Zaterdag 14/12/2019

Psychopaten

Beste lezer, u bent een goudzoeker. Net zoals ik. We zitten samen opgesloten in een goudmijn van informatie zonder nooduitgang.

Deze schrijver, uw goudzoeker, is alvast opgelucht dat deze dag in teken staat van de vrouw. Alsof de duivel zich ermee gemoeid had, werd ik immers de afgelopen dagen van alle kanten bestookt met informatie over psychopaten. Geen vrouw viel er te bespeuren. Plots lag de beruchte roman American Psycho van Bret Easton Ellis zomaar opengeslagen op de vloer van mijn werkkamer. Het was jaren geleden dat ik dat boek nog had vastgepakt en deze keer kon ik er niet aan weerstaan.

De lotgevallen van Patrick Bateman, de seriemoordenaar in maatpak, deden me verwoed lezen en pagina's omslaan. De vondst om een investeringsbankier als koelbloedige moordenaar op het glamoureuze Manhattan los te laten blijkt nog steeds een gouden greep, maar tegelijk voelt het vandaag toch wat gedateerd aan.

Goudzoekers zoals u en ik denken vrijwel automatisch terug aan de tijd waarin je in elk tijdschrift en op elk scherm met seriemoordenaars af te rekenen kreeg. Waren wij toen echt zo verveeld dat we zulke prikkelingen nodig hadden? Vergeet seriemoordenaars, nu hebben we Wall Street en Goldman Sachs. Vandaag kijkt niemand nog op van een lijk dat aan stukken blijkt te zijn gesneden. We kijken nu toe op landen die door anonieme krachten ontbeend worden en veel meer slachtoffers maken.

Net deze week kreeg ook ik een tip over een documentaire die over psychopaten gaat, anno 2012. Sinds september kan je op YouTube naar I Am Fishead kijken, een film van ex-psychiater Misha Votruba en ex-econoom Vaclav Decjmar. De ondertitel leest als een provocatie: 'How psychopaths and antidepressants rule our society'. Tachtig minuten lang vertelt acteur/gastheer Peter Coyote op een genadeloos heldere manier over hoe psychopaten zonder één druppel bloed vrijwel moeiteloos carrière kunnen maken en bij een hoop belangrijke banken en andere multinationals aan de top van het bedrijf uitkomen. Psychologen die voor het eerst deze groep van mensen aan een batterij van testen hebben onderworpen getuigen dat de kredietcrisis van 2008 wel eens verband zou kunnen houden met psychopathologie.

Nee, dit is geen wild traktaat van een schuimbekkende anarchist die overal samenzweringen ziet en de wereld bestuurd acht door in maatpak verstopte reptielen of andere illuminati. Deze prent is immers zo opgebouwd dat we gaandeweg zelf betrokken geraken. Het tweede deel concentreert zich op de happy pills die zo populair werden in de jaren negentig. Wat hebben psychopaten en gebruikers van medicijnen zoals Prozac en Xanax immers gemeen? Een gebrek aan empathie.

Langzaam maar zeker ontwaar je via deze film een wereld die medeleven uitschakelt en een financieel systeem laat draaien waarbij de mens een product wordt en daar nog tevreden over is ook. De vraag die uw dienaar en goudzoeker hierbij stelt, is wat er eerst kwam. Is het huidige financieel systeem het resultaat van een hoop psychopaten die winst boven alles hebben ingevoerd? Of is het systeem zelf inherent psychopathisch dat mensen zonder enig gevoel voor empathie er als strontvliegen worden door aangetrokken?

Het derde deel van de film is het meest pijnlijke, want daar wordt de vraag gesteld waarom we dit in hemelsnaam blijven toelaten. Maakt dan van ons niet allemaal psychopaten? Veel heeft te maken met het feit dat we als menselijke soort veel meer beïnvloed worden door het netwerk van familie, vrienden of collega's dan we zelf willen of kunnen toegeven. Tegelijk zit daar ook de hoop verscholen. Onderzoekers geven aan dat wanneer een begrip zoals 'generositeit' of uitingen van vriendelijkheid en gemeenschap consequent worden nagestreefd, dat die dan ook driftig gekopieerd en geïmiteerd worden. Wij zijn dus één, in good or bad. Mental note: in heel de documentaire kwam geen enkele vrouw voor.

En hier komt het schrijnend besef dat deze goudzoeker tachtig minuten kijktijd nodig had om iets te beseffen wat mijn moeder al van bij het begin wist, en Sly & the Family Stone ooit zong: 'It's a Family Affair'.

Elke donderdag gaat schrijver Jeroen Olyslaegers op zoek naar goud in de ondergrond.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234