Maandag 22/07/2019

Filipijnen

Rampkapitalisme: hoe projectontwikkelaars profiteren van een verwoestende orkaan

Tyfoon Haiyan verwoestte huizen van vissers en boeren. Beeld Reuters

Op het Filipijnse eiland Sicogon regelde een projectontwikkelaar de weder­opbouw na de orkaan Haiyan. Vissers en boeren zien hun eiland in een toeristenresort veranderen.

Precies vijf jaar geleden verwoestte de orkaan Haiyan een groot deel van de Filipijnen. Ook het eiland Sicogon werd zwaar getroffen, bijna alle huizen werden verwoest. De Filipijnse overheid besteedde de wederopbouw van Sicogon uit aan de grote Filipijnse vastgoed- en projectontwikkelaar Ayala Land.

Het resultaat: vorig jaar opende het eerste strandhotel, Balay Kogon, dit jaar gevolgd door een tweede hotel met 52 kamers. Sinds vorige maand worden de eerste toeristen aangevoerd met vliegmaatschappij Air-Swift. Voor de directe verbinding met Manila is de landingsbaan op het eiland vernieuwd.

Als een klein paradijs, zo wordt Sicogon gepresenteerd in de reclamebeelden van Ayala Land. Toeristen kunnen de berg Opao beklimmen, ruim tweehonderd meter hoog, en genieten van het uitzicht over het natuurgebied, de stranden en de zee.

In dat paradijs is voor boeren en vissers geen plaats. Zij moesten plaatsmaken voor toerisme. Nu proberen ze hun land terug te krijgen.

Vertrekpremie

Aanvankelijk werd hen een premie aangeboden om het eiland te verlaten. Dat weigerden ze, zegt Danny Carranza van de Filipijnse organisatie Rights, die samenwerkt met de Nederlandse ontwikkelingsorganisaties Icco en Kerk in Actie. Hij komt op voor de rechten van de bewoners van Sicogon.

Een jaar na de ramp gingen ze toch akkoord met een compromis: 784 huishoudens die lid zijn van de federatie van boeren en vissers van het eiland lieten hun claim vallen op 334 hectare grond die Ayala Land en partner-bedrijf Sideco wilden ontwikkelen. In ruil daarvoor kregen ze 30 hectare grond om op te wonen en 40 hectare voor landbouw, plus ondersteuning en onderwijs. Het eiland is 1.100 hectare groot, de ontwikkelaars beschikken over 809 hectare. 

Op de plek waar eerst de huizen van vissers en boeren stonden, staat nu een toeristenparadijs. Beeld Huni Resort Hotel Sicogon

De bouw begon, maar de beloftes aan de bewoners zijn nooit waargemaakt, zegt Carranza. De mensen moeten zich maar zien te redden. Daarom hebben ze een petitie ingediend bij het ministerie voor agrarische hervorming om de overeenkomst ongeldig te laten verklaren.

In augustus organiseerde het ministerie een consultatiebijeenkomst over de onrust op Sicogon. Een uitspraak is er nog niet. Ayala Land is een machtige tegenstander, eigendom van een invloedrijke familie. Vorig jaar bedroeg de nettowinst omgerekend 418 miljoen euro.

Afwezige overheid

Waarom zijn deze mensen akkoord gegaan in 2014? “Ze waren wanhopig”, zegt Carranza, “en stonden onder zware druk om een compromis te accepteren. Een jaar lang probeerden ze hulp te krijgen van de overheid om hun levens weer op te pakken. Tevergeefs. Op Sicogon zou het bedrijfsleven de boel immers regelen. De boeren en vissers werden geïntimideerd en mochten hun huizen niet repareren. Ze konden niet anders dan akkoord gaan.”

Sicogon was eerder al eens een toeristeneiland. De eerste Filipijnse Miss World, Gloria Diaz, nam er in de jaren zeventig haar eerste film op en ook in de jaren tachtig kwam de jetset er om te ontspannen. Uit die tijd resteren nog wat sporen, zoals een overwoekerd toeristenverblijf. Vissers en boeren gingen hun gang en hielden nieuwe plannen om het toerisme te ontwikkelen tegen. Toen de orkaan als een bulldozer over het land was gegaan, greep het zakenleven zijn kans.

Shockdoctrine

Dat gebeurt niet voor het eerst na rampen of crises. De Canadese schrijfster Naomi Klein schreef in 2007 het boek De shockdoctrine over de opkomst van het rampenkapitalisme. Ze bezocht onder meer Sri Lanka na de tsunami van 2004. De vloedgolf had het strand schoongeveegd. De mensen die bij de kust woonden werden weggestuurd, zodat de hotels ongestoord konden uitbreiden. Dit speelde volgens Klein ook in Thailand en Indonesië.

Drie dagen na Haiyan was Marcella Bos van ontwikkelingsorganisatie Icco in Iloilo, vlakbij Sicogon, om de noodhulp voor te bereiden die mede werd betaald met de opbrengst van de Giro 555-actie (ruim 36 miljoen euro). Ze zag de puinhopen, de chaos, het verdriet van mensen die hun dierbaren hadden verloren. “Het is schrijnend dat overheden en projectontwikkelaars zulke omstandigheden gebruiken om hun plannen door te drukken. Na een ramp willen mensen hun oude leven oppakken. Het is onmenselijk om ze dat te verbieden.”

Ayala Land, dat net als het Filipijnse ministerie van agrarische hervorming niet op vragen reageert, zegt mensen op Sicogon aan werk te helpen met alle investeringen. Is zo’n eiland niet gebaat bij economische ontwikkelingen? “Alleen als dat uit vrije wil gebeurt”, zegt Bos. “Mensen die willen vissen zoals ze altijd hebben gedaan , kun je niet dwingen hun leven volledig anders in te richten.”

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
© 2019 MEDIALAAN nv - alle rechten voorbehouden