Zondag 09/05/2021

Crisis Catalonië

Puigdemont is nu ook een Duits probleem

Betogers houden posters met de afbeelding van Carles Puigdemont vast tijdens een protestactie voor de gevangenis in Neumünster waar hij wordt vastgehouden. Beeld EPA
Betogers houden posters met de afbeelding van Carles Puigdemont vast tijdens een protestactie voor de gevangenis in Neumünster waar hij wordt vastgehouden.Beeld EPA

Sinds zondagochtend 11:17 uur is het conflict tussen de Spaanse regering en de Catalaanse separatisten ook een Duits probleem. Dat was het moment waarop de voortvluchtige ex-regiopresident Charles Puigdemont werd gearresteerd door de Duitse politie, langs de A7 tussen de Deense grens en Hamburg. Hij was op weg van Helsinki naar Waterloo, zijn tijdelijke woonplaats in ons land.

Maar hij vond zijn Waterloo in het stadje Neumünster, waar hij in de gevangenis de uitspraak afwacht, die waarschijnlijk pas na Pasen komt. Met de aanhouding reageerden de Duitse autoriteiten op het hernieuwde Europese aanhoudingsbevel dat de Spaanse justitie vrijdagmiddag uitvaardigde tegen de 55-jarige Catalaan.

Een paar uur eerder had het Openbaar Ministerie in Madrid Puigdemont samen met twaalf andere regionale politici aangeklaagd wegens rebellie, opruiing en het misbruiken van overheidsgelden. Daarop staan in Spanje gevangenisstraffen tot 30 jaar.

De belangrijkste vraag op dit moment is of Duitsland Puigdemont zal uitleveren, en zo ja: op welke gronden?

Het Europese opsporingsbevel, door alle 28 EU-landen ondertekend, voorziet in twee juridische routes. Een verdachte moet worden uitgeleverd wanneer het betreffende misdrijf door beide betrokken landen als een strafbaar feit wordt geclassificeerd, waarop minstens drie jaar gevangenisstraf staat. Ook moet een verdachte worden uitgeleverd als het vergrijp waarvoor hij is aangeklaagd voorkomt op een lijst met 32 zware delicten zoals terrorisme, mensenhandel of cybercriminaliteit.

Grote Duitse invloed

Dat laatste is niet het geval. Verder zijn rebellie en opruiing in Duitsland sinds 1970 niet meer strafbaar – net als in de meeste EU-landen. Wel lijkt het Spaanse wetsartikel dat rebellie strafbaar stelt erg op artikel 82 uit het Duitse wetboek van strafrecht over ‘hoogverraad tegen een land’.

Het zou goed kunnen dat de rechter genoeg juridische overeenkomsten ziet om Puigdemont uit te leveren, zegt de door het weekblad Der Spiegel geïnterviewde Martin Heger, hoogleraar Strafprocesrecht aan de Humboldt Universiteit in Berlijn. Bovendien is misbruik van overheidsgelden ook strafbaar in Duitsland. Juridisch zijn er dus nauwelijks barrières, stelt Heger.

Toch kan de Duitse rechter grote invloed hebben op een eventueel proces in Spanje. Om iemand te veroordelen voor rebellie, of het Duitse hoogverraad tegen de staat, moet diegene geweld gebruikt hebben of daarmee serieus hebben gedreigd. Puigdemont en zijn regering hebben dat juist niet gedaan. Afgelopen najaar heeft alleen de Spaanse regering geweld gebruikt tegen de Catalaanse demonstranten. Als de Duitse rechter Puidgemont uitsluitend vanwege het misbruik van overheidsgelden uitlevert, dan kan hij in Spanje ook alleen daarvoor worden berecht.

Politieke hindernissen

Potentiële hindernissen voor de uitlevering liggen op het politieke vlak. De Duitse regering lijkt voorstander te zijn van uitlevering. "Spanje is een democratische rechtsstaat", zei Merkels woordvoerder Steffen Seibert maandag. Hij maakte duidelijk dat het wat de Duitse regering betreft een interne Spaanse kwestie is – niet politiek, maar puur juridisch.

Maar critici in het Duitse parlement beschouwen de arrestatie als een politieke daad. Zij zien in Puigdemont een door de regering van de Spaanse premier Rajoy politieke vervolgd persoon. De rechts-nationalistische AfD noemt hem een ‘vrijheidsstrijder voor zijn volk’, de Linke vindt dat rebellie nergens in Europa strafbaar zou moeten zijn en twijfelt aan de onafhankelijkheid van de Spaanse rechters – overigens zonder dat daar hard bewijs voor is.

EU-landen mogen een uitleveringsbevel weigeren als de rechter vindt dat er sprake is van ‘objectieve bewijzen’ dat de uit te leveren persoon een politiek vervolgde is. Commentatoren van de Süddeutsche Zeitung en Der Spiegel vinden dat de Duitse rechters zich op die paragraaf moeten beroepen, omdat de Spaanse regering de zaak net als afgelopen najaar bewust zou laten escaleren.

Enigszins mysterieus blijft waarom Puigdemont pas in Duitsland werd gearresteerd en niet al in Denemarken. De Deense regering heeft zich daarover niet uitgelaten. Volgens Merkels voorlichter Seibert kregen de Duitse diensten de beslissende tip over Puidgemonts locatie zondagochtend direct van hun Spaanse collega’s doorgespeeld. Hadden de Spanjaarden de Denen niet gewaarschuwd omdat ze de kans op uitlevering in Duitsland groter achtten? Het is niet uitgesloten.

Een wagen met aan boord Carles Puigdemont verlaat de correctionele rechtbank in Neumünster, een dag na zijn arrestatie vlak bij de Deense grens. Beeld Frank Molter/dpa
Een wagen met aan boord Carles Puigdemont verlaat de correctionele rechtbank in Neumünster, een dag na zijn arrestatie vlak bij de Deense grens.Beeld Frank Molter/dpa
Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234