Dinsdag 22/09/2020

Raf Schyvens, het aanhangsel van een geheim akkoord

Dat hij, samen met zes Britten en een Canadees, vrijkwam na een geheime overeenkomst vindt Raf Schyvens best in orde. 'Ik was de appendix bij die deal', lacht hij. Dat er bijna een jaar na zijn vrijlating nog aan zijn onschuld wordt getwijfeld, raakt hem veel dieper. Ayfer Erkul brengt het verhaal van een man die na twee jaar en acht maanden Saoedische cel nog door een hel gaat.

'Weet je wat mij het ergst heeft getroffen in de afgelopen week", zegt Raf Schyvens na afloop van het interview, dat meer dan drie uur heeft geduurd. "Dat in al die heisa over de geheime overeenkomst tussen de VS, Groot-Brittannië en Saoedi-Arabië bij Buitenlandse Zaken wordt gezegd dat ik vrijkwam 'omdat ik degene was die het beste meewerkte met de Saoedi's'. Dat komt bij mij over als: 'Die Schyvens is wel schuldig, maar is nu vrij dankzij een beetje gevlei'."

Bijna een jaar na zijn vrijlating heeft Schyvens het nog moeilijk om over zijn gevangenschap in Saoedi-Arabië te praten. Emotioneel en psychisch lijdt hij onder het feit dat zijn naam 'officieel' nog altijd niet gezuiverd is. "De Belgische regering heeft nog altijd niet willen of durven zeggen dat ze in mijn onschuld gelooft. Terwijl ze weet dat ik onschuldig ben."

Schyvens kan een redelijke reconstructie maken van wat er gebeurd is tussen december 2000 en augustus 2003, de periode dat hij in de cel zat. Maar hij weet lang niet alles. "Ik heb mijn dossier kunnen inzien. Maar niet volledig, sommige documenten vielen onder het diplomatiek geheim. Het is een bittere vaststelling: terugkeren van gevangenschap uit een land dat vrijheden beperkt en dan merken dat die beperking hier ook bestaat."

In 1995 vertrekt Raf Schyvens uit België, een pijnlijke echtscheiding de rug toekerend, op zoek naar een nieuw leven. Zijn twee kleine kinderen achterlaten is moeilijk, maar Saoedi-Arabië betekent ook goede verdiensten, zodat hij beter voor hen zal kunnen zorgen. Aanvankelijk lacht de nieuwe toekomst hem toe. Hij vindt onmiddellijk werk. Eerst als verpleger, later als traumacoördinator in het King Fahd National Guard Hospital. "Het eerste jaar heb ik me rustig gehouden. Ik kende het land niet, was bang voor de restricties die werden opgelegd en zag dat de muttawa (geheime politie) overal zat." Het duurde niet lang of de expat-wereld van Riyad openbaart zich voor de Antwerpenaar. Geheime feestjes, illegale alcohol, geïmproviseerde pubs. Hij ziet dat de muttawa de illegale alcoholstokerij van de westerlingen gedoogt. "Later besefte ik dat de politie op die manier altijd een stok achter de deur had om expats te kunnen arresteren", vertelt hij.

Schyvens geraakt bevriend met Bill Sampson en Sandy Mitchell, eigenaar van Celtic Corner, een illegale pub in de luxueuze Al-Falah Compound, waar expats wonen. Daar gaat de verpleger na zijn uren als barman werken. "Kijk, ik verdiende goed als verpleger. Maar als expat in Saoedi-Arabië heb je buiten je werk zo goed als niets. Ik ging tappen omdat ik dat graag deed en op die manier iets van sociaal leven had."

Het bier van Celtic Corner wordt gebrouwen door Noy, de vrouw van eigenaar Sandy Mitchell. Ook Schyvens leert snel. "Bij alcoholvrij bier, dat wel vrij te koop was in Saoedi-Arabië, werd dan in een grote kuip gist en suiker gedaan om gewoon bier te verkrijgen. Voor wijn werd druivensap gebruikt. En, afhankelijk van de expertise van de maker, was die wijn rotslecht of heel goed drinkbaar." Hij glimlacht. "Die jaren, dat was een mooi leven ja."

Van de ene dag op de andere komt daar verandering in. Op 22 november 2000 vliegt de auto van Steve Coughlan en Marc Paine in de lucht. Schyvens, die op weg naar een feestje achter de jeep van zijn vrienden reed, snelt naar het wrak om hulp te bieden. Er vallen uiteindelijk geen doden. Voornamelijk dankzij Raf, die eerste hulp toedient aan Paine, die hevig bloedt en een open beenbreuk heeft "Als ik er niet was geweest, was de man zeker gestorven."

Raf Schyvens is die avond de verkeerde man op de verkeerde plaats. De Saoedische politie gelooft niet dat hij hulp had geboden, maar denkt dat hij wilde controleren of de personen in de auto wel dood waren. De muttawa hield de expats al een tijdje scherper in het oog. Enkele dagen eerder was er nog een bomaanslag geweest, waarbij op dezelfde manier te werk was gegaan. Toen was er wel een dode gevallen.

Raf Schyvens wordt meegenomen naar het bureau. In de verhoorkamer leert hij die avond de man kennen die zijn volgende jaren tot een hel zou maken: Ibrahim al-Dali, kapitein in rang, expert in ondervragingen en af en toe procureur in een rechtszaak. Schyvens vertelt zijn versie nog eens en mag gaan. Maar hij wordt opgeroepen voor verder verhoor. "Toen begonnen ze te insinueren dat ik iets met die bomaanslag te maken had." Ook de intimidaties werden verhoogd. Kapitein Al-Daleh die 'toevallig' in Schyvens' portefeuille kijkt en luchtig opmerkt of hij die kinderen op de foto graag terug zou willen zien. Want ondertussen, zo roept hij naar Schyvens, wisten de Saoedi's wel waar die kinderen woonden. Schyvens: "Begin maar te vertellen, zeiden ze. Nog twintig minuten en we arresteren je en gooien je in de cel."

Op 9 december wordt Schyvens dan uiteindelijk gearresteerd. Na een huiszoeking vindt de politie negentig liter bier in huis. Van zijn flatgenoot, maar de verpleger moet mee. Hij wordt opgesloten in een politiecel. Drie meter op anderhalf, met gemeenschappelijke douche en een gat in de grond als wc. Een week lang wordt hij ondervraagd. Volledig murw geslagen, bekent hij dat Sandy Mitchell en Bill Sampson zijn vrienden zijn die zich bezighouden met het stoken van illegale alcohol. "Ze werden diezelfde dag nog gearresteerd", zucht Schyvens, zich pijnlijk zijn rol in die arrestatie herinnerend.

Er volgen nog bomaanslagen in Riyad en de Saoedische autoriteiten zoeken de schuldigen bij de expats, in het milieu van de illegale stokers, waar volgens hen een afrekening aan de gang was. Later zullen nog anderen gearresteerd worden en zal de groep uiteindelijk tot acht personen groeien: de Britten Sandy Mitchell, James Cottle, Les Walker, James Lee, Glenn Ballard, Peter Brandon, de Canadees Bill Sampson en Raf Schyvens. De aanslagen blijven na de arrestaties doorgaan. De hypothese dat de daders in het extremistische moslimmilieu gezocht moeten worden, begint pas na de aanslagen van 11 september 2001 terrein te winnen.

Bekentenis of niet?

Op 5 februari 2001 maakt de wereld kennis met Raf Schyvens, Bill Sampson en Sandy Mitchell. Het nieuws laat beelden zien van drie zwaar vermoeide mannen die zichzelf niet lijken. Gedrogeerd waren ze niet, zoals aanvankelijk gedacht. Wel psychisch en fysiek gemarteld. En ze bekennen de bomaanslagen in Riyad uitgevoerd te hebben. De beelden zaaien twijfel: heeft Raf Schyvens nu echt bekend of niet? Ja, blijkt nu. Schyvens heeft indertijd een aantal bekentenissen afgelegd. En opnieuw ingetrokken. Om vervolgens opnieuw te bevestigen. Maar alles moet gezien worden in de context van een man, alleen opgesloten in een cel, met als enig contact zijn bewakers en rondom hem kreten van mensen die werden gefolterd. En met verhoren waarin hij zelf bedreigd en geïntimideerd werd. "Je moet eerst weten dat ik mentaal veel zwakker was dan Sandy en Bill", probeert Schyvens de sfeer te beschrijven waarin alles gebeurde. "Sandy is een ex-SAS'er en Bill een ex-para. Zij zijn getraind in het ondergaan van ondervragingstechnieken en kunnen het veel langer volhouden."

'De Belgische regering heeft nog altijd niet willen of durven zeggen dat ze in mijn onschuld gelooft. Terwijl ze weet dat ik onschuldig ben'

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234