Maandag 16/05/2022

Radicale inheemse bevolking en controversiële kandidaat-president vormen explosieve cocktail

Bolivia-specialiste: 'De complete radicalisering kan snel om zich heen grijpen'

'Burgeroorlog dreigt in Bolivia'

In het Zuid-Amerikaanse Bolivia blijft de politieke toestand erg gespannen. Vandaag komt het Congres er in bijzondere zitting bijeen om een nieuw staatshoofd aan te stellen. Huidig president Carlos Mesa heeft immers zijn ontslag aangeboden. Onder druk van het inheemse protest, ja zeker, maar vooral omdat hij onder zijn beleid geen bloedvergieten wil zien. 'Ik vrees voor een burgeroorlog', zegt, net als Mesa, de Franse Bolivia-specialiste Thérèse Bouysse-Cassagne.

Brussel / Parijs / La Paz

Eigen berichtgeving

Lode Delputte

Omdat het regeringscentrum in La Paz door blokkades en stakingen onbereikbaar is geworden, komt het Boliviaanse Congres vandaag in Sucre bijeen, de oude hoofdstad van het land. Sucre is ook de stad waar senaatsvoorzitter Hormando Vaca Díez vandaan komt, de eerste in lijn om Mesa op te volgen.

Groot probleem: terwijl Vaca Díez, van de traditionele Mir-partij, staat te popelen om president te worden en daar wettelijk gezien ook recht op heeft, smeekt Mesa hem om dat net níét te doen. Mesa heeft goede redenen om Vaca Díez niet aan zet te laten. De zakenman-senator uit Sucre staat symbool voor een oude elite die nog steeds niet snapt dat de oude Boliviaanse politiek heeft afgedaan. Vaca Díez, vrezen waarnemers, zou het grimmige protest van Bolivia's inheemse bevolking weleens met politiegeweld ongedaan kunnen maken - net datgene waar zijn radicaalste tegenstanders van dromen. "Een parlementsvoorzitter die orde in het land eist terwijl hij nog geen gemeenschappelijke agenda voor elkaar krijgt in het parlement", waarschuwde Mesa, "van hem is het onaanvaardbaar dat hij staatshoofd wordt."

Ook voor de grootste inheemse partij in het parlement, de Beweging voor het Socialisme (Mas) van de bekende cocaboer Evo Morales, is Vaca Díez geen optie. Morales wil liever de veel acceptabelere Eduardo Rodríguez als president, de voorzitter van het Hooggerechtshof.

"Maar laat ons wel wezen, Morales' einddoel is zijn eigen presidentschap", zegt, daarover gebeld, Bolivia-specialiste Thérèse Bouysse-Cassagne van het Parijse studiecentrum voor Latijns-Amerika Credal. "Morales heeft zich van meet af erg ambitieus maar ook erg ambigu getoond. Wil hij de revolutie of niet? Is hij voor of tegen de nationalisering van de gasbronnen? Wat hij vooral wil, is macht. Zijn standpunten neemt hij in met het oog op de bondgenoten die hij nodig heeft."

In kringen van de veel radicalere inheemse syndicalist-historicus Felipe Quispe is het niet duidelijk op welke kandidaat precies aangestuurd wordt. Quispe, van de Pachakuti Inheemse Beweging (Mip), maakt er geen geheim van voor niets minder dan de revolutie te gaan. Quispe wil het Boliviaanse bestel met wortel en tak uitroeien en helemaal ontwestersen. Als Vaca Díez staatshoofd wordt, is een gewelddadige reactie van Quispes aanhang bijna zeker.

"De meerderheid van de Aymara (25 procent van de 9,1 miljoen Bolivianen, LD) kijkt de kat nog uit de boom", zegt Bouysse-Cassagne, zelf een Aymara-deskundige. "De complete radicalisering kan helaas snel om zich heen grijpen. De Aymara zijn erg arm, hebben niets te verliezen en zijn vanuit ons perspectief ook onvoorspelbaar. Als het de slechte kant opgaat, dan sluit ik burgeroorlog niet uit. Het rijkere Oost-Bolivia, de gas- en olierijke streek rond Santa Cruz, wil intussen niets meer horen van wat er uit La Paz komt. De middenklasse uit La Paz begint huizen op te kopen in Santa Cruz, een regio die vroeg of laat naar aansluiting zal streven bij Brazilië."

De Aymara, wier geschiedenis Bouysse-Cassagne te boek stelde, hebben overigens een traditie van bloedvergieten en geweld. "Voor hen betreft het offerrituelen, vanuit ons standpunt gaat het om slachtpartijen. Een enkele keer, zoals anderhalf jaar geleden, is er zelfs nog sprake van mensenoffers. Felipe Quispe zelf, voor wie ik weliswaar geen langdurige leidersrol voorspel, is helaas een virulente racist die erg tegen de blanken is, maar ook de mestiezen als blank beschouwt."

Bronnen die De Morgen kon raadplegen zeggen dat de beweging rond Quispe hulp uit het buitenland krijgt, met name wapens. Het erg schimmige buurland Paraguay, waar het grensgebied met Argentinië en Brazilië een ontmoetingsplek gebleken is voor terreurbewegingen en guerrilla's, zou een rol spelen. Namen noemt de bron niet, maar onder meer de duchtig kidnappende Revolutionaire Strijdkrachten van Colombia (de Farc) hebben in Paraguay voet aan de grond.

In Venezuela, waar de Bolivariaanse Revolutie van Hugo Chávez volop haar gang gaat, is intussen woest gereageerd op Amerikaanse beschuldigingen dat het land een rol speelt in de Boliviaanse crisis. Feit is wel dat president Chávez zopas voor miljarden dollar wapentuig heeft gekocht, dat volgens specialisten lang niet alleen voor eigen, Venezolaans gebruik bestemd is.

Omdat de veiligheidssituatie in La Paz kritiek is, de wegen en waterleidingen afgesloten zijn en het voedsel schaars wordt, hebben de VS hun niet-essentiële diplomatieke personeel teruggeroepen. In de buurlanden, met name in Brazilië, wordt de toestand in Bolivia met argusogen gevolgd.

Analisten geven nu al een waarschuwing mee die kan tellen: in het Centraal-Amerikaanse Guatemala, alles welbeschouwd het land waar het complexe Bolivia nog de meeste gelijkenissen mee vertoont, heeft de burgeroorlog 36 jaar geduurd en onder meer een gruwelijke genocide tegen het Maya-volk tot gevolg gehad.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234