Donderdag 23/01/2020

'Queen hoort thuis in het theater'

Wellicht zou Ben Elton al kunnen teren op de royalty's van zijn scenario's voor The Young Ones en Blackadder. De man heeft intussen al 13 hilarische romans bij elkaar gepend, is een bejubelde stand-upper en waagt zich daarnaast aan de regie van zelf geschreven toneelstukken en musicals. We Will Rock You, die vanavond zijn Belgische première beleeft in Antwerpen, lijkt hem na aan het hart te liggen. 'De songs van Queen maken deel uit van mijn jeugd.'

Ben Elton zit met een glas Duvel - "Duval" spreekt hij het uit - in het restaurant van Thermae Palace. Hij aarzelt even, want er zit 8,5 procent alcohol in, zo weet hij. Ik troost hem met het verhaal dat Willem Dafoe ooit in een bar in Gent belandde toen hij op het filmfestival was om er The Last Temptation of Christ te promoten, een film waarin hij de rol van Jezus speelde. Dafoe bestelde een Judas. En nog één en nog één. Het was de dag dat Jezus een tweede keer door Judas onderuit werd gehaald.

We Will Rock You, vanavond voor het eerst te zien op Belgische bodem in de Antwerpse Stadsschouwburg, loopt al tien jaar. De musical is aan elkaar geregen met Queensongs en Eltons grappige dialogen. "Het is heel populair en mensen houden ervan", verklaart Elton het aanhoudende succes. "Maar de recensies waren aanvankelijk niet bepaald mals. Intussen is gebleken dat de critici nog maar eens ongelijk hadden. Het stuk heeft de halve wereld afgereisd.

"Er wordt heel wat afgelachen, maar eigenlijk is het nogal een serieus stuk. Het is een satire op de gehomogeniseerde popcultuur. Het gaat over hoe de marketingmachine ervoor zorgt dat we allemaal naar dezelfde muziek luisteren, gemaakt door mooie mensen die niet per se kunnen zingen. Als ze maar mooi zijn. Muziek van lelijke mensen als Queen zou tegenwoordig wellicht geen kans meer krijgen. Queen maakte unieke muziek die over de grenzen van alle genres heen ging. Hun songs maken deel uit van de soundtrack van mijn jeugd."

Deuntjes plukken

De muziek werd geproduceerd door twee leden van Queen: Brian May en Roger Taylor. En Ben Elton ging met de teksten aan de slag en goot ze samen tot een verhaal. Later deed hij het ook nog eens met de songs van Rod Stewart in Tonight's the Night. En hij heeft ook twee musicals geschreven samen met de legendarische Andrew Lloyd Webber: The Beautiful Game en Love Never Dies, een vervolg op The Phantom of the Opera. Verbazend eigenlijk dat zo'n hippe vogel zich met zo'n onhip genre als de musical bezig is.

Ben Elton: "Er wordt ten onrechte op het muzikale theater neergekeken. Nooit de film Grease gezien? Wel? West Side Story?Oliver? Ik ben altijd dol geweest op muzikaal theater. Ik heb zalige herinneringen aan de tijd dat ik op school The Artful Dodger, de zakkenroller uit Oliver Twist, mocht spelen.

"Toen ik in 1972 de musical Grease zag in het Dominion Theater - dezelfde plek waar We Will Rock You nu al tien jaar loopt - werd ik omvergeblazen. Ik kon niet geloven hoe leuk het was. Terwijl er gezongen en gedanst werd, zat ik te schateren. Veel mensen schimpen op Lloyd Webber, maar hij heeft enkele van de leukste deuntjes geschreven en zoals Bono ooit tegen me zei: 'Lloyd Webber, hij plukt de deuntjes uit de lucht, alsof ze er altijd gehangen hebben. Alleen dacht niemand anders eraan om ze te plukken.' Ik heb met hem mogen werken. Dat was zweven.

"Vergeet niet dat de geschiedenis van de popmuziek in het theater is begonnen. Ten tijde van Strauss al. Wat hij bracht was moderne pop. En later had je Gilbert & Sullivan, Cole Porter, Noel Coward en Irving Berlin. Als mensen liederen wilden horen die hun gevoelens van liefde, blijheid en verdriet konden ondersteunen, moesten ze naar het theater. Mensen hoorden er aanstekelijke deuntjes en kochten de bladmuziek om ze thuis na te spelen of mee te zingen. Zo werd muziek populair. Dat was popmuziek. Maar toen iedereen over een radio begon te beschikken, werd het muzikaal theater overbodig. Af en toe was er nog wel eens een opflakkering, maar het theater was niet meer in staat om popmuziek te maken.

"Ik zeg niet dat die zogenaamde jukeboxmusicals van tegenwoordig muzikaal vernieuwend zijn, maar ze brengen de popmuziek, muziek die de mensen massaal weet te raken, terug naar het theater. Er is die befaamde uitspraak van Noel Coward, die zei: 'Strange how potent cheap music is.' Hij hing graag op een grappige manier de snob uit, maar eigenlijk bedoelde hij: 'Een eenvoudige melodietje kan je tranen met tuiten doen huilen.' Want het herinnert je aan die keer dat je verliefd was of gedumpt werd.

"Intussen zijn wij met andere melodieën opgegroeid. Zelfs onze grootouders luisterden naar rock-'n-roll. Er zijn hele generaties die van Queen hielden, maar hun nummers nooit op een degelijke manier live hebben gehoord. Hun songs zijn te sterk om ze te laten verdwijnen met de groep. Nergens elders kun je beter naar muziek luisteren dan in het theater. In de kroegen waar je een groep ziet, is het geluid vaak belabberd en voor befaamde bands moet je naar een stadion of een wei. Dan kan je evengoed tv kijken."

Elton woont tegenwoordig in Australië. "Mijn vrouw is een Australische en we wilden dat de kinderen toch even van hun Australische familie en het Australische leven konden genieten, voor ze daar te oud voor zijn." Hij werkt er verder aan de scenario's die hij ooit verfilmd wil zien. "First Casualty moet een film worden met Russell Crowe. We zijn al jaren bevriend en blijven eraan werken, maar het is een project van lange adem. En ik ben We Will Rock You in opdracht van de Amerikaanse productiemaatschappij Tribeca aan het bewerken voor film."

Tien jaar geleden regisseerde hij zelf een film: Maybe Baby, gebaseerd op zijn eigen scenario. "Ik wilde toen absoluut Hugh Laurie in de hoofdrol, omdat ik wist dat hij niet alleen een briljant komiek was, maar ook een geweldig dramatisch acteur. De Amerikaanse financier trok zich toen terug omdat ik hem niet wou dumpen, maar intussen weet de hele wereld wat een fantastisch acteur hij is. Toen wisten velen het ook al, maar ik ben de enige die kan bewijzen dat ik het wist. Ik was degene die hem castte in de enige film die ik ooit deed, in een serieuze rol met komische toetsen. Terwijl hij toen slechts een bijrol speelde in Blackadder. Ik ben nog altijd trots op die film. Hugh is een van de mensen die het best mijn teksten naar het scherm kan vertalen. Hoewel, over Emma, Steven, Rowan, Jennifer hoor je me ook niet klagen."

Hij heeft het over Emma Thompson, Steven Fry, Robbie Coltrane, met wie hij samen met Hugh Laurie een sketchshow deed voor Granada TV, toen hij 23 was. Een jaar later werkte hij met Rick Mayall, Brian Edmondson en Jennifer Saunders aan The Young Ones. Rowan Atkinson was een andere vriend uit die vroege komediedagen. Al die mensen zijn intussen wereldberoemd. "Het is vreemd, surrealistisch en gek dat we allemaal zo'n carrière hebben uitgebouwd. Niemand van ons verwachtte dat. Ja, we hebben nog contact met elkaar. We komen op elkaars verjaardagsfeestjes."

Trop is te veel

Elton mag dan bekend zijn als komiek en tekstschrijver voor tv-series en musicals, maar heel veel mensen kennen hem vooral als romanschrijver. Zijn dertiende roman, Meltdown, kwam in 2009 uit. Zijn boeken hoeven niet onder te doen voor het werk van DBC Pierre of Nick Hornby, maar ondanks de verpulverende verkoopcijfers, of juist daardoor, wint hij geen prestigieuze prijzen.

"Je kunt niet schrijven met de bedoeling om klassiekers af te leveren. Ik zal daar toch nooit in slagen. Als je zoals ik het geluk hebt gehad om op je 21ste al waanzinnig populair te zijn, dan moet je niet rekenen op erkenning. Want de intellectuele elite heeft gewoon een hekel aan populair materiaal. Als te veel mensen het goed vinden, kan het niet waardevol zijn. Natuurlijk, het tegendeel is waar. Op den duur blijkt dat het meest populaire wel degelijk de grootste kunst is. The Beatles, Charlie Chaplin en het Frans impressionisme. Nu algemeen erkend als waardevol, maar niet op het moment zelf. Ik suggereer niet dat ik in dat rijtje thuishoor. (lacht)

"Ik denk gewoon dat ik te veel schrijf om echt topmateriaal te kunnen schrijven. En daardoor kunnen mensen me niet meer volgen. Ik heb 13 romans geschreven. De meeste mensen lezen geen 13 romans in hun hele leven."

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234