Wat van de Tea Bag Parties echter vooral bleef hangen, was de uitbarsting van vaak racistisch vitriool tegenover de president.Volgens professor John Tirman, directeur van het departement politieke wetenschappen op het Massachusetts Institute of Technology, net buiten Boston, vindt de Tea Partybeweging haar wortels in een combinatie van economische onzekerheid en racisme. “Op die demonstraties zie je vooral mensen uit de lagere middenklasse die het hard te verduren hebben van de economische crisis. Dat maakt hen begrijpelijk zeer kwaad. Maar we hebben nu ook een president die volgens veel van hen een vreemde is. Dit is een fundamenteel racistische en xenofobe beweging. Als de president een conventionele blanke politicus was, zou je dit niet zien.”Ook David Woodard, Republikeinse campagnestrateeg en professor politicologie op de Clemsonuniversiteit in South Carolina, ziet die tendens. “Er zijn zeker elementen van racisme en antisemitisme bij. Ik heb in meetings gezeten met die mensen, waar ze dingen vertelden die behoorlijk extreem waren. Er zijn altijd groepen geweest die over het randje gingen, maar die krijgen gewoonlijk niet de credibility die deze lui wel blijken te krijgen.” Na de Tea Parties kwamen de Town Hells. Tijdens het parlementaire zomerreces daagden in het hele land kwade Teabaggers op voor town hall meetings, open vergaderingen waar Democratische parlementsleden de op stapel staande gezondheidshervorming kwamen verdedigen. Ook die ontaardden keer op keer in gretig door de media gecoverde scheldpartijen. De protesten werden aangewakkerd door Sarah Palin. De voormalige Republikeinse kandidaat-vicepresidente, die in 2009 een heldin werd voor de Tea Partybeweging, had op haar Facebookpagina gesteld dat de Democraten death panels zouden invoeren, doodscommissies die oudjes en mindervaliden hun gezondheidszorg zouden afpakken.Her en der woonden mensen de town halls gewapend bij. Een meeting in Arizona moest ontruimd worden nadat een van de aanwezigen een geladen pistool uit zijn broekzak had laten vallen. De spreekwoordelijke fifteen minutes of fame gingen echter naar William Kostric, de man die voor een toespraak van president Obama in New Hampshire opdaagde met een ostentatief zichtbaar pistool in een holster aan zijn dijbeen. Later op de dag verklaarde hij op televisie dat hij het wapen droeg om “mensen eraan te herinneren welke rechten we hebben en hoe snel we ze verliezen in dit land. Je moet geen genie zijn om te zien dat we ons met halsbrekende snelheid op een weg bevinden die wegleidt van de vrijheid en naar de tirannie.”

Binnenlandse terreur

Kostric’ argument had recht uit de pen van Richard Hofstadter kunnen komen. De politieke paranoïalijder ziet overal apocalyptische samenzweringen, schreef die in 1965. De strijd gaat steeds tussen het absolute goed en het absolute kwaad, compromis is onmogelijk en de vijand is altijd schimmig en almachtig.“Dit is een beweging die de federale regering als haar voornaamste vijand beschouwt”, zegt Mark Potok, een onderzoeker bij het Southern Poverty Law Center in Alabama, dat haatgroepen in kaart brengt. “Obama vertegenwoordigt de zeer reële, grote veranderingen die zich afspelen in dit land. Het volkstellingsbureau voorspelt dat blanken in 2050 hun meerderheid zullen verliezen in de VS. Daar heerst in heel wat kringen angst over. Ik zeg niet dat elke Teabagger een racist is, maar raciale angsten zitten achter een groot deel van de woede die we zien.”Die woede neemt gevaarlijke vormen aan, wordt betoogd in een rapport van het Southern Poverty Law Center dat vorig jaar verscheen. “Nadat Obama in de zomer van 2008 de Democratische nominatie had gewonnen, zag je een stijging in het aantal incidenten van binnenlandse terreur”, zegt Mark Potok. “Virtueel elk van die incidenten was direct gelinkt aan Obama’s opgang, aan het idee dat een zwarte president zou worden van de VS.”Een overzicht. In augustus 2008 worden in de buurt van de Democratische conventie in Denver, waar Obama de nominatie krijgt, drie skinheads aangehouden met een koffer vol wapens. Volgens het politierapport praatten ze over een aanslag op Obama. In oktober arresteert de politie in Tennessee twee skinheads met gelijkaardige plannen. Zij willen voor hun aanslag op Obama 88 zwarten vermoorden. De achtste letter van het alfabet is H. het getal 88 verwijst in neonazikringen naar ‘Heil Hitler’.In de staat Maine vinden politieagenten begin december in het huis van neonazi Richard Cummings, die net doodgeschoten is door zijn vrouw, radioactieve bestanddelen voor een zogenaamde vuile bom. Cummings was volgens de politie “zeer ontzet” door Obama’s verkiezingsoverwinning. Een week later wordt in de legerbasis Camp Lejeune in North Carolina een korporaal aangehouden voor diefstal. Na een huiszoeking in de barakken blijkt dat ook hij plannen heeft om Obama te vermoorden.Op 6 april schiet neonazi Richard Poplawski in Pittsburgh drie politiemannen dood. Op zijn computer worden video’s aangetroffen van Glenn Beck, de televisiepresentator die op de conservatieve nieuwszender Fox één van de gangmakers is van de Tea party-protesten. Poplawski was ook een regelmatige bezoeker van de website van samenzweringstheoreticus Alex Jones, die gelooft dat Barack Obama deel is van een wereldwijd complot om de VS te vernietigen.Op tien juni schiet de 88-jarige James von Brunn in het Holocaustmuseum in Washington DC een zwarte veiligheidsagent dood. In zijn auto wordt een brief aangetroffen waarin hij schreef: “Obama is gecreëerd door de Joden. Obama doet wat zijn Joodse meesters hem vertellen.” Ondertussen schoot de wapenverkoop in de VS de lucht in sinds het aantreden van Obama. In een rapport van het ministerie van binnenlandse veiligheid werd gesteld dat haatgroepen, die hun ledenaantallen zien boomen vanwege Obama, actief proberen om terugkerende militaire veteranen van de oorlogen in Irak en Afghanistan te werven. Dat alles toont aan dat er een potentieel bestaat voor erger, zegt Mark Potok. “De vrees is dat de samenzweringstheorieën, de angsten en de diepe woede die we bij een deel van de bevolking zien ultiem tot een nieuw Oklahoma City leiden. Ik zeg niet dat het zal gebeuren, maar het behoort duidelijk tot de mogelijkheden. Timothy McVeigh werd gedreven door dezelfde samenzweringstheorieën.”Potok verwijst naar het opschrift dat William Kostric, de man die gewapend naar Obama’s toespraak kwam, op zijn T-shirt droeg: “It’s time to water the tree of liberty (het is tijd om de boom van de vrijheid water te geven).” Daarmee parafraseerde hij Thomas Jefferson, president 1801 tot 1809. Die had gezegd: “De boom van de vrijheid moet van tijd tot tijd verfrist worden met het bloed van patriotten en tirannen.” Potok: “Het is het onthouden waard dat Timothy McVeigh op de dag dat hij in Oklahoma City 168 mensen vermoordde een T-shirt droeg met die zelfde woorden.”

‘Wij, het volk’

Wat alle gewelddadige incidenten sinds Obama’s politieke opgang gemeen hebben, is dat de daders zich voeden aan hetzelfde ecosysteem van paranoïde websites, blogs en obscure publicaties als een groot deel van de Teabaggers. Je hoefde op de town halls deze zomer maar even met mensen te praten om in te zien dat het maar een kleine stap is van Sarah Palins doodscommissies naar de zwarte helikopters van de VN die volgens de klassieke samenzweringstheorieën in de VS zullen landen om de grondwet op te heffen, de staat van beleg uit te roepen en het kapitalisme af te schaffen. Die denkbeelden worden niet alleen gevoed vanuit de onderbuik van het internet, maar ook door de legitieme rechtse media. Rush Limbaugh, de paus van de rechtse talkradio, stelde in oktober alvast dat Obama’s Nobelprijs voor de Vrede een onderdeel was van het VN-complot tegen Amerika. “De Nobelprijs is niets meer dan een verlengstuk van de ambitie van de VN om de Verenigde Staten te vernietigen”, zei hij in zijn door meer dan dertig miljoen mensen beluisterde radioprogramma: “De vredesprijs maakt van Obama een marionet.”De grote mediagangmaker van de protesten is echter Glenn Beck van Fox News. In zijn populaire programma op Fox betoogt Beck keer op keer dat het einde van de Verenigde Staten nakend is. De regering-Obama zou de schatkist willen ledigen met hoge overheidsuitgaven, om daarna een socialistisch regime in te voeren. Buitenlandse krachten en multinationals zouden samenzweren om de VS met zijn buurlanden samen te smelten tot een nieuwe staat genaamd MexAmeriCanada. Obama is volgens Beck een racist die “een diepe haat voor blanken en de blanke cultuur” in zich draagt.Die laatste uitspraak kostte Beck een reeks adverteerders, maar zijn invloed valt niet te ontkennen. Hij nam met name het initiatief voor de Tea Partymars op Washington op 12 september. Volgens de Tea Baggers zelf waren daar twee miljoen mensen. De ordediensten hielden het op 50.000. Hoe dan ook was het nogmaals een uitbarsting van paranoia en racistisch vitriool. Dat nam echter niet weg dat meerdere Republikeinse congresleden zich geroepen voelden om stemmingen over te slaan in het halfrond, zodat ze de voor het Capitool verzamelde menigte konden toespreken.Onder hen was Michele Bachmann, de volksvertegenwoordiger uit Minnesota die Amerika eerder had opgeroepen om zich te bewapenen tegen de nieuwe klimaatwet van de regering-Obama. “Een revolutie nu en dan is een goede zaak”, zei ze. “Wij, het volk, zullen hard moeten terugvechten als we ons land niet willen verliezen.”Bachmann, samen met Sarah Palin de grande dame van de Teabaggers, staat lang niet alleen met haar toespelingen op gewelddadig verzet. Op elke anti-Obamamanifestatie zijn slogans te zien en te horen van mensen die aangeven dat ze ‘deze keer nog’ ongewapend zijn. Afgelopen week stelde de Californische advocate Orly Taitz, een van de boegbeelden van de Birtherbeweging, die claimt dat Obama zijn Amerikaanse geboorteakte vervalst heeft, dat het “wellicht tijd is om gebruik te maken van onze rechten onder het tweede amendement van de grondwet om wapens te dragen en milities te vormen”.Zorgwekkende feiten, vindt Mark Potok. “Als je naar een vergadering over gezondheidszorg komt, zou je denken dat je daar geen automatisch wapen voor nodig hebt. Maar men stelt impliciete bedreigingen. Mensen zeggen: als de regering zich niet gedraagt zoals wij willen, zullen we ons verzetten met wapens.”

Republikeins probleem

Dat de Teabaggers wel degelijk politieke invloed hebben, is niet te ontkennen. In 2009 slaagden ze er alvast in om het debat over de ziekteverzekering te herleiden tot een schreeuwpartij over bij elkaar gefantaseerde doodscommissies en Obama’s vermeende totalitaire neigingen. Als de Democraten tijdens de zomer niet geconfronteerd waren met woedende meutes, zouden ze het debat wellicht veel minder met dichtgeknepen billen gevoerd hebben en was de ziektewet mogelijk nog in 2009 goedgekeurd, zoals Barack Obama aanvankelijk beloofd had, menen heel wat Washingtonwatchers. Dat is echter geen toeval. Achter de Tea Partyprotesten zit namelijk een aantal met de ziekteverzekeringsindustrie en de Republikeinse partij gelieerde lobbygroepen. Keer op keer kwam daarbij de naam Dick Armey terug. Armey was van 1995 tot 2003 Republikeinse meerderheidsleider in het Huis van Afgevaardigden. Dezer dagen leidt hij FreedomWorks, een lobbyfirma in Washington die onder haar klanten een aantal grote farmaceuticabedrijven telt en via de dekmantelorganisaties en -websites voor de organisatie van heel wat Tea Parties zorgde.Dat Fox News optrad als gangmaker van de protesten mag evenmin verwonderen. De zender is eigendom van de conservatieve Australische mediamagnaat Rupert Murdoch. Directeur van Fox News is Roger Ailes, die in een vorig leven mediaconsultant was voor de Republikeinse presidenten Nixon, Reagan en George H.W. Bush.Voor de Republikeinen is de Tea Partybeweging echter verre van een onverdeelde zegen. De partij zit electoraal in het slop en hoe meer de Teabaggers met hun spierballen rollen, hoe meer ze de Republikeinen in de hoek drijven. Dat erkent ook partijstrateeg David Woodard. “Als Republikein wil je de Tea Partygroepen niet echt omarmen, maar je vreest hen wel. Als je weigert om naar hun evenementen te komen, of als je stemgedrag niet compleet in hun lijn ligt, kunnen ze je in de problemen brengen.”De macht van de Teabaggers is vooral voelbaar bij voorverkiezingen, wanneer de partij intern haar kandidaten aanduidt, zegt Woodard. Het publiek dat dan komt stemmen is veel rechtser dan het electoraat in het algemeen. Op die manier dwingen de Teabaggers Republikeinse kandidaten zo ver naar rechts dat ze het in een later stadium moeilijk krijgen om te appelleren aan de gematigde kiezers die verkiezingen beslissen. Ondertussen wordt er gespeculeerd dat de Tea Partybeweging een heuse derde partij met eigen kandidaten zou kunnen lanceren. Sarah Palin als presidentiële kandidate in 2012 zou wat dat betreft een coup van formaat zijn.Dat is voor de Republikeinen een potentieel bedreigende evolutie, zegt David Woodard. “Het goeie nieuws is dat we hen zo uit onze primary’s kunnen houden. Maar in nipte verkiezingen kunnen zij het verschil maken in ons nadeel, omdat ze dan stemmen zullen wegkapen van de Republikeinen en niet van de Democraten.”Het grote politieke gevaar van de groeiende invloed van de Tea Partybeweging is echter dat ze het Democratische proces verstoren, zegt John Tirman. “Het is zeer moeilijk geworden om in dit land een beschaafd debat te voeren. Je kunt nergens meer over praten zonder uitgescholden te worden. De Republikeinse partij is zo schatplichtig geworden aan die woede dat ze simpelweg niet meer bereid is om compromissen te sluiten over belangrijke dossiers. Deze beweging is mee verantwoordelijk voor de steeds verdere polarisering van de Amerikaanse politiek en de toenemende onbestuurbaarheid die daarvan het resultaat is. Dat is een zeer kwalijke zaak.”

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234