Donderdag 17/06/2021

Pyrrusoverwinning dreigt voor Tsipras

Met een verrassend overtuigende marge van 62 procent voor 'neen' tegen 38 voor 'ja' heeft de Griekse regering de steun van haar bevolking gekregen in het verzet tegen de opgelegde besparingsvoorstellen van de Europese Unie en het IMF. Kan premier Tsipras ook vermijden dat dit een pyrrusoverwinning wordt?

Het voordeel van een majeure politieke crisis over Griekenland is dat de Griekse geschiedenis tjokvol inspiratie zit voor adequate metaforen. Zo doet de zege van het nee-kamp bij het referendum onwillekeurig denken aan de Griekse koning die zijn naam schonk aan de pyrrusoverwinning. Koning Pyrrhus wist in de derde eeuw voor Christus wel enkele mooie overwinningen te boeken tegen de Romeinen, maar die putten zijn leger zo uit dat hij uiteindelijk toch onder de voet werd gelopen.

Evenzo moet ook de Griekse premier Alexis Tsipras zich afvragen hoe hij de puike winst bij het binnenlandse referendum vertaalt in een doorbraak aan de Europese onderhandelingstafel. Voor de regering-Tsipras was de uitkomst van de volksraadpleging een kwestie van politiek overleven of dood. Het is overleven geworden. Met de steun van bijna 62 procent voor de door de regering gewenste neen/ oxi-repliek heeft Tsipras een flinke opkikker gekregen. Gisteravond stapte de grootste voorstander van een ja, oppositieleider Antonis Samaras, dan ook op.

Zeker gezien de omstandigheden is de overtuigende neen-stem een verrassing. Met een furieuze ja-campagne op alle commerciële zenders en in de meeste Griekse kranten had het nee-kamp de voorbije week niet bepaald de wind in de zeilen. Daarbij kwam dan nog dat de kapitaalcontrole en beperkte geldvoorraad in de bankautomaten de Grieken een voorproefje leken te geven van een lastig leven zonder euro. Europese leiders verdrongen zich intussen om de Grieken te smeken (commissievoorzitter Juncker) of te bedreigen met een grexit (EU-parlementsvoorzitter Schulz) en om kond te doen van hun hoop op een kabinetswissel (Duits minister Schäuble).

Mogelijk heeft die internationale druk de Grieken juist mee overtuigd om toch neen te stemmen, als daad van verzet. Frustratie over het gevoel van vernedering en verknechting door de buitenlandse crediteuren lijkt alleszins een belangrijk drijfveer geweest te zijn.

De gedachte verfoeien

Maar schiet de Griekse regering ook wat op met de winst? Dat valt nog te bezien. Toen premier Tsipras ruim een week geleden vriend en vijand verraste met de aankondiging van het referendum, nadat de europartners een harde besparingskoers voor het land bleven opleggen, joeg hij al zijn onderhandelingspartners tegen zich in het harnas. Dat is een psychologische en een politieke kwestie. Heel wat EU-leiders spuwen de radicaal-linkse Tsipras en zijn financiënminister Yanis Varoufakis uit en verfoeien de gedachte dat ze hen alsnog tegemoet zouden moeten komen. In een in vele EU-landen opgezweepte publieke opinie is er amper nog marge voor toegevingen aan de Grieken.

Aan die situatie is niet meteen iets veranderd. De Belgische minister van Financiën Johan Van Overtveldt (N-VA) zegt: "Deze nee maakt de zaken moeilijk, maar een grexit is altijd het gevolg van beslissingen van de Griekse regering." Van Overtveldt wijst er daarmee op dat de muntunie een lidstaat niet kan dwingen om op te stappen. In de Griekse situatie klopt dat feitelijk maar half. Als de Europese Centrale Bank de kredietlijn van de Griekse banken stopzet, dan klappen die in elkaar en moet Griekenland de eurozone wel verlaten.

In Duitsland was de roep om een grexit alvast niet uit de lucht. Hans Michelbach, CDU-partijgenoot van bondskanselier Angela Merkel, zegt dat de Grieken beter af zouden zijn als ze de eurozone verlieten. De Duitse sociaaldemocraat Sigmar Gabriel oordeelt dat de Griekse regering "alle bruggen naar het compromis heeft opgeblazen".

In Nederland duikt een oudere brief op van eurogroepvoorzitter en financiënminister Jeroen Dijsselbloem aan zijn partijgenoten van de PvdA. Daarin zegt Dijsselbloem te hopen dat er in Griekenland "eerlijke politici naar voren treden die bereid zijn hun verantwoordelijkheid te nemen. En dat zij de steun krijgen van hun bevolking." Dat is een beleefd pleidooi voor een regimewissel in Athene. Wat Dijsselbloem hier nogal expliciet neerschrijft, komt neer op wat vele van zijn europartners impliciet denken: met deze Syriza-regering sluiten we geen deal.

As Merkel-Hollande

Het meest hoopgevende signaal voor de regering-Tsipras komt nog uit Parijs. Daar ontvangt de Franse president François Hollande vandaag al de Duitse bondskanselier Angela Merkel voor spoedoverleg met twee over de gevolgen van het Griekse referendum. Het is voor het eerst sinds lange tijd dat de leiders van de twee grote Europese landen zelf naar voren treden in de Griekse crisis.

Overleg was nodig, want de lijn tussen Berlijn en Parijs was de voorbije dagen verstoord geraakt. Frankrijk durft als een van de weinige landen de harde Duitse opstelling een beetje tegen te spreken, door te blijven pleiten voor een akkoord. Scepsis over de uitkomst van dit bilateraal overleg blijft gewettigd, want bondskanselier Merkel heeft in eigen land nog bijzonder weinig ruimte om de Grieken tegemoet te komen.

Tegelijk lijkt evenwel ook de Europese president Donald Tusk te ontwaken, na lang stilzwijgen over Griekenland. De Pool is een van de weinigen in de Europese topliga die zijn mond de voorbije dagen niet verbrandde aan dreigende taal aan Athene. Nu commissievoorzitter Juncker zich compromitteerde met verregaande uitspraken over de Griekse regering lijkt Tusk de last man standing. Hij is de enige bemiddelaar die nog in staat moet zijn om Merkel, Hollande en Tsipras elkaar in de ogen te doen kijken om te bepalen of en hoe ze een grexit alsnog willen vermijden.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234