Vrijdag 18/09/2020

Reacties op PS-voorstellen zijn radicaler dan voorstellen zelf

Een werkweek van vier dagen, gratis onderwijs en een kleinere loonkloof. De voorstellen die PS-voorzitter Elio Di Rupo in zijn nieuwe boek Nouvelles conquêtes lanceert zijn niet mis. De reacties evenmin.

Maandag stelde Elio Di Rupo zijn boek Nouvelles Conquêtes voor. De reacties op de "PTB-recepten" en "donkerrode" voorstellen waren niet mals. Een bloemlezing van Twitter spreekt boekdelen.

Ive Marx (UA): "De PS is helemaal de trappers kwijt. Di Rupo brengt fictieboek uit wanneer iedereen net terugkomt uit vakantie." Hendrik Bogaert (CD&V): "Gelieve alle experimenten met voorspelbare dramatische uitkomst voortaan eerst in Wallonië uit te testen." Ex-LDD'er Rudi De Kerpel: "Di Rupo wil van gans België een economisch kerkhof maken!"

Deze reacties geven een interessant beeld van het debat in Vlaanderen. Ze tonen een gebrek aan historisch inzicht aan, een verregaande verrechtsing en een tekort aan verbeelding.

Gebrek aan historisch inzicht

Ten eerste: de reacties getuigen van weinig historisch en vergelijkend inzicht. Twee voorbeelden kunnen dat verduidelijken. Het eerste betreft het voorstel voor een vierdaagse werkweek. De waarschuwingen voor de afschuwelijke gevolgen van minder werken zijn zo oud als het kapitalisme. In 1837 waarschuwde Nassau Senior (University of Oxford) dat de 10-urige werkdag de Britse industrie zou vernietigen en de arbeiders verarmen.

Toen Henry Ford de vijfdaagse werkweek voorstelde in de jaren 20, kreeg hij sterke tegenkanting van de Amerikaanse kapitalisten. De ene verklaarde dat het tijd was om te ontwaken uit de droom van eeuwige vakantie, een andere hield het bij "de mensheid gedijt niet op vrije dagen".

Als je naar vandaag kijkt, heeft de PS enkele onverwachte medestanders. Kapitalistische bedrijven van Amazon tot Toyota doen experimenten met een 30-urige werkweek. En eigenlijk treedt de PS gewoon in de voetsporen van Google-CEO Larry Page, die zich uitsprak voor een werkweek van vier dagen.

Een tweede voorbeeld betreft de belastingen op vermogens en hoge inkomens. Tussen 1935 en 1982 was het hoogste marginaal tarief in de personenbelasting meer dan 70 procent in de VS. Onder president Eisenhower (1953-'61) bedroeg het zelfs 91 procent, en toch bleef economische rampspoed uit. Een bloeiend land als Noorwegen heeft dan weer al lang een vermogensbelasting. De belastingvoorstellen van de PS zijn in vergelijkend perspectief dus niet zo radicaal.

Verrechtsing van maatschappij

Ten tweede: de reacties tonen hoezeer het sociaaleconomisch debat de afgelopen decennia verrechtst is. In de jaren 70 van de vorige eeuw wees mainstream-links het kapitalistische systeem nog helemaal af. In 1974 hield de BSP een ideologisch congres, waarop gesteld werd: "Aan de basis van het socialisme ligt de vestiging van nieuwe productieverhoudingen die de bevrijding van de gedwongen arbeid nastreven." Verder werd er gepleit voor economische democratie gebaseerd op socialisering, planning en zelfbeheer.

Het is zoals de Nederlandse auteur Jan Terlouw onlangs zei: "Ik hoor nog wel eens om me heen: wat ben je links geworden. Dat is een verkeerde aanname. Ik zei dit soort dingen al in de jaren 70. Toen was daar niets radicaals aan. Het is de samenleving die zo rechts is geworden, zo verschrikkelijk rechts."

Dat de reacties nu zo hard zijn, komt omdat meer radicale ideeën niet meer aan bod komen in het debat. Zoals een recente paper besluit: radicale alternatieven doen mainstream-voorstellen aan dezelfde zijde van het politieke spectrum gematigder lijken, waardoor de steun voor deze gematigde voorstellen toeneemt.

Gebrek aan verbeelding

Tot slot tonen de reacties onze gebrekkige verbeeldingskracht. Dat is een van de grote "verwezenlijkingen" van de verrechtsing, dat alternatieven als onmogelijk worden beschouwd (There Is No Alternative, TINA).

Bart Eeckhout, in deze krant iets positiever over de voorstellen, schreef dat Di Rupo "een nieuwe utopie" formuleerde. Volgens Van Dale is een utopie "een onbereikbaar ideaal", volgens Wikipedia "een onmogelijke werkelijkheid, een ideale wereld die echter niet bereikt kan worden". Rechtvaardige fiscaliteit, de transitie naar een ecologischer samenleving, werkbaar werk voor iedereen, gratis onderwijs en het terugdringen van de ongelijkheid: zijn dat echt utopische voorstellen?

Een wereld zonder arbeid, een wereld waarin gender, ras, religie of geaardheid er niet toe doen, een wereld zonder oorlog, een volledig klasseloze samenleving, dát zijn utopieën.

Leve het debat

Samengevat: de reacties op de PS-voorstellen tonen een gebrek aan historisch en vergelijkend inzicht, een sterke verrechtsing in de afgelopen decennia, en een gebrek aan verbeelding.

Je kunt voor of tegen de voorstellen zijn, maar die reductio ad economisch kerkhofum en argumentloze delegitimering zijn niets meer dan instinctieve kreten en intellectuele luiheid. "Bandbreedte maatschappelijk debat is vaak te smal in Vlaanderen", tweette journalist Joël De Ceulaer onlangs. Op vlak van sociaaleconomisch beleid geef ik hem gelijk. Tijd om een einde te maken aan die "politieke correctheid".

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234