Donderdag 23/05/2019

Radicale keuzes van een gelouterd regisseur

'Morgen zijn we hier weg', belooft Platonov zijn minnares, wetend dat hij liegt. Luk Perceval, weggelopen naar Duitsland, komt naar Vlaanderen terug om de destructieve kracht van schaamte te tonen. Hij levert een Platonov op de nulgraad van de existentie.

Natte droom van elke theaterhater: één welgemikte raket op de Gentse schouwburg had zaterdag à peu près het hele Vlaamse theaterveld van de kaart geveegd. De massale aanwezigheid van acteurs, regisseurs, theater- en operadirecteurs zegt veel over verleden en toekomst van Luk Perceval. De man die in 1988 de Blauwe Maandag Cie op de kaart zette met De meeuw, theatergeschiedenis schreef met Ten oorlog! en in 2005 de deur van het Toneelhuis achter zich dichtsloeg, kwam niet zomaar langs for old times' sake. De nieuwsgierigheid naar zijn actuele werk, nauwelijks te zien in de Lage Landen, is groot. Dat werk blijkt gegroeid én uitgepuurd. Wat Perceval toont is zo eenvoudig en essentieel dat het pijn doet aan de ogen.

Een man houdt niet van zichzelf. Hoe dat komt? Simpel: hij heeft het nooit geleerd. Hij wordt omringd door vrouwen én mannen die op zoek zijn naar liefde, en hopen die bij hem te vinden. Ze vergissen zich: wie zichzelf haat kan niet geven. Ze vergissen zich dubbel: ze zijn niet echt op zoek naar liefde, ze willen enkel hun narcisme kwijt in hem, leeg vat. Zo gek is hij niet. Hij weigert, en in die weigering - een radicale aanpassing van Perceval - zit misschien wel het lichtpuntje van deze rauwe Platonov.

Bommetje

Wie had gehoopt op de uitbundige scenografieën van weleer (Wilde Lea uit 1992) moet het in Platonov stellen met beheerste maar veelzeggende theatertekens. Over de rails die diagonaal de scène kruisen rijdt niet de trein der gedroomde ontsnapping, maar de vleugel van pianist Jens Thomas, die met zijn duistere spel en gezang (denk Sigur Rós) het gebeuren becommentarieert. Nog in de autonome zone: de jonge Marja (Zoë Thielemans), die zich als enige aan Platonovs magnetische leegte onttrekt, en de outcast Ossip (Briek Lesage).

Op het voorplan: een familie stokstaartjes, de lijfjes een beetje scheef, onnozel in het licht kijkend, passief wachtend op de verlossing die verschijnt in de figuur van Platonov. Alles wat je over dit kluitje moet weten, staat geschreven in sobere tekens. De seksuele eenzaamheid van de generaalsweduwe (Elsie de Brauw) met een haarspeld in haar kruis. De verliefde snul (Peter Seynaeve) met de handen onophoudelijk in zijn broek. De drankverslaafde ex-kolonel (Hugo Van den Berghe) wiens melancholische anekdotes, tussen twee absencekes in, als eikels op een harde bosgrond vallen. In totale isolatie staren ze de zaal in. Geen wonder dat de dynamiek van provocateur Platonov, met zijn wanhopige lust tot ontmaskering, in dit gezelschap een bommetje legt.

Schaamte

Perceval laat zijn spelers de tekstbewerking graag naar de (dialectische) mond zetten, een oud procedé dat voor lucht zorgt, maar even vaak voor tragiek, wanneer de taal nauwelijks nog betekenisdrager blijkt tenzij in haar aandrang, herhaling, volume. Het verbrokkelde gebrabbel van dokter Nikolaj Triletski (Steven Van Watermeulen) bevestigt enkel nog dat hij bestaat. De lyriek van Tsjechov uitgebeend tot een zuiver dialogisch gebeuren, of in dit geval: een non-dialoog.

Hoeveel schuld draagt een mens die door zijn geschiedenis gedetermineerd is? Of blijft een mens altijd verantwoordelijk voor zijn handelen? Wat met de pijn van gedetermineerde mens die dit beseft? Perceval dikt Tsjechovs vertelling zo in dat er geen vertelling meer rest, enkel nog een zijnstoestand: een nausée, een schaamte met maar één afloop: 'Ik heb geen liefde nodig, enkel stilte.'

Perceval gunt Platonov (Bert Luppes) een restje waardigheid, door hem toe te staan deze afloop uiteindelijk in handen te nemen, zelf een daad te stellen. Een radicale keuze van een gelouterd regisseur, die misschien geleerd heeft dat de verwoestende schaamte enkel getemd wordt door het herwinnen van het meesterschap over het eigen leven.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.