Woensdag 16/10/2019

Veiligheid

“Puzzel van bestaande wereldorde valt uit elkaar”

In Mali zijn zowel Europese, waaronder Belgische, en Canadese militairen actief in een poging de groeiende invloed van extremistische en misdaadbendes tegen te gaan. Beeld AP

In München vindt de jaarlijkse Veiligheidsconferentie plaats, waar gezocht wordt naar antwoorden op de gevaren die de wereld in 2019 wacht. Zelden waren de dreigingen zo groot, terwijl “Europa extreem slecht voorbereid is”.

“Een nieuw tijdperk van competitie tussen de grootmachten VS, China en Rusland ontstaat te midden van een leiderschapsvacuüm. Een nieuw beheersmodel is nodig om een situatie te voorkomen waarin brokken niet meer te lijmen zijn.” Met deze waarschuwing leidde ambassadeur Wolfgang Ischinger het rapport in van de jaarlijkse Veiligheidsconferentie in München die hij tot zondag voorzit. Zelden was de sfeer op deze hoogmis voor politici en militairen uit de hele wereld zo bedrukt.

We sommen vijf van de grootste uitdagingen op.

1. Wapenwedloop tussen grootmachten

Sinds VS-president Donald Trump aan de macht kwam zijn de relaties tussen de VS en China “diepgaander en sneller verslechterd dan ooit sinds het aanknopen van officiële relaties in 1979.” In Washington wordt Peking nu gezien als “de meest dynamische en geduchte concurrent uit de moderne geschiedenis.” Voor China zijn de VS “een supermacht op zijn retour, die uiteindelijk zijn dominantie moet opgeven”.

Intussen neemt ook de spanning tussen de VS en Rusland toe. Nadat de Russen sinds de annexatie van de Krim in 2014 nog steeds een vuile oorlog financieren in Oost-Oekraïne provoceren ze de NAVO nu ook met de ontplooiing van een nieuwe middellangeafstandsraket langs Europa’s buitengrenzen. De VS schortte daarop vorige maand het historische INF-ontwapeningsverdrag op. Nucleaire experten waarschuwen in het rapport: “Na drie decennia staan ’s werelds grootste kernmachten in 2019 voor een nieuwe wapenwedloop.”

Een grote bezorgdheid van de rapporteurs is dat de VS naast de andere grootmachten ook bedreigd wordt door populisme van binnenuit. “Het Amerikaanse beleid lijkt steeds meer op Trumps tweets”, waarschuwen ze. “Het tijdperk van Amerika’s goedaardige dominantie is mogelijk voorbij. Europa is daar extreem slecht op voorbereid.”

2. Bieden EU en Canada tegengewicht?

Redden de EU en Canada het multilateralisme van de ondergang? Het kan, stelt het rapport, maar dan moeten beiden hun gewicht vergroten.

In de EU wordt na de komende brexit de Frans-Duitse as belangrijker dan ooit. De uitdaging is de uitbouw van een Europese defensie die niet in competitie gaat met de NAVO maar wel in staat is om in, en naast, de alliantie op eigen militaire benen te staan als het moet. Nu kan dat nog niet. “Militaire EU-middelen zouden snel uitgeput zijn als er concurrerende operaties moeten worden uitgevoerd”, waarschuwt het München-rapport.

De komende EU-verkiezingen worden een belangrijke barometer om te zien of de Europeanen voor meer samenwerking of meer nationalisme kiezen. Zowel Duits bondskanselier Angela Merkel als Frans president Emmanuel Macron moeten antwoorden formuleren op populistische uitdagers, waarvan sommigen met Russische steun de Europese constructie onderuit willen halen.

Of wordt Canada in 2019 een rolmodel hoe het anders kan? Nu al omschreven als het “laatste liberale baken” in een wereld vol protectionisme toonde de regering van Justin Trudeau vorig jaar zich de meest open samenleving. Alleen al in 2018 werden 300.000 arbeidsmigranten en asielzoekers verwelkomd, zo’n één procent van zijn bevolking.

3. Krijgen we de Sahel onder controle?

De Sahel is vorig jaar de ‘Afrikaanse ark van instabiliteit’ geworden door een snelle groei van extremisme en misdaad. De staten staan er op instorten, met als risico dat Europa in de klappen deelt. Daarom zijn er al vredestroepen onder leiding van Frankrijk, de VN en de EU – inclusief België in Mali – maar hun grootste vijand is de geografie. Alleen al het westelijke deel van Mauritanië en Tsjaad is 5 miljoen vierkante kilometer groot.

Sinds 2016 is in dit gebied het aantal gewelddaden tegen burgers door extremistische islamisten jaarlijks verdubbeld – tot 1500 incidenten vorig jaar. Transnationale misdaadorganisaties gebruiken de chaos om mensen, wapens en drugs te smokkelen op de oude karavaanroutes van Afrika naar het westen.

4. Transnationale misdaad steeds bloediger

De jaarlijkse omzet van transnationale misdaadgroepen wordt nu al tussen 1,6 en 2,2 biljoen dollar geschat. Deze opbrengsten komen aan een grote menselijke kost: zo stierven in 2017 in de Mexicaanse drugsconflicten bijna 30.000 mensen. In de VS stierven 49.000 mensen aan overdosissen van opiaten, vooral afkomstig uit Afghanistan waar de heroïnehandel de voornaamste inkomstenbron is van de Taliban. 

Voor het Afghaanse vredesoverleg is het essentieel dat de papaverboeren vervangingsoogsten krijgen. Zo niet blijven ze in de greep van de drugshandelaars en geweld.

5. Mini-wereldoorlogen Syrië en Jemen

De oorlogen in Syrië en Jemen blijven in 2019 het hele Midden-Oosten bedreigen. Door de militaire steun van Iran en Rusland langs de ene kant en Saudi-Arabië en het westen aan de andere kant zijn het nu al mini-wereldbranden.

De lokale bevolking betaalt de prijs. De oorlog in Jemen is “’s werelds ergste humanitaire crisis”, met 24 miljoen mensen in humanitaire nood. Een kwart miljoen mensen wordt er met de hongerdood bedreigd.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234