Maandag 25/05/2020

Puzzelwerk voor Rutte

Premier Mark Rutte mag doorgaan, maar een nieuw kabinet zal niet voor morgen zijn. Nederland staat na de Tweede Kamer-verkiezingen voor een complexe puzzel. De liberale VVD wint volgens de exitpolls ruim, terwijl huidig coalitiepartner PvdA een historisch verlies boekt. Geert Wilders mag zich de morele verliezer noemen.

Mark Rutte versus Geert Wilders: het zou een historisch duel worden. Maar uiteindelijk komt de rechts-populistische PVV met 19 zetels nauwelijks aan de hielen van de liberale VVD. Volgens de definitieve exitpoll van bureau Ipsos, die gisteravond werd verspreid door de Nederlandse publieke omroep NOS, eindigt de VVD op 31 zetels. Een verlies van 10 zetels, maar toch blijft ze veruit de grootste partij en scoort ze beter dan de laatste peilingen lieten uitschijnen. "Nederland heeft 'ho' gezegd tegen het verkeerde soort populisme", stelde Rutte in zijn overwinningsspeech.

Hij mag zich zo opmaken voor een derde kabinet, al zal de formatie daarvan niet bepaald eenvoudig zijn. Een verdere blik op de exitpoll maakt duidelijk waarom. Van de vroegere 38 zetels houdt zijn huidige coalitiepartner PvdA er nog 9 over. Het is het grootste verlies ooit voor de sociaaldemocraten, die achter de VVD vijf andere partijen zien voorbijsteken. Zowel de PVV als het christendemocratische CDA en de links-liberale D66 behalen 19 zetels. GroenLinks boekt met lijsttrekker Jesse Klaver een historische overwinning en komt volgens de prognose uit op zowat 16 zetels.

Recordopkomst

De Turkse kwestie, die zaterdag tot een hoogtepunt kwam met de uitzetting van de Turkse minister van Familiezaken, en een recordopkomst van 82 procent lijken Rutte in het zadel te hebben gehouden. Zijn VVD presteert beter dan alle peilingen deden vermoeden. Wilders beleeft dan weer een nachtmerrie. Zijn PVV stond afgelopen januari nog eenzaam aan de top en leek op weg naar 32 zetels. Vandaag mag de rechts-populist rekenen op 'slechts' 4 zetels meer dan in 2012. "PVV-stemmers bedankt!", liet Wilders gisteravond desondanks verstaan op Twitter. "We hebben zetels gewonnen! Eerste winst is binnen! En Rutte is nog lang niet van mij af!"

Nederland wordt zo dus niet overspoeld door een populistische golf. Rutte zal opnieuw aan zet zijn en kan kiezen tussen een centrumrechtse en een centrumlinkse coalitie. Al betekent dat niet dat het land een eenvoudige formatieperiode tegemoet mag zien. In CDA en D66 vindt de VVD eerder logische partners, maar samen komen zij uit op 69 zetels, terwijl er minstens 76 noodzakelijk zijn voor een meerderheid. GroenLinks kan Rutte uit de brand helpen, maar lijsttrekker Klaver blies tijdens de campagne warm en koud tegelijk over een mogelijke samenwerking. Hoewel hij aanvankelijk de VVD niet uitsloot als regeringspartner, gaf hij later aan liever niet te regeren met de liberalen.

Biblebelt

Een andere piste die Rutte kan verkennen, loopt dwars door de Nederlandse Biblebelt. De christelijke partijen SGP en ChristenUnie behalen respectievelijk 3 en 6 zetels. Het huidige kabinet, Rutte II, kreeg al herhaaldelijk steun van deze bijzonder conservatieve partijen in de Eerste Kamer, de Nederlandse Senaat. VVD-staatssecretaris Klaas Dijkhoff, die wordt gezien als de grote belofte binnen de partij, stelde in een eerste reactie bij de NOS dat de formatie niet eenvoudig wordt. "Het is een aparte uitslag en we gaan per partij kijken. Maar het wordt een puzzeltje."

► 2-5

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234