Dinsdag 17/09/2019

Recht in het hart van de vrijheid

Drie zwaarbewapende terroristen vermoordden op de redactie van Charlie Hebdo twaalf mensen, onder wie vier cartoonisten. Het tijdschrift werd al jaren bedreigd vanwege zijn satirische cartoons over de islam. Toch is dat niet de enige reden van de aanslag. 'Ook de mondiale rol van Frankrijk wordt hier aangevallen', zegt invloedrijk politoloog Dominique Moïsi.

"Ik kwam met mijn dochtertje aangewandeld, toen we voor de deur van het redactiegebouw brutaal werden bedreigd door twee mannen in een bivakmuts. Ze wilden binnen, naar boven. Ik tikte de code in. Ze schoten. Het duurde een vijftal minuten. Ze spraken perfect Frans, verwezen naar Al Qaida." Coco, een cartooniste van Charlie Hebdo die dit relaas deed in de krant l'Humanité, ontsnapt aan de dood door haar toevlucht te zoeken onder een bureau. Haar collega's hebben minder geluk. Met duidelijke voorkennis stappen de terroristen af op de redactievergadering, die wekelijks op woensdagochtend wordt gehouden.

Gewezen Syriëstrijders?

Ze executeren gericht de vier beroemde cartoonisten Wolinski, Charb (ook verantwoordelijk uitgever), Cabu en Tignous, van wie ze de namen noemen. Ze roepen 'Allah is groot' en 'We hebben de profeet gewroken'. Journalisten die het dak op vluchten filmen korte tijd later hoe een van de moordenaars ijskoud een gewonde agent een genadeschot geeft in het hoofd. Twaalf mensen werden wat later dood aangetroffen. Van de elf gewonden vechten vier mensen nog altijd voor hun leven.

De drie voortvluchtige daders werden gisteravond met man en macht opgespoord. Het zou gaan om twee broers, Saïd (34) en Chérif (32) K., die beiden ex-Syriëstrijders zouden zijn, en Hamyd M. (18).

Met Charlie Hebdo werd een symbool aangevallen. De vrijzinnige redactie, beroemd om zijn satirische cartoons over religies en politici van alle strekkingen, werd bedreigd sinds ze in 2006 (in navolging van de Deense krant Jyllands Posten) een cartoon publiceerde over de profeet, wat volgens extremisten 'heiligschennis' is. Sindsdien stond Charb onder politiebewaking. Ook zijn lijfwacht werd gisteren gedood.

De vraag rijst of de timing toeval is. Charlie Hebdo pakt net deze week uit met een nummer over Michel Houellebecq. De schrijver voorspelt in zijn veelbesproken nieuwe roman Soumission dat Frankrijk in 2022 een premier van de Moslimbroeders krijgt. Op de voorpagina staat een cartoon over Houellebecq, die voorspelt dat hij binnen zes jaar de vastenmaand ramadan zal belijden. Binnenin: een cartoon van Charb, waarin hij opmerkt dat er dit jaar nog geen jihadistische aanslag was in Frankrijk. Gisterochtend op Twitter: een tekening van IS-leider Al Bagdadi, die nieuwjaarswensen verkondigt - 'vooral voor de gezondheid'.

"Toch denk ik niet dat de daders zo gesofisticeerd waren om het moment van hun aanslag te laten samenvallen met de verschijning van Soumission of een nieuwe cartoon. Dit is een aanslag die duidelijk zeer lang was voorbereid. De belangrijkste reden dat het blad op een doelwittenlijst van extremisten stond zijn nog altijd de karikaturen over de profeet die ze acht jaar geleden publiceerden", zegt Dominique Moïsi, professor geopolitiek aan het Institut français des Relations Internationales (IFRI), aan De Morgen.

"Tegelijk is dit ook een gerichte aanslag op de persvrijheid en onze vrijheid tout court, een kernwaarde van de Franse Republiek. De terroristen wilden wraak voor een heiligschennis maar wilden ook onze samenleving en democratie treffen. Onze mondiale rol wordt hier aangevallen. Frankrijk heeft troepen in Mali (die strijden tegen Al Qaida in de Maghreb, MR) en Irak (waar ze IS bombarderen, MR). Men probeert ons te straffen, af te schrikken, om wat we doen en wie we zijn."

Moïsi zegt ook het propagandadoel niet uit het oog te verliezen. "Men zegt dat IS en Al Qaida kampen met een gebrek aan rekruten. Dit zie ik als een poging om nieuwe, vervreemde, moslimjongeren aan te trekken. Met een aanslag op de media haal je helaas overal het nieuws. Alle journalisten worden door zo'n vreselijke aanslag rechtstreeks betrokken."

Emotionele reacties

Als auteur van La Géopolitique des émotions waarschuwt Moïsi daarom voor emotionele reacties die de overgrote meerderheid van moslimburgers zouden diaboliseren. "We mogen vooral niet paranoia worden en moeten trouw blijven aan onze principes van tolerantie. De strijd tegen islamistisch terrorisme mag geen oorlog worden tegen de islam, want dat zou een overwinning zijn voor de terroristen. We mogen niet afglijden naar een samenleving van achterdocht, maar moeten blijven inzetten op een samenleving van vertrouwen. We moeten onze veiligheid beslist beschermen maar ook onze jonge generatie, hen behoeden voor uitsluiting door werkloosheid en armoede - een voedingsbodem voor extremisme. Laat ons een evenwicht zoeken tussen bescherming en onderwijs."

De Parisiens gaven gisteravond blijk van een enorme solidariteit. Op de Place de la République stroomden duizenden mensen toe om de slachtoffers te herdenken. Op sociale media begon een mondiale campagne onder de slogan 'Je suis Charlie Hebdo'.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234