Zondag 04/12/2022

ReportageMoskou

Razendsnel stijgende prijzen, dreigende armoede en mogelijke tekorten: de onrust groeit in Moskou

Inwoners van Moskou gaan nog een laatste keer naar McDonald's voor het fastfoodrestaurant de deuren sluit in Rusland. Beeld Photo News
Inwoners van Moskou gaan nog een laatste keer naar McDonald's voor het fastfoodrestaurant de deuren sluit in Rusland.Beeld Photo News

Protesteren is onmogelijk in politiestad Moskou, maar de meeste inwoners zijn vooral bezig met de economische gevolgen van de inval in Oekraïne. Westerse ketens trekken weg. ‘Voor de laatste keer een Big Mac, natuurlijk moet je die gelegenheid aangrijpen.’

Geert Groot Koerkamp

Een eenzaam bosje rode tulpen ligt te verwaaien onder het standbeeld van Nikolaj Gogol op de naar hem vernoemde boulevard. De gevierde 19de-eeuwse schrijver schreef in het Russisch, maar had zijn wortels in de Oekraïense stad Poltava. De bloemen kunnen natuurlijk zijn neergelegd door een dankbare lezer, maar ogen dezer dagen vooral als een anonieme steunbetuiging aan Oekraïne en een protest tegen Ruslands militaire optreden daar.

De afgelopen twee weken lieten Moskovieten vaker stilletjes bloemen achter op plekken die verwijzen naar Oekraïne. Eerst tegenover de Oekraïense ambassade, tot daar ook mensen werden opgepakt. Vervolgens bij het oorlogsmonument voor de ‘heldenstad Kiev’ en het graf van de Onbekende Soldaat, vlak onder de Kremlinmuur, tot ook daar de toegang werd belemmerd.

Straatprotesten in Rusland waren allang riskant, maar het risico voor kortere of langere tijd in een politiecel te belanden is de afgelopen weken snel toegenomen. De centrale pleinen van Moskou zijn in korte tijd veranderd in welhaast onneembare vesten, hermetisch afgegrendeld met dranghekken en omsingeld door gehelmde oproerpolitie. Het traliehek van de Verrijzenispoort die toegang biedt tot het Rode Plein is neergelaten, iets dat bijna nooit gebeurt.

Alternatieve fastfoodketen

Arrestantenwagens staan op strategische plekken in de stad klaar. Politiepatrouilles laten meest jongere wandelaars halt houden en sommeren hen hun tassen te openen, sommigen wordt ook gevraagd de telefoon te ontgrendelen. Wie argwaan wekt wordt aangehouden, onder hen onvermijdelijk ook toevallige voorbijgangers. En wie het waagt openlijk te demonstreren of een papiertje met welke leuze dan ook omhoog te houden, weet al bij voorbaat dat hem of haar vrijwel zeker de arrestantenwagen wacht.

En dus vindt de woede, schaamte of ontzetting over wat er in Oekraïne gebeurt via andere wegen een uitweg. Door simpelweg bloemen te leggen, of heimelijk stickers met ‘Nee tegen de oorlog’ te plakken op muren of regenpijpen. Maar het zijn signalen waar het gros van de Moskovieten niets van mee krijgt. Het strijdtoneel in Oekraïne, slechts 600 kilometer verderop (de afstand van Moskou naar St. Petersburg), lijkt hier ver weg.

Veel inwoners hebben meer oog voor heel andere veranderingen die de hoofdstad als gevolg van de Oekraïne-crisis de laatste dagen en weken doormaakt. Die zijn nog niet alom zichtbaar, maar dat is slechts een kwestie van tijd. Aan het door de politie afgesloten Poesjkinplein beleeft de ooit grootste McDonald’s-vestiging op zondag haar laatste uren. Het bedrijf heeft besloten alle 850 restaurants in Rusland te sluiten. Voordat de deuren definitief dichtgaan, verdringen zich honderden mensen voor de kassa’s.

‘Voor de laatste keer een Big Mac, natuurlijk moet je die gelegenheid aangrijpen’, zegt Nikolaj (16), die zich net als de meeste van zijn leeftijdsgenoten een leven zonder McDonald’s maar moeilijk kan voorstellen. In de belofte van de Moskouse burgemeester Sergej Sobjanin snel een alternatieve fastfoodketen op te zetten met het personeel van McDonald’s heeft hij vooralsnog weinig fiducie. ‘Misschien als het goedkoper kan’, dan wel.

De opening van de eerste Moskouse McDonald's, 31 januari 1990. Beeld Associated Press
De opening van de eerste Moskouse McDonald's, 31 januari 1990.Beeld Associated Press

Het is het einde van een tijdperk, al zal de jongere generatie dat nauwelijks beseffen. De komst van McDonald’s naar Moskou in 1990 was een al even symbolische gebeurtenis, met lange rijen hier voor deze zelfde deuren. Nu glijdt de Russische hoofdstad langzaam een nieuwe werkelijkheid binnen, waarin alles anders wordt. Bekende winkelketens verdwijnen de komende dagen en weken geleidelijk uit het straatbeeld en uit de bij Moskovieten zo populaire shopping malls. Ikea, nog zo’n bedrijf waarvan de komst naar Rusland een nationale gebeurtenis was, is al dicht.

Groeiende onrust in apotheken

Maar wat de Russen het meest zorgen baart, zijn de razendsnel stijgende prijzen, dreigende armoede en mogelijke tekorten als gevolg van geldontwaarding, westerse sancties en de daardoor ontstane logistieke problemen en beperkingen in het internationale betalingsverkeer. In de Auchan-hypermarkten wordt de verkoop van producten als zonnebloemolie, suiker en bloem per persoon al beperkt nu mensen beginnen met hamsteren, net als aan het begin van de coronapandemie. Van tekorten zou nog geen sprake zijn en lege schappen zijn er nog nauwelijks, maar volgens het bedrijf kunnen de vakkenvullers de snel stijgende vraag niet aan.

Groeiende onrust is ook voelbaar in de apotheken. Daar is het dezer dagen onverminderd druk, vooral met patiënten met chronische ziekten, die vrezen dat voor hen noodzakelijke medicijnen straks niet meer verkrijgbaar zijn of simpelweg te duur worden. Ook worden problemen verwacht met de toelevering van noodzakelijke medische apparatuur.

Volgens de regering is de situatie onder controle, maar specialisten waarschuwen dat de voorraden vroeg of laat zullen opraken en tekorten op den duur onvermijdelijk zijn. ‘Want meer dan de helft van de in Rusland verkochte geneesmiddelen is zuivere import’, zegt econome Natalja Zoebarevitsj tegen de nieuwszender RTVi. Rusland moet zich volgens haar opmaken voor ‘een nieuwe economische realiteit’.

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234