Zaterdag 19/09/2020

analyse

Radicaal tegen radicalisering: waar start de politiestaat?

Rellen in Borgerhout, september 2012. Amerikaanse vlaggen worden verscheurd, vertrappeld en in brand gestoken.Beeld Bas Bogaerts

Terrorisme verheerlijken? Als de MR zijn zin krijgt, levert u dat een geldboete of gevangenisstraf op. Om een tweede Parijs te voorkomen wordt de vrijheid ingeperkt, en weinigen durven daartegen ingaan. "Maar een democratie kun je niet zomaar opschorten", zegt politiek filosoof Dries Deweer.

Hoe strak kan het korset rond een democratische rechtsstaat zijn? Wanneer moet een idee een gevangenisstraf opleveren? Waar start een politiestaat? Het laatste wetsvoorstel tegen de terreur zet al die vragen op scherp. De liberalen Denis Ducarme en Olivier Chastel (beiden MR) stellen voor dat elke verheerlijking van het terrorisme strafbaar moet zijn.

Klinken hun namen aan deze zijde van de taalgrens weinig bekend, het zijn geen onbenullen. Ducarme is Kamerfractieleider en stamboomliberaal, Chastel nam van premier Charles Michel de leiding over van de Franstalige liberalen. Al wie terroristische misdrijven in het openbaar "goedkeurt, poogt te rechtvaardigen of schromelijk minimaliseert", riskeert in hun wetsvoorstel een geldboete tot 15.000 euro of - maximaal - vijf jaar cel. MR ziet in dat ze zo de vrijheid van meningsuiting insnoert. "Maar die vrijheid is niet absoluut", zegt Ducarme. "Niemand mag onze vrijheden misbruiken om onze waarden te vernietigen. Ik ben een liberaal. Maar geen libertair. Dat verschil is essentieel."

Ducarmes voorstel is zeker geen haastwerk; hij begon ermee na de aanslag op het satirische weekblad Charlie Hebdo in Parijs, begin januari. Hij bracht bezoeken aan Denemarken en Frankrijk, waar gelijkaardige wetten gelden, en keek naar Spanje, Litouwen en het Verenigd Koninkrijk. Het diepblauwe parlementslid geeft toe dat hij wachtte op het juiste moment om zijn verstrekkend voorstel in te dienen. Na Parijs kan meer dan ervoor, hoopt hij. "Het heeft me zeven jaar gekost om het boerkaverbod erdoor te krijgen", zegt hij. "Nu zijn de geesten gerijpt."

MR is niet de enige partij binnen de coalitie die 'Parijs' aan politieke berekening koppelt. Bij justitieminister Koen Geens (CD&V) valt - tussen de lijnen door - hetzelfde te horen. Daar zaten ze al lang te wachten op de nodige steun voor de verlenging van een aanhouding van 24 naar 72 uur of de enkelbanden voor radicaliserende jongeren. "Men onderschat de impact van die enkelbanden", waarschuwt ere-vrederechter Jan Nolf. "Dat zijn geen Apple Watches. Geen gadgets. Het gaat om vrijheidsberoving."

Denis Ducarme (foto) en Olivier Chastel stellen voor om elke verheerlijking van terreur te bestraffen.Beeld PHOTO_NEWS
Olivier Chastel (MR).Beeld BELGA

Schroom

De terreurdreiging zorgt voor een publieke arena waarin extreme standpunten goed gedijen. "Als de oude cartoonisten van Charlie Hebdo deze voorstellen zouden kunnen lezen," zegt Nolf nog, "zouden ze het mikpunt van hun spot en woede zijn." Anderhalve week na de aanslagen in de Franse hoofdstad durft nog steeds haast niemand tegengas te geven tegen de regering. Schroom beheerst de oppositie. In het halfrond én in de media.

Uit angst voor het verwijt dat ze munt slaan uit onschuldige doden, dat ze aan politieke spelletjes doen in treurige tijden, krijgt de Zweedse coalitie vrije baan. John Crombez, voorzitter van sp.a, zegt alleen dat de huidige wetten al veel controles toelaten. Dat het voor een verdere evaluatie "nog te vroeg is". "Het is zo moeilijk om nu oppositie te voeren", klinkt het in zijn partij. "Voor je het weet, word je weggezet als een slechte Belg of een handlanger van de terroristen."

Met de PS die twee decennia over Molenbeek heerste, zitten de Vlaamse socialisten nog meer gewrongen. Groen is, zelfs zonder die lastige historische link, even voorzichtig. Hier is het algemeen consigne dat alle partijleden hun kritiek moeten inhouden tot de angst weer naar een acceptabel niveau is gedaald.

Justitieminister Koen Geens (CD&V) pleit voor de verlenging van een aanhouding van 24 naar 72 uur.Beeld PHOTO_NEWS

Geen zelfcensuur meer

Wel, de zelfcensuur van de oppositie heeft nu wel lang genoeg geduurd. De toestand is zo uitzonderlijk, de regering is net nu zo feilbaar, dat de oppositie kritischer dan ooit moet zijn. "Dit doet denken aan de regering van nationale eenheid in oorlogstijden", zegt politiek filosoof Dries Deweer (KU Leuven). "Ter verdediging van het vaderland werden toen ook alle ideologische discussies achterwege gelaten. Maar een democratie kun je niet zomaar opschorten."

Hoe radicaler dit land reageert op de radicalisering, hoe meer het er nochtans voor moet opletten dat het zijn eigen fundamenten niet ondergraaft. Van de democratische rechtsstaat wordt dan een zwakke staat gemaakt die zichzelf per definitie niet kan verdedigen tegen een dreiging van buitenaf. "Uit al deze voorstellen spreekt een extreem wantrouwen tegenover justitie", zegt Nolf nog. "En een extreme beveiliging van alles wat enigzins anders is. Terwijl we al onze basiswaarden en mensenrechten, zeker nu, kordaat moeten blijven beschermen."

Uit angst, per definitie irrationeel, vloeien dan rationele argumenten voort die de regering gebruikt voor wetten die onze samenleving meer kunnen beschadigen dan beveiligen. Het gaat om wetten die de scheiding der machten vloeibaar kunnen maken. Net die wetten vergen een echt tegensprekelijk debat met een echte oppositie. Een hoor en wederhoor tot het uiterste. Geen zwijgende angsthazen.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234