Woensdag 23/10/2019

RACHIDA LAMRABET

Nog niet zo lang geleden zat ik in het Felixpakhuis waar David Grossman geïnterviewd werd door Annelies Beck naar aanleiding van zijn laatste boek, Uit de tijd vallen. Grossmans boek gaat over een koppel dat een zoon verliest. Vooral de man probeert wanhopig om de herinnering aan zijn zoon levend te houden. Beck vroeg Grossman "of de doden ook nog wel eens aan ons dachten, zoals wij aan hen". Geweldige vraag, maar met een hoog surrealistisch gehalte, maar omdat ze gesteld werd aan een schrijver en niet aan, ik zeg maar wat, Bart De Wever, gaf niemand in het publiek een krimp, zelfs Grossman niet want hij beantwoordde de vraag plichtsgetrouw.

Ik werd, in mijn prille schrijverscarrière, ook al eens met een metafysische vraag of twee geconfronteerd. Dat zijn geen eenvoudige vragen, maar ook met schijnbaar normale vragen over het schrijverschap heb ik het moeilijk omdat je algauw de neiging hebt alles te verabsoluteren, je betrekt er snel de zin of onzin van het leven bij. Zelfs bij een banale vraag als 'Waarom schrijf je?' Er zijn zoveel redenen om te schrijven en anderzijds is er dan weer geen enkele, toch?

De laatste keer dat mij die vraag gesteld werd, was eind augustus. Toen werden iChika Unigwe en ik geïnterviewd door Phara de Aguirre tijdens een literair festival in Sint-Truiden. En ik zei iets over de werkelijkheid willen begrijpen, de chaos willen verjagen en wat nog meer. Maar met wat meer durf en verbeelding had ik iets groots kunnen antwoorden. Zoiets als: "Ik schrijf omdat ik een trap naar de sterren wil bouwen zodat ik de hele mensheid naar boven kan leiden, omdat ik nu eenmaal de autoriteit heb dat te doen."

Dit is althans hoe de Zuid-Afrikaanse schrijfster Bessie Emery Head op deze vraag geantwoord heeft.

En voordat u zou denken dat Head een omhooggevallen en wereldvreemd personage is, toch twee woorden uitleg over deze grote schrijfster die ik pas sinds zeer kort heb ontdekt.

Head werd in 1937 geboren in Zuid-Afrika uit een Schotse moeder en een Zwart-Afrikaanse vader. Een gruwel in die tijd. Onmiddellijk na haar geboorte werd ze bij haar moeder weggehaald en in een weeshuis geplaatst. Later studeerde ze in een missieschool, waar ze meteen door moeder-overste werd gewaarschuwd: "We weten wie je bent, je bent de dochter van een blanke vrouw die aanpapte met een zwarte man, je moeder was een krankzinnige en als je niet uitkijkt, zal jij net als haar opgesloten worden in een krankzinnigengesticht!"

Later werd Head leerkracht maar ze stapte al snel over naar de journalistiek.

Nadat haar huwelijk op de klippen was gelopen emigreerde ze, samen met haar zoon, naar Botswana. Ze mocht Zuid-Afrika pas verlaten nadat ze een 'never to return'-document had ondertekend. Zuid-Afrikanen die naar Botswana emigreerden, verloren hun recht op terugkeer. In Botswana schreef Head haar belangrijkste werk, u moet beslist haar vele korte verhalen lezen. Maar ook haar semi-autobiografische roman A question of power uit 1974 waarin ze het wedervaren beschrijft van de jonge Zuid-Afrikaanse Elizabeth die samen met haar zoontje naar Botswana emigreert en zich daar probeert recht te houden in een omgeving waar ze compleet gedesoriënteerd is en buitenstaander blijft ondanks haar inspanningen om zich in te passen. Ze laat de lezer mee balanceren op de rand van de waanzin, haar waanzin die haar stilaan in de tang krijgt en tegelijkertijd beschrijft ze de waanzin die ze rondom zich ziet, de chaos en ongelijkheid. Door de vele magisch-realistische droomsequenties lijkt het alsof een groot gedeelte van het boek geschreven is in een staat van delirium. Een overweldigend boek.

Haar eigen leven was zeer traumatiserend en somber en toch loopt haar werk over van mededogen voor de mensen en heeft ze vooral oog voor liefde en licht in de meest miserabele en eenzame scènes die zij schetst.

Voor Head was schrijven "een helletocht naar de zwarte wouden van het innerlijke en eigenlijk een onverantwoordelijke bezigheid voor vrouwen met kinderen".

En toch bleef ze schrijven omdat Head naar de sterren wilde reiken, meer nog, ze wilde een hemelvaart van de hele mensheid organiseren.

Wat een megalomaan idee, maar wel een dat mij ertoe aanzet mijn eigen ambitie hoger, veel hoger te leggen. Heads antwoord geeft zin om verder te kijken dan wat zich hier en nu en in alle nuchterheid aandient. Je moet willen reiken naar het onbereikbare wanneer je schrijft. En als je daarvoor een trap moet bouwen, dan is het dat wat je als schrijver moet doen.

O ja, Grossmans antwoord op Becks vraag was een nuchter: "Ik weet het niet."

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234