Dinsdag 19/01/2021

Radicale econoom met politiek realisme

Zoals het een brede protestbeweging past, schuwt Nuit Debout de grote leidersfiguren. Toch kun je onmogelijk naast de begeesterende optredens van econoom Frédéric Lordon (54) kijken, een man die een fundamenteel ander socio-economisch Frankrijk wil.

Op 31 maart, de eerste avond van het protest, spreekt econoom Frédéric Lordon de activisten toe - ook op de vooravond had hij al een mediatiek pleidooi voor actie gehouden. Uit zijn speech klinkt de wil om impact te zoeken voor de beweging.

"Tot nu toe speelden we het spel volgens hun regels. Maar vanaf vandaag bepalen wij de regels", zegt hij. En verder: "Als we echt omvangrijke ambities koesteren, hebben we toereikende middelen nodig. Wat mij betreft, zie ik er maar één: een algemene staking."

"Tous ensemble, tous ensemble, grève générale!", echoot de menigte. Terwijl Lordon wordt toegejuicht - en enkele onverlaten zelfs 'Lordon président' scanderen - gaat hij er stilletjes vandoor. Enkele dagen later maakt Lordon evenwel opnieuw indruk met een toespraak voor duizenden aanhangers in Parijs. "We zullen de grondwet van de Sociale Republiek schrijven!", maakte hij zich daar sterk.

Het stond bepaald niet in de sterren geschreven dat Lordon een van de gezichten van het sociaal protest in Frankrijk zou worden. Geboren in 1962, als kind van een typisch Parijs bourgeoisgezin, lijkt een goedbetaalde carrière in het bedrijfsleven in het verschiet te liggen.

Hij studeert in 1985 af als ingenieur aan de Ecole nationale des Ponts et chaussées. Daarna haalt hij een MBA aan de Parijse hogeschool HEC, en raakt hij naar eigen zeggen volledig doordrongen van het neoliberale yuppie-discours uit de jaren 80. "Het was mijn doel om een winnaar te worden en hopen geld te verdienen", verklaart hij eind 2013 tegenover France Culture.

Tegen het einde van zijn studies breekt de briljante student met zijn ambitie om 'patron' te worden. "Het leek me interessanter om de weg van de boeken te kiezen", laat hij optekenen. Marx, Althusser en vooral Spinoza worden Lordons nieuwe helden. Hij kiest het veld van de economie voor zijn kritiek op het socio-economische systeem dat de ratrace tussen winnaars aanmoedigt.

'Schaf de beurs af'

Lordon, nu onderzoeksdirecteur van het Centre national de la recherche scientifique in Parijs, wordt ook lid van Les Economistes Atterrés. Dat collectief van economen, onderzoekers, academici en burgers die 'zich niet neerleggen bij de dominantie van de neoliberale orthodoxie', onderzoekt onder meer alternatieven voor de bezuinigingspolitiek van overheden.

Het onderzoek vertaalt zich bij Lordon in opmerkelijke standpunten, onder meer via een blog op Le monde diplomatique. Lordon pleit daar onder andere voor de invoering van een nieuwe aandelenbelasting (de SLAM), het afschaffen van de beurs en een terugkeer van Frankrijk naar economische soevereiniteit.

Dat laatste punt betekent: Frankrijk moet uit de euro stappen. Het is een idee dat bij links en institutioneel rechts weinig populair is, ook omdat het Front National (FN) er een strijdpunt van maakte. Al verwerpt de econoom vigoureus de kritiek dat hij tegen het eurosceptische FN aanschurkt. "De inzet van een uitstap uit de euro is te hoog om hem te laten bezoedelen door het FN. Ik verafschuw die partij."

Maar FN of geen FN, van Europa moet Lordon niks weten. "Dit Europa heeft niks democratisch. De bezuinigingen doden de patiënt. De euro is dood en er is een terugkeer nodig naar de frank, de drachme of de peseta."

Een Franse econoom, de held van sociale activisten en een radicale kijk op economie: het is verleidelijk om parallellen te zoeken tussen Lordon en Thomas Piketty, auteur van de bestseller Kapitaal in de 21ste eeuw. Maar Lordon zelf zou allerminst verguld zijn met die vergelijking. "Met Thomas Piketty is er geen gevaar voor het kapitaal in de 21ste eeuw", sneert hij in een opiniestuk. In het artikel plaatst de econoom een aantal kanttekeningen bij wat hij ziet als "de intellectuele en politieke misleiding" van Piketty.

"De wereld zou wel erg sterk veranderd moeten zijn als Libération, Le Monde, The New York Times, The Washington Post en al die andere enthousiast werden over iets dat écht controversieel was", deelt hij een typerende tik uit aan zowel de traditionele media als Piketty. "Piketty's bestseller van duizend pagina's herleidt kapitaal gewoon tot rijkdom, maar kijkt naast de politieke impact ervan op sociale en economische relaties doorheen de geschiedenis."

Lordon mag als onderzoeker en scherp polemist dan wel een intellectueel zijn, hij beseft ook dat echte verandering buiten moet plaatsvinden. Dat blijkt uit het opiniestuk dat hij eind vorig jaar mee ondertekende.

Hij reageert na de terreuraanslagen in Parijs boos omdat de Parijse klimaatbetoging verboden werd om veiligheidsredenen. "Het is een overwinning voor Daesh (IS) als het een hele bevolking onder veiligheidsvoogdij kan plaatsen", staat er in een striemend Libération-opiniestuk. "Als er iets bestaat zoals een Franse waarde, dan is het dat we al minstens twee eeuwen weigeren om de straat aan het leger of de politie over te laten. We aanvaarden niet dat de overheid angst gebruikt om ons te verbieden te manifesteren."

De straat niet overlaten aan de staat: het is precies dat wat ook Nuit Debout doet. Met Lordon mee in de speerpunt van het protest, boven partijpolitieke belangen uitstekend. Of zoals een fanaccount op Twitter het verwoordt: "Hij vertegenwoordigt een mix van radicaliteit en politiek realisme die aanslaat."

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234