Dinsdag 09/08/2022

Op de rooster

Rare nieuwe rage uitgetest: werkt elektro-sporten écht?

null Beeld Io Cooman
Beeld Io Cooman

Zet je lichaam onder stroom tijdens het sporten, en je staat na een paar maanden zo strak als een blok marmer. Sciencefiction? Voor een steeds groter wordende schare elektro-sportfans is het de harde realiteit. Wij deden de test.

Daan Heerma van Voss

Wanneer mijn moeder mijn vader thee aanbiedt, gebeurt er iets eigenaardigs. Even lijkt hij tevreden met het aanbod, daarna is het alsof hij zich ineens iets verschrikkelijks herinnert. En tot slot zegt hij: "Nee, laat maar. Die rare thee van jou hoef ik niet."

Het verschrikkelijks dat hem is overkomen, is meer mensen overkomen. De afgelopen jaren is, zonder dat hen ooit om iets is gevraagd, hun leefwereld drastisch veranderd. Het straatbeeld kent steeds minder kruideniers, en steeds meer kleine koffiezaakjes waar men alles schenkt behalve 'ouderwetse' doorloopkoffie. Brood heeft afgedaan en is vervangen door speltcrackers. Roken kan echt niet meer. Vergeten groentes worden gehypet. Alle thee is groen en heilzaam ('raar') geworden. Halverwege de jaren '90 kreeg mijn vader nog de slappe lach toen hij hoorde van het bestaan van tofu en nu is hij - een rokende, niet-sportende man die elke morgen zijn boterham met ossenworst wil - in plaats van de standaard, de uitzondering geworden.

De standaard heet 'de moderne mens'. Wie is de moderne mens en wat wil hij?

De moderne mens wil boven alles gezond zijn (waarbij gezond ook een morele dimensie heeft: zuiver). Naar het credo 'je bent wat je eet', wil de moderne mens precies weten wat hij binnenkrijgt. Die kennis biedt controle, of tenminste de kortstondige illusie van controle. De moderne mens streeft in alles authenticiteit en natuurlijkheid na: geen plofkip maar een scharreldier; geen slavenchocola, maar rauwe cacaorepen. Back to basic(s) is de meest gebezigde samenvattende leus. De health-wereld wordt in stand gehouden door enkele doortastende, mediagenieke leiders en talloze volgers, die stiekem verlangen naar kebab, maar uiteindelijk toch edamame bestellen. Zo iemand ben ik.

Een begrip dat nauw verwant is aan gezond, zoiets als het ijdele broertje ervan, is fit. Het is onduidelijk wat fit precies betekent. In minimale zin betekent fit: niet-dik. Niet-buiten adem na het belopen van een trap. Tot zover het verband met gezond. Maar fit betekent ook: afgetraind, fysiek aantrekkelijk.

Highly exclusive

De afgelopen maanden heeft een nieuwe manier van sporten zijn intrede gedaan, het zogeheten elektro-sporten: het uitvoeren van sportoefeningen onder een vrijwel continue toediening van elektronische prikkels. De sportscholen en -centra die het elektro-sporten aanbieden zijn nog op twee handen te tellen, maar dit zal vermoedelijk snel veranderen.

In Duitsland en Zuid-Afrika bijvoorbeeld is deze manier van sporten een ware rage: tienduizenden mensen trainen nu met een elektrodenkorset aan. Ook in België kan men zich aan het elektrosporten wagen. Hoewel er van echte lounges nog geen sprake lijkt te zijn, bieden verscheidene schoonheidscentra en sportscholen elektro-cursussen aan, onder de naam E-fit. De techniek is afkomstig uit de fysiotherapie, waar stroom al veel langer wordt toegediend om spieren te stimuleren. De Duitse firma Miha Bodytec heeft dat principe enkele jaren geleden overgezet naar de wereld van de fitness.

De modernste Nederlandse aanbieder van elektro-sporten, de Bodytec-lounge, zegt het fysieke equivalent van 3 uur sporten in 20 minuten te kunnen aanbieden. Het gaat om een full body workout: alle grote spiergroepen worden aangesproken, 90 procent van de trainbare spieren wordt belast. In een wereld waarin tijd misschien nog wel kostbaarder is dan geld, lijkt deze belofte een hemelsgeschenk.

De lounge bestaat uit een strak uitziende hal, verlicht door industriële lampen. Er hangt een lichte mentholgeur. In het midden van de hal: vier matjes, vier rechtopstaande mengpanelen, de zogeheten basisstations. Per les kunnen niet meer dan vier deelnemers meedoen. Zij betalen, afhankelijk van het aantal deelnemers, tussen de 15 en 20 euro per sessie. Highly exclusive, dus. Ook wel eens leuk voor mij: in mijn vaste fitnessclub viel er onlangs tijdens het sporten een muis op mijn hoofd.

Sceptisch lees ik de folders door. Een opvallende zin: 'Een krachtig en atletisch lichaam is niet alleen prettig om naar te kijken, het staat anno nu ook nog eens symbool voor succes'. Nog afgezien van de vraag of de (enigszins fascistoïde) bewering klopt: een lichaam dat symbool staat voor succes, wie wil dat nou niet, en belangrijker: wie kan het zich permitteren om sceptisch te blijven en de boot te missen?

Minimaal zestien sessies en dan is er geheid sprake van resultaat, aldus Marten, een van de managers van de Bodytec-lounge, die me aanbiedt om twee maanden gratis te komen sporten. Het resultaat wordt afgelezen van drie pijlers (die eigenlijk hetzelfde betekenen): de opbouw van vetvrije spiermassa, een vermindering van lichaamsvet, en een effectieve en duurzame body contouring. "Wat denk je ervan?" vraagt hij. Ik wil er niet uitzien als een actieheld, zeg ik aarzelend. Dat hoeft ook niet, zegt Marten, maar je moet ons wel een kans geven.

null Beeld Io Cooman
Beeld Io Cooman

Hij is overtuigend. Ik krijg een papiertje overhandigd dat de lounge ontslaat van verantwoordelijkheid, mocht mij iets overkomen. De krabbel is gezet. Twee maanden zal ik hier sporten, mijn twee wekelijkse 'normale' sportsessies vervangend door 'elektronische'. Ik laat me bij een andere sportschool doorlichten, en zal dit na de laatste elektro-sessie herhalen, om de voor- of achteruitgang te meten. Ondertussen zal ik mijn gebruikelijke eetpatroon aanhouden, en tussen de sessies door zal ik braaf 72 uur rusten. Er doen namelijk verhalen de ronde dat je, wanneer je je niet aan deze rustperiode houdt, problemen krijgt met het strekken van de armen. Iemand die ik erover spreek, zegt gelaten dat zijn armspieren nu 'een eigen leven leiden'.

Aan de Vrije Universiteit in Amsterdam heeft men veel ervaring met sporten met behulp van elektrostimulatie. Dr. Jo de Ruiter (faculteit Bewegingswetenschappen): "De meeste mensen vinden het niet leuk. Als je de spieren maximaal wilt aanspreken, zul je het voltage flink moeten opdraaien. Dat is dus ook maximaal onplezierig. De weinige wetenschappelijke studies duiden niet op spectaculaire effecten bij gezonde mensen. De gunstige resultaten betreffen vooral inactieve ouderen en patiënten, bijvoorbeeld mensen met een dwarslaesie. Voor die groepen kan elektrostimulatie een uitkomst zijn. Maar zo'n elektrodenpak aantrekken is veel gedoe, het is duur. En die tijdsclaim van 3 uur in 20 minuten? Daar geloof ik weinig van. Aan de andere kant: schadelijk zal het ook niet zijn, omdat de maximale spierkracht niet wordt bereikt. Bovendien, spieren, pezen en gewrichten kunnen flink wat hebben."

Erik Scherder, hoogleraar Klinische Neuropsychologie, expert inzake bewegen, heeft bezwaren van meer filosofische aard: "Ik vergelijk dit soort sportmethoden graag met die shakes die alle voedingsstoffen zouden bevatten die wij op dagelijkse basis nodig hebben. Het resultaat ervan is niet bewezen, en ondertussen verarmen we ons leven door niet meer te eten en te drinken wat we lekker vinden."

Vals spelen

Ik krijg een pakje overhandigd, een boven- en een onderstuk. Beide zitten uiterst strak, gevoelsmatig strakker dan mijn huid. Wanneer ik vraag of dit de bedoeling is, knikt iedereen van wel.

In de hoek van de hal worden we natgespoten: water geleidt goed. Vervolgens worden we in het futuristisch aandoende pak gehesen: het korset, waaruit tal van draden steken. We krijgen banden om onze bovenbenen en -armen. Alles wordt zo strak mogelijk aangetrokken. Dan worden we vastgekoppeld aan onze basisstations. Voor ons staat de instructeur: Arianna, een Zuid-Afrikaanse. We dienen haar bewegingen na te bootsen. Met angst wacht ik op de eerste schok. "Catch impulse", zegt Arianna op strenge toon.

De sensatie die volgt is sterker dan een tinteling, minder sterk dan pijn; het biedt zelfs een sadomasochistisch soort genoegen. Op vier seconden van stroom volgen vier seconden van rust, waarin Arianna de volgende oefening voordoet.

Wanneer ik weer buiten sta, heb ik nauwelijks het gevoel te hebben gesport. Sterker, ik heb het gevoel vals te hebben gespeeld. Maar waarom zouden we eigenlijk verplicht zijn tot lang sporten, tot zweten en afzien, als het ook op deze manier kan?

null Beeld Io Cooman
Beeld Io Cooman

*** Maand 1 ***

'Ik begin zowaar wat te voelen'

De eerste twee weken worden gekenmerkt door intense spierpijn, vooral in de billen. Het wondermiddel magnesium ontdek ik pas na de tweede week: elke avond drie tabletten innemen, wordt me aanbevolen (driemaal de voorgeschreven dagelijkse hoeveelheid). Met deze pijnen is het bewijs alvast geleverd dat mijn spieren zich wel degelijk inspannen. Er zijn ook andere bijwerkingen. Af en toe, op bijeenkomsten en lezingen, geef ik statische elektriciteit af, meermaals trekken mensen hun hand weg wanneer ze me begroeten. In bed met mijn geliefde zeg ik bijna op een zeer ongelukkig moment: "Catch impulse".

De eerste stap is resultaat voelen, krijg ik te horen, daarna pas komt het zien. Hoewel het voelen van resultaat me een mystieke bezigheid lijkt, zeg ik dat ik inderdaad wat begin te voelen. En ik begin in mijn woorden te geloven. Ik voel me goed. Het kost me geen moeite om tweemaal in de week te komen opdagen, en wanneer ik geen zin heb, troost ik me met de wetenschap dat het maar 20 minuten zal duren.

Na drie weken krijg ik van Arianna een aai over de bol, ze vindt dat ik het erg goed doe. De week erop is ze ontslagen, het is onduidelijk of de twee gebeurtenissen met elkaar verband houden.

Het oordeel van vlak na mijn eerste sessie is aan revisie toe. Elektro-sporten kan wel degelijk zwaar zijn. Bij sommige sessies zweet ik veel, bij andere weinig. Een enkele keer is de oefening te zwaar en haak ik af. Misschien ligt het aan de instructeur, misschien aan mijzelf.

Wanneer ik een vriend meeneem om mee te trainen, zegt hij na afloop: "Ik haat fitness. Dit is perfect voor mij." De paradoxale zin is begrijpelijk. Ergens tijdens onze sessie roept de instructeur: "Doe precies wat ik doe, als een robot". En dat is precies wat de elektro-sporter doet: hij volgt bevelen op, er is geen tijd voor ergernis en geklooi, maar ook niet voor plezier.

*** Maand 2 ***

'En verdwenen is mijn spierpijn'

In de lounge staat tegenwoordig een selfiemuur: een zeil van twee bij drie meter waar zee en zand op staan afgedrukt. Ervoor staan twee strandstoelen. Je kunt hier gaan zitten en een foto van jezelf maken en deze delen op sociale media. Het is april en de Beach your Body-campagne is begonnen. Door drie maanden te bodytec'en 'krijg' je een lichaam waarmee je je met een gerust hart op het strand kunt vertonen.

Langzamerhand begin ik me thuis te voelen in deze kunstmatige wereld. Voor elke sessie staat een flesje water klaar, je pakje ligt op je te wachten, de instructeur groet je bij binnenkomst hartelijk. Het gewenningsproces wordt versterkt door de afwijzende houding van vrienden en familieleden. Mijn geliefde zegt dat ze voor me gevallen is omdat ik niet zo iemand ben die zich inlaat met hypes. Kortom: omdat ik iemand was die ik nu niet meer ben of lijk te zijn. De vriend die ik meenam, kan rekenen op eenzelfde reactie van zijn geliefde: zij schaamt zich voor hem. Maar verontwaardiging is altijd selectief. Want waarom zou de zonnebank, waar zo veel vrouwen zich op onnatuurlijke wijze laten bijkleuren, wel mogen en de Bodytec-lounge niet?

Ook mijn opvattingen over sport in het algemeen beginnen te veranderen. De verlustiging van mensen die, gehuld in bijna net zulke strakke pakjes als ik tweemaal in de week draag, door de stad rennen, die uren in de sportschool hangen, staat me meer en meer tegen. Want is de mythe van persoonlijke verdienste, trots en erkenning, lijden en belonen, niet ook een vorm van narcisme?

Het traditionele westerse sportideaal, met zijn wortels in de Griekse oudheid, verheerlijkt het opzichtige verspelen van tijd. De sportende Europese aristocratie van de 19de eeuw adopteerde deze visie: tijdverdrijf was een middel tot sociale distinctie. Alleen zij die het zich konden permitteren, waagden zich aan sport. De moderne, tijdsbewuste sporter geeft daarentegen toe dat hij tijd tekort komt, of anders dat hij zijn tijd niet aan sporten wil besteden. Toch wil hij er 'aantrekkelijk' of 'succesvol' uitzien. Er staat een esthetische aristocratie op. De vermogende mens koopt zijn gezondheid, zijn tijd, zijn lichaam. Voor zo'n honderd euro per maand hoor je erbij.

De mannen en vrouwen die hier sporten zijn vol lof - de verhouding tussen man en vrouw is ruwweg fiftyfifty. Ze hebben veel gewicht verloren of zijn anderszins trotser geworden op hun lichaam. Zij beweren ook ooit sceptici te zijn geweest.

Van spierpijn heb ik weinig last meer. Ik loop rechtop, terwijl ik vroeger mijn schouders liet hangen. Mijn rugpijn na moeizame nachten is verdwenen. De uitbaters van de lounge zeggen dat dit veelgehoorde verzuchtingen zijn. Onlangs trok ik een begrafenispak aan dat ooit aan de krappe kant was geweest: tegenwoordig was het iets te groot. Mijn geliefde zag het met argusopen aan en zei dat het pak moest zijn gegroeid. Ik voel resultaat, en raak steeds nieuwsgieriger of ik me dat nu inbeeld, of dat het echt is.

null Beeld Io Cooman
Beeld Io Cooman

*** Maand 3 ***

'Alle doelstellingen behaald!'

Allereerst de resultaten die niet te meten zijn: in de loop van mijn twee maanden begon ik me beter ('fitter') te voelen, mijn conditie verbeterde, ik had minder last van 'pijntjes', en kwam er gelukkig niet uit te zien als een actieheld. Maar mijn gêne en scepsis lieten zich evenwel moeilijk overwinnen, het wende nooit helemaal om dat korset aan te trekken.

Dan de meetbare resultaten. Die overtreffen eigenlijk alle verwachtingen. In 2 maanden tijd is mijn lichaam 2 kilo vet kwijtgeraakt, en liefst 4 kilo spier rijker geworden. Mijn romp is 1,5 kilo gegroeid in spiermassa. Armen bevatten ieder 0,3 kilo meer spierweefsel dan eerder, benen zijn elk zo'n kilo gegroeid in spiermassa. Mijn percentage lichaamsvet is met 3 procent gedaald. Aangezien spierweefsel meer weegt dan vet, ben ik aangekomen, waardoor ik volgens mijn Body Mass Index ironisch genoeg iets te zwaar ben.

Maar de toetsstenen waren: opbouw van vetvrije spiermassa, een vermindering van lichaamsvet, en een effectieve en duurzame body contouring. Aan alle drie is voldaan, al moet nog blijken hoe duurzaam de resultaten zijn.

Dr. Jo de Ruiter: "Zulke resultaten na minder dan zes uur sporten zijn interessant. Aan de andere kant: hier is geen wetenschappelijk onderzoek aan te pas gekomen, mogelijk zijn er meetfouten gemaakt, en de testgroep bestond uit één persoon. En elk individu reageert weer anders op fysieke inspanning, dus niemand weet of wat voor jou heeft gewerkt, ook voor hemzelf zal werken."

Erik Scherder: "Als na onderzoek zou blijken dat deze manier van sporten inderdaad manifeste resultaten oplevert, dan ben ik de eerste die zijn bezwaren terzijde schuift."

Nostalgie naar het sportideaal waarmee we zijn grootgebracht, naar de hoogstaande normen en waarden van sport en spel, is begrijpelijk en sympathiek. Misschien zou ik zelf ook liever hebben gezien dat Bodytec zijn claims niet waarmaakte. De wereld die Bodytec vertegenwoordigt, is cosmetisch en weinig authentiek. Het democratiserende sportideaal dat iedereen, ongeacht afkomst of financiële situatie, zichzelf naar eigen believen kan verbeteren, doet ineens achterhaald aan. Je in slechts 5 uur (16 x 20 minuten) een 'beter' lichaam verwerven, is nu eenmaal niet voor iedereen betaalbaar. En aangezien veruit de meeste obesitaspatiënten zich in de arme segmenten van de maatschappij bevinden, is dat een wrang gegeven.

De wetenschappers die ik heb gesproken, zijn nog niet overtuigd, de gebruikers van de methode wel. Een placebowerking ligt niet voor de hand. De fysieke inspanning was groot, de spierpijn doordringend, en, eerlijk is eerlijk, de resultaten zijn indrukwekkend. Het elektro-sporten dwingt ons na te denken over wat wij van sport verwachten - zijn wij beoefenaars van sport, of consumenten? Houden we vol te sporten omdat we het leuk vinden, of zien we onder ogen dat we boven alles ijdel zijn en kiezen we vervolgens voor de minst tijdrovende variant? Wie wil jij liever zijn, een ijdele voorloper of een romantische achterblijver?

null Beeld Io Cooman
Beeld Io Cooman
Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234