Donderdag 21/01/2021

Rechter had meer eerbied voor de Pfaffs dan voor de grondwet

Enkele dagen geleden besliste de (plaatsvervangende) voorzitter van de rechtbank in Antwerpen dat het weekblad TV-Familie een aangekondigd artikel over de financiële toestand van de familie Pfaff niet mocht publiceren, op straffe van een dwangsom van 250.000 euro. Hoe is dat verbod te rijmen met het grondwettelijk verbod van preventieve censuur? ‘Niet dus’, argumenteert Dirk Voorhoof.

Je moet de voorbije jaren op een onbewoond eiland doorgebracht hebben om niet op de hoogte te zijn van allerlei zaken uit het privéleven van de familie Pfaff. Interviews in kranten en weekbladen, fotoreportages en een eigen soapserie op de Vlaamse televisie gaven een wel heel erg diepe inkijk in een reeks gebeurtenissen uit het leven van de Pfafffamilie. Dan is het even knipperen met de ogen als een rechter op eenzijdig verzoekschrift plotsklaps de publicatie verbiedt van een aangekondigd artikel in verband met de financiële toestand van de familie Pfaff. Wat er precies in het door TV-Familie aangekondigde artikel zou worden onthuld, is overigens niet duidelijk. We weten enkel dat het over de financiële toestand zou gaan of over mogelijk frauduleuze praktijken of fiscale fraude. Niet de eerste keer trouwens dat dit soort berichten in de pers opduiken. Samen met de advocaat van de familie Pfaff giste de rechter dus zomaar een beetje dat het artikel mogelijkerwijze een ontoelaatbare inbreuk zou kunnen zijn op het privéleven van de Pfaff-familie. De rechter blijkt met die opstelling meer eerbied te hebben voor de Pfaffs dan voor de Belgische grondwet.Want laat dit nu juist de essentie zijn van wat de Belgische grondwet radicaal als ontoelaatbaar beschouwt. Volgens de grondwet en tal van rechterlijke uitspraken zijn preventieve maatregelen tegenover de pers verboden en mag ook de rechter zich niet aan censuur bezondigen, ook niet eventjes. Voorzitters van de rechtbanken te Luik, Gent, Brussel én Antwerpen hebben de voorbije jaren bij herhaling benadrukt dat het opleggen van een rechterlijk verbod van een artikel of boek wegens de opinies of meningen die erin worden uitgedrukt, in strijd is met de grondwet. Nog niet eens zolang geleden was de voorzitter van de Antwerpse rechtbank van oordeel dat ‘een verbod tot publicatie neerkomt op censuur, strijdig met de grondwet’. In een andere zaak wees de voorzitter van de Antwerpse rechtbank een vordering tot publicatieverbod af omdat zo’n verbod zou neerkomen op een preventieve maatregel. De rechter merkte op dat de grondwet moet worden nageleefd en dat daarom de gevraagde censuurmaatregel niet kon worden toegewezen, ook niet ter bescherming of voorkoming van een ernstig nadeel voor de personen die in de publicatie zouden in verband gebracht worden met een sekte. Een rechter kan wel tussenkomen van zodra er al enige verspreiding aan het artikel of het boek is gegeven, want dan is het inderdaad geen preventieve censuur meer. In zo’n geval kan de kortgedingrechter concreet de inhoud en de context daadwerkelijk beoordelen en in uitzonderlijke gevallen een verspreidingsverbod noodzakelijk achten ter bescherming van andere fundamentele rechten, zoals bijvoorbeeld het recht op privacy. Hoewel ook een dergelijke rechterlijke tussenkomst vaak op gespannen voet staat met andere juridische basisprincipes. Maar het verbod tot publicatie van het aangekondigde artikel van TV-Familie, bovendien op eenzijdig verzoekschrift, dus zonder enige mogelijkheid van verweer vanwege de uitgever of hoofdredacteur, is duidelijk een stap te ver. Dat onlangs in hetzelfde weekblad een artikel verscheen dat mogelijkerwijze een inbreuk was op het privéleven van Jean-Marie Pfaff en Carmen Seth (‘mogelijkerwijze’, want er is hierover (nog) geen rechterlijke uitspraak) kan juridisch geen reden zijn om aan dat weekblad ook voor de toekomst verbod op te leggen om te berichten over andere aspecten van het familieleven of het familievermogen van de Pfaffs.

Gevaar

Men kan aanvoeren dat het wat overtrokken is om de grondwettelijke principes van persvrijheid en censuurverbod in deze zaak uit de kast te halen, aangezien het hier toch om roddel zou gaan door een sensatieweekblad, berichtgeving zonder enig maatschappelijk belang, smeuïge verhalen die een inbreuk zijn op het privéleven van de betrokkenen. Wie deze redenering volgt opent echter een deur die de grondwetgever én de rechtspraak tot nu toe gesloten hebben willen houden wegens het te grote gevaar dat dit de rechter geval per geval de mogelijkheid zou geven om preventief tussen te komen. Laat de boodschap van artikel 25 van de grondwet duidelijk zijn: ‘de censuur kan nooit worden ingevoerd’. Nooit! Het is ooit eerder gezegd en het moet soms eens herhaald worden: de grondwet is geen vodje papier.Wil dit zeggen dat TV-Familie ongemoeid en ongegeneerd het privéleven of de goede naam en reputatie van anderen mag besmeuren? Zeker niet. Het wordt zelfs hoog tijd dat er wat assertiever opgetreden wordt tegen onbetamelijke ‘journalistiek’ zoals die steeds meer uitzaait in tal van weekbladen en ook is gaan insijpelen bij andere media. Maar daarvoor bestaan rechtsmiddelen, klachtprocedures en vorderingen die wel in overeenstemming zijn met de grondwet en met de fundamentele basisprincipes van de rechtsstaat. Het komt niet aan de snelrechter in kort geding toe om met een juridische bokshandschoen deze basisprincipes een dreun te geven. Deze week krijgt TV-Familie de bokshandschoen vol in het gezicht, volgende week zou het wel eens Trends, Knack, MO*, Humo, De Morgen, De Standaard of De Tijd kunnen zijn. Want er lopen in dit land ook politici, bedrijfsleiders, politiemensen, ambtenaren en zelfs magistraten rond die wel eens door de uitspraak in de zaak TV-Familie op slechte gedachten zouden kunnen komen.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234