Donderdag 28/05/2020

Puurder dan plezier

jeezus. Dat was het enige wat ik kon denken toen ik uit de cinema kwam. Vaak gebeurt het helaas niet in mijn geval, maar ik wist echt niet wat gezegd. Te overdonderd. En wat nog sterker was: het herhaalde zich de dag nadien. Alsof ademen niet meer helemaal vanzelf ging, zo drukte wat ik had gezien op de borstkas. De eerste avond: The Tree of Life van Terrence Malick, de tweede: Melancholia van Lars von Trier.

De derde dag was het nog altijd niet helemaal over. Ik deed nochtans mijn best om schaamteloos te doen alsof het zomer was. Ik ging op bezoek bij mijn neefje (6) en nichtje (4,5) die samen een feestje aan het bouwen waren: ze speelden Just Dance op de Wii. Kleine heupjes wiegden gretig, handjes werden koket in zijtjes gelegd, armpjes en beentjes maakten hoekige bewegingen op stoere muziek, min of meer simultaan zelfs, want ze mimeerden het figuurtje dat hen op de televisie voordeed hoe het moest. Concentratie en overgave. "Oe, lekker dansen", riep het neefje. Het nichtje proestte. Puurder kan plezier niet zijn. Maar helpen deed zelfs dit niet. Die twee films hadden zich geparkeerd in mijn kop en hielden lelijk huis. Heerlijk en een prettig beetje verschrikkelijk als zoiets gebeurt.

Toen ik weer in staat was om te denken, viel het mij op wat voor een superb dubbelluik dit eigenlijk wel niet is. Verwant, op een manier: allebei grote auteurscinema in de beste betekenis van het woord. Maar anders, natuurlijk. De ene yin, de andere yang. Zoiets.

The Tree of Life is een duizelingwekkend mooi verfilmde zoektocht naar God. Of toch naar iets van eindeloosheid, of houvast, of eender wat zin kan geven aan de zinloosheid. Wat moet een mens anders als een zoon sterft? Het schetst een portret van een vader en zijn kinderen, van een kapotte mens die anderen ook kapot dreigt te maken. Van een vrouw als een engel, maar dan machteloos. Het gaat over zoeken naar schoonheid en troost, naar contact, vertrouwen, liefde, naar manieren om graag te zien. Het gaat over het begin, over een nieuw begin. Over blijven proberen. Over falen. Over niet loslaten.

Alle typische Malickdada's zitten erin: pijnlijk prachtig in beeld gebrachte natuur, opvallend gebruikte muziek, literaire vertelling in voice-over, indrukwekkend acterende kinderen en onorthodoxe montage die elke lineariteit uit het verhaal weg gumt. En toch is het weer een totaal unieke film.

Melancholia vind ik bovenal een dwaaltocht langs verschroeiende vormen van eenzaamheid. Eenieder loopt vast in de eigen kop. Maar het is ook een verhaal over het einde van de wereld. Een visioen dat elke adem afsnijdt. Een koortsdroom. Een nachtmerrie. Vol weerzinwekkende schoonheid en gruwelijke romantiek. Een verhaal over depressie en verlangen. Over angst voor afscheid. En over angsten. Over vervreemding. Over verliezen en niks te verliezen hebben.

Melancholia valt uiteen in twee delen. In het eerste probeert een vrouw het geluk, voorzichtig, zoals je met één teentje voelt hoe warm het badwater is. Ze trouwt, en haar familie geeft een feeëriek feest. Maar ze zoekt meer dan ze viert, om uiteindelijk niks te vinden. En in het tweede deel staat haar zus centraal. Zij heeft een welstellende man en een kind. Alles gaat goed, ze staat met twee voeten in dit leven. Maar ze is bang van de planeet melancholia die op ons afstevent. Die zou langs de aarde passeren, maar uiteindelijk blijkt haar vrees gegrond: het komt tot een frontale knal. En dan: het grote niets.

Lars von Trier vertelt evenmin als Malick een keurig verhaaltje. Hij is woest in zijn montage, hij verbluft visueel totaal, hij zoekt nadrukkelijker dan soms naar contact met het publiek, vond ik, wellicht omdat het zo lastig is om te blijven kijken. Want het raakt daar waar het geweldig zeer doet. Bij mij toch.

Deze films zijn op een manier mekaars negatiefafdrukken. Zoeken naar een nieuw begin in de ene tegenover wachten op het einde in de andere. Hunkeren naar contact tegenover de beklemming van de eenzaamheid. Redding tegenover ondergang, wat dan ook weer een vorm van redding kan zijn.

Over beide films bestaat controverse. Sommigen vinden het geweldig, anderen haken af. Zoals dat wel vaker gaat bij kunst die er echt toe doet. Ik vind het niet alleen magistrale meesterwerken, The Tree of Life en Melancholia zijn voor mij veel meer dan films. Het zijn oefeningen in denken en heel diep voelen. Ontregelende antwoorden op wezenlijke vragen. Bronnen van hoop, in het ene geval, en wanhoop in het andere, al lijkt het zo te zwart-wit. Gesteld dat ik in God kon geloven, dan zou ik het een vorm van bidden vinden, denk ik, twee keer meer dan twee uur iets dichter bij wat onbereikbaar blijft.

Ik weet niet hoe lang beide films nog in de zalen zullen lopen. Maar ik zou zeggen: zomer of geen zomer, ga snel kijken, voor het te laat is, bij voorkeur kort na mekaar. Het moet nu eenmaal niet alle dagen feest zijn.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234