Zaterdag 16/01/2021

Quo vadis, Bert Anciaux?

Zes maanden, misschien zeven of acht. Zolang geven sommige leden van de Toekomstgroep van Bert Anciaux hun nieuwe partij om levensvatbaar te blijven. De tijdbom begint vandaag te tikken in de Antwerpse Metropolis, waar voorzitster Annemie Vandecasteele en congresleider Patrik Vankrunkelsven de nieuwe partij boven de doopvont houden.

Ja, het congres van de omgedoopte Toekomstgroep zal afgesloten worden met het zingen van 'De Vlaamse Leeuw'. Aan sommige tradities raak je beter niet, zeker nu zelfs CD&V haar congressen met het Vlaamse volkslied beëindigt. Helemaal 'post-Belgisch' denken de medestanders van Bert Anciaux dus nog niet. Helemaal 'links-liberaal' evenmin. Hoewel Patrik Vankrunkelsven de term consequent blijft gebruiken, is het begrip volledig geschrapt uit de congresteksten. Sommige partijgenoten blijken zo allergisch voor het woord 'liberalisme' dat zelfs een afgezwakte samenstelling hen te ver gaat. Laat staan dat ze een links-liberale 'vleugel' in de VLD zouden willen gaan vormen.

De links-liberale kwestie mag dan een detail zijn, ze is tekenend voor de bijzonder smalle strategische consensus binnen de gelederen van de Toekomstgroep. In het feestgedruis waarin de Metropolis vandaag wordt gehuld, zal er geen plaats zijn voor die nuchtere vaststelling, maar de kater zal er achteraf, als het fout loopt, niet minder groot om zijn. De groep heeft zichzelf in een onmogelijke positie gewerkt. Als collectief zijn de ex-VU'ers eigenlijk nergens welkom en zelfs al komt er een bod, dan nog zou de groep het niet eens kunnen worden over de te volgen richting. Dan maar een onafhankelijke koers varen? Niet alle boegbeelden hebben evenveel zin om te investeren in een minipartij, die geen waardige regeringspartner is.

Met het naderen van de verkiezingen zal de strategische kwestie steeds nadrukkelijker over Anciaux en de zijnen gaan hangen. Geheime plannen om de knoop te ontwarren zijn er niet, gesprekken in het schemerdonker des te meer. Een overzicht van de mogelijke uitwegen toont dat collateral damage nauwelijks te vermijden zal zijn.

Al voor de verkiezingen van 1999 zaten de toenmalige VLD-oppositieleiders Guy Verhofstadt en Patrick Dewael samen met Bert Anciaux en Patrik Vankrunkelsven om te praten over samenwerking. De alliantiegedachte ketste toen af op onenigheid over de gezamenlijke lijstvorming, maar de bevoorrechte relatie bleef tot op vandaag bewaard. Vele gesprekken volgden, in de marge van Lambermont en later. Het verklaart waarom Patrik Vankrunkelsven spontaan toehapte op het aanbod van VLD-voorzitter Karel De Gucht om een links-liberale vleugel uit te bouwen binnen de de brede volkspartij die de VLD moet worden.

Vankrunkelsven, congresvoorzitter vandaag, werd vriendelijk doch dringend verzocht zijn woorden weer in te trekken, wat in een interview in De Standaard ook netjes gebeurde. Zijn analyse blijft evenwel stilzwijgend overeind. Om te kunnen wegen op het beleid moet je in een regeringspartij zitten, luidt die stelling. En dan zit je beter bij de VLD dan bij SP.A of Agalev, die het tot nader order vertikken om een progressief front te vormen. Ook Bert Anciaux is niet volledig ongevoelig voor die redenering. Om de bocht naar (een constructie met) de VLD te kunnen nemen, heeft Anciaux evenwel een inhoudelijk signaal nodig. Een toegeving over het migrantenstemrecht zou vele deuren kunnen openen.

Wie zeker zou meegaan naar de VLD, zijn de ID'ers Vincent Van Quickenborne en Margriet Hermans. Zeker Van Quickenborne maakt er geen geheim van dat hij zich nu al in een liberale partij zou thuisvoelen. Voor Margriet is de wachtkamer van Johan Van Hecke, de NCD, erg aanlokkelijk. Het was de vroegere CVP-voorzitter die de populaire politica-zangeres ooit in de Wetstraat inwijdde. Aan de andere kant staan evenwel evenzeer ex-VU'ers die absoluut niet naar de VLD willen. De Europese parlementsleden Nelly Maes en Bart Staes hebben dat al met zoveel woorden gezegd.

Net die Europese parlementsleden zorgen voor de groene kleur in de Toekomstgroep. In Europa vormen zij al tot ieders voldoening samen met de groenen en met andere regionalisten een fractie. Ook in het Vlaams Parlement onderhoudt Agalev erg goede relaties met enkele ex-VU'ers zoals Herman Lauwers en Jos Bex. Kiezersonderzoek heeft bovendien uitgewezen dat het 'libertaire' deel van hun electoraat nagenoeg inwisselbaar is met het kiezerspubliek van Bert Anciaux.

Toch blijft de kloof tussen Agalev en de Toekomstgroep erg groot. De ex-VU'ers mogen dan wel hun Vlaams-nationale etiket ingeruild hebben voor een post-Belgisch, een 'Vlaamse Leeuw' moet je op een Agalev-congres niet verwachten. Daarbij komt dat Bert Anciaux het volgens ingewijden in de Vlaamse regering steeds moeilijker krijgt met zijn collega Mieke Vogels. De rechtstreekse en publieke aanval op de houding van Agalev in de onderwijsdiscussie was daar slechts een illustratie van.

Een progressief front met SP.A en Agalev is wellicht de enige constructie waarin de Toekomstgroep zich als collectief kan vinden. Dat front komt er evenwel niet. De vernieuwingsoperatie van SP.A-voorzitter Patrick Janssens kan heel wat ex-VU'ers bekoren. Vooral de jongere generatie, die op de tweede rij toekijkt, voelt wel wat voor een alliantie of kiesvereniging met de SP.A. Ook de tweede ex-VU-minister, Paul Van Grembergen, heeft intern te verstaan gegeven dat hij meer heil van de SP.A verwacht dan van de VLD. Zij rekenen erop dat die constructie erg aanlokkelijk moet zijn voor vernieuwingsgezinde Agalev-kiezers.

Omgekeerd beseft Patrick Janssens net als Karel De Gucht dat er enkel een electorale doorbraak kan komen als in nieuwe vijvers wordt gevist. Met Steve Stevaert als go-between werden gesprekken opgezet met Anciaux. De jongste tijd werd het evenwel opmerkelijk stiller op het rode front. Bij heel wat ex-VU'ers leeft de indruk dat de verruimingspogingen van Janssens niet gedragen worden door de partijbasis. De verklaring van SP.A-kamerfractieleider Dirk Van der Maelen dat Anciaux ontslag moet nemen als minister als hij naar de SP.A overkomt, heeft dat gevoel enkel versterkt.

Conclusie: bij gebrek aan eenduidig alternatief gaat de groep zelfstandig voort. De wil om op eigen kracht naar de kiezer te trekken, lijkt toegenomen na het schouwspel rond VLD en CD&V. Op bierkaartjes worden al scenario's uitgetekend voor de parlementsverkiezingen van 2003. De aangekondigde wijzigingen in het kiessysteem stimuleren daarbij de creativiteit. Met bijvoorbeeld een nationaal lijsttrekkersduo Bert Anciaux-Margriet Hermans zou de minipartij in alle provinciale kieskringen hoge ogen moeten kunnen gooien en wat extra zeteltjes kunnen inpikken. De vraag is evenwel of die stemmentrekkers wel zin hebben om boegbeeld te worden van een minipartij die nauwelijks een valabele regeringspartner kan zijn. En zeker voor Margriet zingt de blauwe sirene verleidelijk en krachtig.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234