Zaterdag 08/05/2021

'Ratingagentschappen waren eerst god, nu zijn ze de duivel'

Symboliek kent geen grenzen. Het Agentschap van de Schuld is gelegen aan de Brusselse Handelsstraat. Achter deze gevel wordt ook dagelijks gehandeld met onze openbare financiën.

Anne Leclercq is directeur bij het agentschap, dat deel uitmaakt van de Administratie van de Thesaurie, die op haar beurt een onderdeel is van de Federale Overheidsdienst Financiën. In haar hoedanigheid rapporteert Leclercq aan de FOD Financiën, en heeft ze een rechtstreekse lijn met de regering.

Zo'n gewichtig huis verdient beter dan de moderne maar banale gevel waarachter de Thesaurie nu schuilgaat. Het agentschap zelf is dan ook achterin gelegen, in het oude gedeelte. De metershoge plafonds en het krakende parket verraden een lange geschiedenis. Dit is de biotoop van Anne Leclercq (spreek uit op zijn Frans), een stijlvolle maar energieke dame. En een echte Belg: vader is een Vlaming, moeder een Waalse.

Voor een discussie over topambtenaren en hun verplichte tweetaligheid zijn we bijgevolg aan het verkeerde adres. Op de internationale financiële markten is Engels overigens de voertaal, en in haar discours sijpelt af en toe een Angelsaksische term door. Voor ons zit een intelligente vrouw met jaren bancaire en financiële ervaring op de teller. Met een sympathiek naturel doet ze haar uiterste best om de vaak heel technische werking van het agentschap helder uit te leggen. En dat naturel maakt dat ze net zo goed van een pizza kan genieten als van een opera. Of, waarom niet, een concert van Deep Purple. "Oude coryfeeën die nog steeds iets te bieden hebben."

Anne Leclercq heeft ook iets in de aanbieding: zij is feitelijk dé topverkoper van België. Samen met haar agentschap, zo'n veertig man sterk, moet ze het Belgische schuldpapier tegen betaalbare rentevoeten slijten aan internationale investeerders. Bij een koffie in een statige vergaderzaal legt ze uit hoe je dat doet.

Iedereen weet dat België een

torenhoge staatsschuld heeft. Toch vermoedde de doorsnee Belg wellicht niet dat er een speciaal agentschap bestond voor het beheer ervan.

Anne Leclercq: "(lacht) Het agentschap werd opgericht in 1999, om een dienst te creëren die snel kon reageren op de financiële markten. Omdat die markten na de komst van de euro snel veranderden, was er nood aan heel korte lijnen. Wij zijn qua structuur dan ook een soort investeringsbank. Binnen een gewone administratiestructuur is er te veel hiërarchie om snel te kunnen ageren."

Even citeren uit jullie beheersopdracht. 'De voornaamste doelstelling is om de financiële kost van de

federale staatsschuld zo laag mogelijk te houden, rekening houdend met de marktrisico's en operationele risico's, en conform de algemene doelstellingen van het begrotings- en het monetaire beleid.' Wat betekent

dat in mensentaal?

"Wat wij doen, kun je eigenlijk vergelijken met een normaal huishouden. Elk gezin heeft vaste kosten, en inkomsten. Wij beheren dus die portefeuille voor België. En zoals een gezin behoeften heeft op de lange termijn, en daarvoor leningen aangaat, beheren wij ook de leningen die België heeft uitstaan. Die hele mix van kosten en leningen is eigenlijk ons financieringsprogramma. En zoals een gezin een bank heeft, hebben wij de Nationale Bank van België als huisbankier. Zij voeren de betalingen en transacties uit die wij voorbereiden."

U bent dus zo'n beetje de huismoeder van de nv België?

"Ik hou eigenlijk niet zo van die omschrijving. Dit agentschap is niet van mij. Wij werken in team, en beslissen in team. Dat is een heel collegiale aanpak, en dat vind ik een correctere omschrijving."

U moest vorig jaar zowat 86 miljard euro herfinancieren. Voor dit jaar is dat 78 miljard euro. De helft van die schuld is in buitenlandse handen. Maakt dat de opdracht moeilijker, gezien de huidige omstandigheden?

"Het was een strategische keuze om onze schuld zoveel mogelijk te spreiden. Voor 1999 was onze schuld bijna integraal in Belgische handen, vooral bij de banken. Maar dan ben je te afhankelijk. Bovendien is dat pakket te zwaar om dat exclusief in Belgische handen te houden.

"We hebben dus gekozen voor die spreiding, zowel geografisch als op het vlak van het type investeerder. De 78 miljard die we dit jaar moeten ophalen, is gefraseerd in zowel korte- als langetermijnleningen.

"Elk jaar heeft zo zijn specifieke problemen. Dat is nu niet anders. De onzekerheid in de eurozone weegt natuurlijk op de financiële markten, maar anderzijds zijn er ook al verschillende maatregelen genomen."

Hoe moeten we ons zo'n

herfinanciering voorstellen. Met de pet rondgaan op de markt,

investeerders overtuigen om iets te kopen van die nv België?

"Ja, eigenlijk wel. Het marketingverhaal is heel belangrijk geworden. We gaan naar de investeerders en doen ons verhaal. Naargelang van het type investeerders is dat soms een zeer interactief gesprek. Sommige stellen heel gerichte vragen. En omgekeerd zijn die contacten ook voor ons leerrijk. Hoe kijken de markten naar ons, en hoe kunnen we daarop reageren?

"Vorig jaar was de sfeer niet altijd even goed. Ik herinner me een sessie in het voorjaar in Londen. Niemand kon begrijpen dat ons land bleef draaien, ondanks het feit dat we geen regering hadden. Het vergde veel inspanning om dat uitgelegd te krijgen aan de financiële markt."

Waarom gaat het agentschap

klokvast elke laatste maandag van

de maand de markt op?

"Je moet ervoor zorgen dat je de markten niet verrast. Daar houden ze niet van, en dan reageren ze tegen je. Dus: 'Last Monday, this is Belgium'. De kalender ligt daarop vast.

"Om een nieuwe looptijd te introduceren, werken we anders, zonder vooropgestelde kalender. We volgen de markten op en als er veel en kwalitatieve vraag is in de looptijd die we wensen uit te geven, dan beginnen we aan een uitgifte. We mandateren verschillende banken, die voor ons actief een bepaalde regio bewerken, en starten een zogeheten 'book building'. Je kunt dat vergelijken met een website waarop je in real time de orders ziet binnenkomen. Je kunt ook volgen wie intekent, uit welke geografische regio ze komen. Alles gebeurt voor je ogen."

Een spannend moment?

"Ja, dan is het alle hens aan dek. Je ziet live hoe de markten reageren. Ongeacht je voorbereidingen en contacten merk je dan pas of de operatie gaat lukken. En je kunt nooit voorspellen wat tijdens die dag allemaal kan gebeuren dat de sfeer op de markten doet omslaan. Nu is dat één dag, vroeger was dat snel drie dagen. Dan aten we pizza terwijl we aan de schermen gekluisterd zaten."

En na een geslaagde afloop

champagne?

"Dat wil wel eens gebeuren, ja."

Die financiële markt, wie zijn dat eigenlijk? Dat lijkt een ongrijpbare moloch die de wetten dicteert. Niemand kan er echt de vinger op leggen?

"Dat is een amalgaam van mensen en types investeerders. Banken, verzekerings- of pensioenfondsen, investeringsfondsen. Die variëteit is zowel geografisch als strategisch. Het is een heel uitgebreide wereld. Maar tegelijk is de groep mensen met wie je werkt, de relatiebeheerders, dan weer beperkter."

Zij maken hun analyses op basis van koele cijfers en nuchtere macro-economische data. Met alle respect, maar in hoeverre kan Anne Leclercq daarin het verschil maken?

"Een heel terechte vraag. Je hebt enerzijds het verhaal van de pure economische cijfers, en daar hebben wij inderdaad geen impact op. Die zijn wat ze zijn. Maar daarnaast heb je het verhaal van onze investeringsstrategie. En daarop hebben we als agentschap wél een grote impact. Dat gaat over onze aanpak, de tactiek. Over de termijnen waarop we schuldpapier uitgeven. Hoeveel we ophalen, en onder welke voorwaarden en omstandigheden. Dat hele samenspel is een eigen oordeel op basis van ons aanvoelen. De markten zijn weliswaar heel nuchter, maar het is geen exacte wetenschap. Dus ja, we maken echt wel het verschil."

En bijgevolg staat u op en gaat u

slapen met spreads en rentevoeten?

"Ik kan dat heel makkelijk van me afzetten. Als ik hier buiten stap, dan draai ik de knop om."

Ook toen België eind november aan de rand van de afgrond stond? De politieke impasse beleefde een zoveelste dieptepunt met het ontslag van toenmalig formateur Elio Di Rupo, en tegelijk verlaagde het ratingbureau Standard & Poor's onze kredietrating.

"Toegegeven, dat was een moeilijk moment. Niet zozeer voor onze werking, want de meeste transacties voor dat jaar waren achter de rug. We moesten nog maar zo'n 3 miljard euro plaatsen. De impact op het agentschap was dus beperkt. Maar het had natuurlijk wel een enorme impact op de hele omgeving.

"Overigens, u vroeg daarstraks of wij het verschil kunnen maken. Welnu, gedurende het jaar hadden we regelmatig iets meer opgehaald dan nodig. Frontloading, heet dat in onze vaktermen. Simpel gezegd: als de markt er is, pak het dan. Door die prefinanciering hadden we tegen het einde van het jaar dus minder schuld te financieren. Tactiek, ik zei het al (glimlacht)."

Wilt u zo'n Standard & Poor's dan niet liever lynchen?

"Men heeft hen te veel waarde toegedicht. De overheden in de eerste plaats. Eerst waren ze god en was hun woord wet. Nu staan ze aan de schandpaal. Die ratingagentschappen zijn een van de vele spelers, maar niet de enige zaligmakende. En je merkt langzaamaan dat het herstel van dat evenwicht op gang komt. De markt wordt niet echt meer opgeschrikt door een nieuwe ratingverlaging.

"Dat is de verantwoordelijkheid van de financiële wereld zelf. Hoe kun je een heel land nu in één cijfer of letter vatten? Het is allemaal toch iets genuanceerder dan dat? Die nuance hebben we laten varen."

U was plotseling voorpaginanieuws. En iedereen werd een expert inzake spreads. Verraste dat u?

"Ja, deels wel. Ik werd ook aangeklampt in de supermarkt door bezorgde mensen. Dat was nooit eerder gebeurd. Anderzijds was die hele eurocrisis al geruime tijd voorpaginanieuws. En ik vind dat niet slecht. Het is ook geen ver-van-mijn-bedshow, maar iets heel belangrijks voor de mensen. Dit is niet louter een technocratische discussie van enkele bollebozen."

Het agentschap mengde zich ook in een andere discussie. Het Belgische politieke gekissebis over de tweede reddingsoperatie van Dexia ondermijnt het vertrouwen in Belgische staatsobligaties, klonk het. Nooit teruggefloten voor zoveel transparantie?

"Maar wij zeggen gewoon wat de markt zegt. Die reageert op bepaalde feiten, en zij hebben de gewoonte om de dingen bij hun naam te noemen. Wij gaan dus voort op wat de markt zegt. Dat is niet per definitie onze mening, het is een objectieve vertaling van een feit. U kent de spreuk van de markten ook: 'Buy the rumour, sell the fact'. Wij doen niets anders dan wat we al die jaren deden. Alleen is er nu veel meer aandacht voor."

Over 'rumours' gesproken: ook al bent u een belangrijke persoon voor ons land, toch is eigenlijk niets over u geweten.

"Is dat zo? Dan gaan we proberen dat zo te houden (lacht)."

Uw man werkt ook in de financiële sector. Mag ik raden waar het aan de ontbijttafel over gaat?

"Neen hoor, we hebben dat altijd goed gescheiden kunnen houden. Anders ben je over niks anders meer bezig, en dat is toch ook niet de bedoeling."

Hoe zet u de spreads en financiële data even 'on hold' in uw vrije tijd?

"Ik heb drie kinderen, dat helpt. Ze zijn nu tussen zestien en twintig jaar. Jongvolwassenen dus. En ik probeer ook regelmatig een boek te lezen. Ik ben gek op historische romans. Dat is leuk én verrijkend. Voor de rest kom ik graag in een museum, of pikken we muziekconcerten mee. Ik kan zowel genieten van opera als van Deep Purple of Golden Earring. (lacht betrapt) Ook al zijn dat oude coryfeeën, die hebben nog altijd iets te bieden. Of ik ga met mijn dochter naar Adele of Norah Jones."

U bent eigenlijk juriste van opleiding, voor de start van het agentschap werkte u in de banksector?

"Klopt, maar als juriste heb ik ook een Vlerickopleiding gehad. Van André Vlerick zelf. Een charismatisch figuur. Een zeer uitgesproken persoonlijkheid. Je kon niet anders dan naar hem opkijken. Later, in de jaren tachtig, werkte ik voor Chase Manhattan, en daarna voor Crédit Lyonnais, dat Chase had overgenomen. Ik heb anderhalf jaar in de Verenigde Staten gewoond en gewerkt. Maar voor de rest in België. De financiële markten waren toen in volle ontwikkeling."

U zette er mee swaps en repo's

(repurchase agreement) op de kaart, financiële instrumenten die buiten de balans van de banken bleven en achteraf heuse monstertjes bleken die menige bank in de problemen brachten...

"Hola, een swap is op zich geen speculatief instrument. Het hangt er alleen van af hoe je het gebruikt. Een lening uitgeven op lange termijn en met een swap omvormen in een kortetermijnoperatie, dat is niet per se speculatie. Als uw vraag is of het slim is om een langetermijnlening af te dekken met een kortetermijnfinanciering, dan hebben we het beiden over iets helemaal anders. (glimlacht) Dat waren echt de pioniersjaren. Ik had papieren fiches, met de naam van de klant, de data, echt ambachtelijk. De markten waren in die dagen ook niet zo snel."

Ik zie de pretlichtjes in uw ogen.

Mist u het?

"Ja, dat was een leuke en boeiende periode. Maar hier is het ook heel interessant. Ik vind: een job moet je graag doen. En je moet een bepaalde impact kunnen hebben. Oei, dat klinkt misschien arrogant, impact hebben, maar zo bedoel ik het niet. Ik vind dat je het verschil moet kunnen maken. En zolang die voorwaarden vervuld zijn, zie ik geen reden om te veranderen."

Ook niet om minister van Financiën te worden?

"Dat is toch een heel andere omgeving. Neen, niks voor mij. En ik heb nu vele leuke en intelligente contacten met collega's in andere landen. Er heerst een gezonde concurrentie, want iedereen vist natuurlijk in dezelfde vijver. Bovendien: het zijn boeiende tijden. Ik hou van nieuwe uitdagingen. Zoals nu. Door die eurocrisis zijn die uitdagingen er nu wel, vaak elke dag."

Dus die eurocrisis mag nog wel een tijdje aanhouden voor u?

"Alstublieft! Neen, dat mag u niet schrijven! U weet heel goed dat ik dat niet bedoel (lacht). De eurocrisis raakt ons allen, en het is duidelijk, en elke dag meer, dat het nog lange tijd gevolgen zal hebben voor ieder van ons."

Anne Leclercq

l Geboren in Leuven op 4 december 1956. Gehuwd, drie kinderen

l Studeerde rechten aan de KU Leuven (cum laude 1979); behaalde daarna een 'degree in business administration' (Vlerick) en een 'graduate in accounting and international finance' (Kellog School of Management, Chicago)

l 1989-1998: vicepresident en directeur trésorie bij Crédit Lyonnais (België)

l 1984-1989: vicepresident en director treasurer bij Chase Manhattan Bank (België)

l 1980-1984: banking associate/account manager bij Continental Bank (België/Chicago)

l Is sinds 1998 directeur treasury and capital markets bij het Agentschap van de Schuld

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234