Vrijdag 02/12/2022

Radicaliseren in twee weken? Kan perfect

Drank, drugs, vrouwen én mannen. Mohamed Lahouaiej Bouhlel hield van alles wat moslimextremisten moeten verafschuwen. Is hij dan in twee weken volledig ontwend en geradicaliseerd? Of heeft IS met deze aanslag eigenlijk amper of niets te maken?

Vier dagen na de feiten heeft het onderzoek wel aanwijzingen, maar geen harde bewijzen voor een band met de radicale islam of IS. Minister van Binnenlandse Zaken Cazeneuve is daarom voorzichtig met conclusies, maar zegt dat het erop lijkt dat Bouhlel "in enkele weken tijd geradicaliseerd is".

"Kan perfect", zegt Anne Speckhard, professor psychiatrie aan de Georgetown University, die voor haar publicaties met honderden terroristen heeft gesproken.

"In Palestina sprak ik met een jonge vrouw, pasgetrouwd en klaar voor een carrière bij een grote bank. Tot haar kersverse echtgenoot omkwam, nadat een Israëlische raket zijn auto deed ontploffen. Ze is naar Hamas gestapt en in twee weken was ze klaar voor een zelfmoordcommando. Uiteindelijk heeft ze net op tijd haar fout ingezien. Nu is ze boos dat Hamas zonder gêne misbruik maakte van haar kwetsbare situatie."

Mentale gezondheid

Kwetsbaar is een woord dat ook in de omschrijving van Bouhlel terugkomt, met zijn lange geschiedenis van mentale problemen. Al in 2004, enkele jaren voor hij naar Frankrijk kwam, nam zijn vader hem mee naar een psychiater in Tunesië. Bouhlel had vaak aanvallen van agressie en dat is nooit veranderd. Zijn ex heeft het over huiselijk geweld.

"Bouhlel lijkt me iemand met psychische problemen, gefrustreerd en op zoek naar een bestaansreden", zegt traumapsycholoog Erik de Soir. "Net als een Anders Breivik, die ook een identiteit vond in het drama dat hij in 2011 op Noorse het eiland Utoya aanrichtte. Het probleem is dat een organisatie als IS daar maar al te graag gebruik van maakt."

Mentale problemen en radicalisme gaan in Europa wel vaker samen. Politieonderzoek in Engeland heeft aangetoond dat een op de twee geradicaliseerden problemen heeft met hun mentale gezondheid. Het cijfer is door de Nederlandse politie bevestigd in een onderzoek naar Syrië-strijders. Zij ontdekten bovendien dat minstens 20 procent van hen ernstige gedragsproblemen of een psychiatrische diagnose heeft zoals schizofrenie, autisme of een psychose.

"Het gebeurt erg vaak dat wij een geradicaliseerde jongere doorsturen naar een Centrum voor geestelijke gezondheidszorg", zegt Moad El Boudaati, casemanager deradicalisering bij de stad Vilvoorde. "Maar dat ze psychologische problemen hebben, sluit radicalisering niet uit. En dat kan erg snel gaan. Wie een afkeer heeft van de maatschappij, kan zich gemakkelijker openstellen voor groepen die die samenleving pijn willen doen. Een organisatie als IS biedt hen dan ook nog eens erg simplistische ideeën op een dienblaadje aan."

El Boudaati heeft weet van jongeren die in twee maanden zijn geradicaliseerd. Bij Bouhlel moet het nog sneller zijn geweest. Niet alleen dronk hij alcohol en at hij varkensvlees, volgens de Franse rechercheurs was hij bovendien een notoire verleider. Biseksueel bovendien (zie hiernaast). Dat lijkt allemaal niet te rijmen met een snelle radicalisering, maar het omgekeerde zou waar kunnen zijn.

"Het is erg herkenbaar," zegt El Boudaati, "al die gasten die voortdurend tegen de regels van de islam hebben geleefd, maar daar ineens genoeg van hebben. Ze breken radicaal met hun voorgeschiedenis, van de ene dag op de andere."

Beeld van de hel

"Vergeet niet dat veel moslims opgroeien met een angstaanjagend beeld van de hel", vult Anne Speckhard aan. "Op het einde van hun leven zal God over hen oordelen. Zichzelf opblazen is voor sommigen de ultieme manier om zich te reinigen van alle zonden. En zondes lijkt Bouhlel in overvloed te hebben. Een einde als een martelaar bood hem niet alleen een uitweg, maar ook een manier om zich te zuiveren."

Ook al lijkt dat dan voor de buitenwereld erg snel te gaan, een aantal voorwaarden waren al langer aanwezig. "We kennen nu zijn psychologische kwetsbaarheid, net als zijn ongelukkige gezinsleven. Maar misschien had hij net als veel moslims ook woede over de puinhoop die het Westen heeft aangericht in Irak en Syrië. 80 procent van zijn radicalisering bestond dan al veel langer. Het is als een vat benzine naast een vuur zetten, elke keer een centimeter korter, tot het ontploft. En dan lijkt het dat het in twee seconden is gebeurd."

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234